Komisyon Sözleşmesinin Tanımı ve Hukuki Niteliği
Alım veya satım komisyonculuğu, komisyoncunun kararlaştırılan bir karşılık temelinde, kendi adını kullanarak vekâlet verenin hesabına taşınır nitelikteki eşyalar ile kıymetli evrakın alım yahut satım borcunu üstlendiği iş görme akdidir. Komisyon akdine özgü kanuni ayrıksı hükümler saklı kalmak koşuluyla, taraflar arasındaki uyuşmazlıklarda 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 532/2 uyarınca vekâlet sözleşmesine ilişkin yasal kurallar uygulanır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 532Kaynağı aç
Müvekkilin Talimatlarına Bağlılık ve Yetki Sınırları
Komisyon ilişkisinde vekâlet verenin talimatlarına uygun hareket edilmesi kuraldır. Talimatın harfiyen icrası müvekkilin menfaatlerini açık şekilde zedeliyor ve gecikmeksizin yeni bir talimat alma imkânı bulunmuyorsa, komisyoncu belirlenen çerçeveden makul ölçüde ayrılabilir; ancak bu tasarrufun derhâl vekâlet verene bildirilmesi zorunludur. Müvekkilin açık onayı veya talimatı mevcut olmadıkça kredili ya da vadeli nitelikte işlem tesis edilemez; yetki sınırını aşarak bu tür işlemler yapan komisyoncu ortaya çıkan zararları gidermekle yükümlüdür.
Müvekkil tarafından işleme dair belirlenmiş alt veya üst fiyat sınırlarının dışına çıkılması halinde, komisyoncu meydana gelen fiyat farkını kendisi karşılamadıkça vekâlet veren akdedilen işlemi kabul etmek mecburiyetinde bırakılamaz.
Komisyoncunun Bilgilendirme ve Muhafaza Borcu
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 533 hükmüne göre komisyoncu, yürüttüğü işin gidişatı hakkında vekâlet vereni aydınlatmak ve özellikle verilen talimatın gereğini yerine getirdiğini gecikmeksizin bildirmek durumundadır. Vekâlet verenin bu yönde açık bir talimatı bulunmadıkça komisyoncu, sözleşme konusunu oluşturan malları sigortalatmakla yükümlü tutulamaz.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 533Kaynağı aç
Komisyoncu, kendisine bırakılan malvarlığı unsurlarını ve kıymetli evrakı gereken özenle ve elverişli koşullarda muhafaza etmek mecburiyetindedir. Tehlike durumunda, vekâlet verenin talimatı doğrultusunda ve masrafları müvekkile ait olmak üzere ilgili değerlerin sigorta ettirilmesi gerekmektedir.
Giderlerin Karşılanması, Mahsup ve Hapis Hakkı
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 538 uyarınca komisyoncu, vekâlet verenin menfaati doğrultusunda gerçekleştirdiği bütün masrafları ve ödediği paraları faiziyle birlikte talep etme hakkına sahiptir. Bu kapsamda ardiye ve taşıma giderleri vekâlet verenin hesabına yansıtılabilirken, komisyoncunun bizzat istihdam ettiği kendi çalışanlarının ücretleri vekâlet verene gider olarak aktarılamaz.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 538Kaynağı aç
Komisyoncu, sözleşme ilişkisinden kaynaklı alacaklarını vekâlet verene ödemekle yükümlü olduğu bedellerden mahsup edebileceği gibi, edimin ifası amacıyla kendisine teslim edilen taşınırlar ve kıymetli evrak üzerinde hapis hakkını kullanabilir.
Alt Komisyoncu Görevlendirilmesi ve Hakların Devri
Komisyon sözleşmelerinde vekâlet verenin yazılı onayı bulunmadığı müddetçe alt komisyoncu görevlendirilemez. Yazılı iznin verildiği hallerde dahi komisyoncu, atadığı alt komisyoncunun işlem, eylem ve sözleşme ihlallerinden müvekkile karşı müştereken ve müteselsilen sorumlu kalmaya devam eder.
Komisyoncu, üçüncü şahıslarla tesis ettiği akitlerden kaynaklanan alacak ve hukuki hakları, vekâlet verenin talebi halinde müvekkiline temlik etmek ve bu kapsamda zorunlu olan ciro işlemlerini gecikmeksizin tamamlamakla yükümlüdür.
Kendisiyle İşlem Yapma Yetkisi ve Delkredere Sorumluluğu
Sözleşmeye konu taşınırların borsada kote olması veya genel bir piyasa değerine sahip bulunması halinde komisyoncu, aynı şartlar dairesinde bizzat kendisini alıcı ya da satıcı olarak tayin edebilir ve bu işlem üzerinden komisyon ücreti talep edebilir. Bu yetkinin kullanımında işlemin piyasa fiyatına uygun gerçekleştirildiğini ispat külfeti komisyoncuya aittir. Komisyoncu kendisiyle işlem kurduğunu derhâl yazılı olarak bildirmelidir; müvekkilin 3 iş günü içinde itiraz beyanında bulunmaması durumunda işlem kabul edilmiş sayılır.
Sözleşme taraflarının ayrıca uzlaşması durumunda komisyoncu, işlem yaptığı üçüncü kişinin borcunu ifa edeceğini müvekkile karşı temin edebilir. Yüklenilen bu özel garanti taahhüdü karşılığında komisyoncu lehine delkredere primi kararlaştırılabilir.
Malın Mahkeme Yoluyla Satışı Prosedürü
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 542 uyarınca, teslim edilen malın satılamaması veya vekâlet verenin satış talimatından rücu etmesi halinde müvekkil, malı geri almakta veya tasarrufta bulunmakta aşırı ölçüde gecikirse, komisyoncu bulunduğu yer mahkemesinden karar alarak malın açık artırmayla satışını isteyebilir. Satışa konu eşyanın borsada kayıtlı bulunması, genel piyasa fiyatına sahip olması yahut açık artırma giderlerine nazaran değerinin düşük kalması hallerinde hâkim, açık artırma haricinde başka bir usulle satış yapılmasına karar verebilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 542Kaynağı aç
Malın yer aldığı mahalde vekâlet veren veya yetkili temsilcisi bulunmadığı takdirde mahkemece satış kararı vekâlet veren dinlenilmeksizin de kurulabilir. Malın süratle değer kaybetmesi durumu haricinde, artırmanın yer ve zamanının mahkemece vekâlet verene bildirilmesi zorunludur.
Komisyon Alacaklarında Zamanaşımı
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 147/5 hükmü gereğince, komisyon sözleşmelerinden kaynaklanan bütün alacak talepleri beş yıllık zamanaşımı süresine tabidir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 147Kaynağı aç
Komisyon sözleşmelerinden doğan alacaklarda zamanaşımı süresi kaç yıldır?
Komisyon sözleşmelerinden kaynaklanan tüm alacak talepleri 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 147/5 gereğince beş yıllık zamanaşımına tabidir.
Komisyoncu müvekkilin verdiği talimatın dışına çıkabilir mi?
Müvekkilin talimatına aynen uyulması vekâlet verenin menfaatlerini açıkça zedeliyorsa ve derhâl talimat alma imkânı yoksa komisyoncu makul ölçüde sapabilir; ancak durumu derhâl bildirmelidir.
Komisyoncu sözleşmeye konu malı bizzat kendisi satın alabilir mi?
Malların borsada kayıtlı olması veya genel piyasa fiyatının bulunması kaydıyla komisyoncu kendisini alıcı veya satıcı gösterebilir; fiyat uygunluğunu ispat yükü komisyoncuda olup durumun yazılı bildirimi üzerine 3 iş günü içinde itiraz edilmezse işlem kabul edilmiş sayılır.
Delkredere primi hangi hallerde talep edilir?
Tarafların ayrıca kararlaştırması durumunda komisyoncunun üçüncü kişinin edimini yerine getireceğini garanti etmesi karşılığında delkredere primi ödenir.
Vekâlet veren malı geri almaktan kaçınırsa komisyoncu ne yapabilir?
Vekâlet verenin malı geri almakta veya işlem yapmakta aşırı gecikmesi durumunda komisyoncu, bulunduğu yer mahkemesinden karar alarak malın açık artırmayla ya da şartları varsa hâkim kararıyla belirlenen başka bir usulle satışını sağlayabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy