Komisyon Sözleşmesinin Hukuki Niteliği ve Tanımı
Komisyon sözleşmesi örnekleri genel birer taslak niteliğinde kabul edildiğinden, her somut olayın kendine özgü koşulları dikkate alınarak taraflara özel bir metin oluşturulmalıdır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 532. maddesinin ilk fıkrasında düzenlenen alım veya satım komisyonculuğunda komisyoncu, belli bir ücret karşılığında vekâlet verenin hesabına fakat kendi adını kullanarak kıymetli evrak ve taşınırların alımını veya satımını üstlenir. İlgili maddenin ikinci fıkrası uyarınca, bu özel bölümdeki düzenlemeler saklı tutularak komisyon ilişkisine vekâlet hükümleri tatbik edilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 532Kaynağı aç
Simsarlık ve Acentelik ile Arasındaki Sınırlar
Sözleşme ilişkisinde üstlenilen aracılık faaliyetinin kapsamı doğru kanuni rejimin belirlenmesinde belirleyicidir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 520. maddesinin birinci fıkrasına göre simsarlık sözleşmesi, simsarın taraflar arasında bir sözleşme kurulması imkânını hazırlamayı veya kurulmasına aracılık etmeyi üstlendiği ve sözleşmenin kurulması hâlinde ücrete hak kazandığı sözleşmedir. Simsarlık sözleşmesine kural olarak vekâlete ilişkin hükümler tatbik edilir. Bununla birlikte aynı maddenin üçüncü fıkrası gereğince, taşınmazlara ilişkin simsarlık sözleşmesi yazılı şekilde yapılmadıkça geçerlilik kazanmaz.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 520Kaynağı aç
Ticari faaliyette aracılık etme veya sözleşme yapma yetkisi üstlenildiğinde acentelik hükümleri gündeme gelebilir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 102. maddesinin birinci fıkrası uyarınca acente; ticari vekil veya işletme çalışanı gibi işletmeye bağımlı bir konumu bulunmaksızın, bir mukaveleye dayanarak belirli bir yer veya bölgede ticari işletmeyi ilgilendiren sözleşmelerde sürekli aracılık yapmayı ya da bunları tacir namına kurmayı meslek edinen kişidir. Kanunun acentelik kısmında kural bulunmayan durumlarda; aracılık yapan acenteler hakkında Türk Borçlar Kanunu'nun simsarlık hükümleri, sözleşme akdeden acenteler hakkında komisyon hükümleri, bunlarda da kural bulunmadığında vekâlet kuralları uygulanır. Öte yandan taşıma, deniz ticareti, turizm ve sigortacılık gibi alanlara dair özel düzenlemeler saklı tutulmuştur.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 102Kaynağı aç
Sözleşme Taslaklarında Yer Alan Özel Şartlar
Sözleşme taslaklarında tarafların serbest iradeleriyle belirleyebileceği çeşitli şartlara yer verilebilir. Bu çerçevede komisyoncunun ücrete hak kazanması, ihracatın fiilen gerçekleşmesi koşuluna bağlanabilir. Benzer şekilde taslak metinlerde ihracatın fiilen gerçekleşmemesi, ödemelerin aksaması veya sair aksaklıkların komisyoncuyu bağlamayacağı ve komisyoncu aleyhine sonuç doğurmayacağı yönünde hüküm kurulabilir.
Hazırlanan sözleşme taslaklarında belirli bir süre öngörülerek bu süre zarfında tek taraflı fesih hakkının sınırlandırılması kararlaştırılabilir. Ayrıca sözleşmelerde yer alan bir kuralın geçersiz veya uygulanamaz hâle gelmesi durumunda, geçersiz sayılan hüküm sözleşmenin esasına ilişkin olmadıkça kalan hükümlerin geçerliliğini koruyacağı ve sözleşmenin ayakta kalacağı sözleşmesel bir kloz olarak düzenlenebilir.
Uyuşmazlık Çözümü, Arabuluculuk ve Süreler
Komisyon ilişkisinden doğacak uyuşmazlıklarda Türk hukukunun uygulanacağı ve uyuşmazlığın çözümlenmesinde belirli bir mahkeme ile icra dairesinin yetkili olacağı sözleşme şartı olarak kararlaştırılabilir. Bununla birlikte sözleşmeden kaynaklanan bir ihtilaf dava konusu edilmeden evvel, kanunen zorunlu bir arabuluculuk dava şartının bulunup bulunmadığı incelenmeli ve şart mevcutsa öncelikle arabuluculuk yoluna başvurulmalıdır. Dava ikame edilirken ve yargılama devam ederken hak düşürücü sürelere ve zamanaşımı sürelerine titizlikle uyulması gerekir.
Komisyon sözleşmesi taslağında ücret hangi şarta bağlanabilir?
Sözleşme taslaklarında komisyoncunun ücrete hak kazanması, örneğin ihracatın fiilen gerçekleşmesi gibi özel şartlara tabi tutulabilir.
Sözleşmedeki bir maddenin geçersiz olması bütün sözleşmeyi hükümsüz kılar mı?
Sözleşme taslaklarında öngörülen klozlar uyarınca, geçersiz sayılan hüküm sözleşmenin esasına ilişkin bulunmadıkça diğer sözleşme hükümleri geçerliliğini korumaya devam eder.
Komisyon uyuşmazlığında dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmalı mıdır?
Komisyon ilişkisinden doğan uyuşmazlık mahkemeye taşınmadan önce arabuluculuk dava şartının bulunup bulunmadığı kontrol edilmeli, mevzuat uyarınca şart varsa öncelikle arabuluculuk süreci tüketilmelidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy