Kısıtlılık Kararının Kaldırılması ve Sona Erme Şartları

Kısıtlılığın sona ermesi, kısıtlamayı doğuran sebebe göre ayrı değerlendirilir. Özgürlüğü bağlayıcı bir cezaya mahkûmiyet yüzünden kısıtlanmış kişi üzerindeki vesayet, hapis hâli hukuka uygun biçimde bittiğinde kendiliğinden ortadan kalkar. Hapis hâli sürdüğü sırada vesayet, Türk Medeni Kanunu’nun 471. maddesinde gösterilen şartlar varsa sona erdirilebilir. Bu ifade, ileri sürülen her istemde vesayetin sona ereceği anlamına gelmez.

Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle kısıtlama

Türk Medeni Kanunu’nun 405. maddesi, akıl hastalığı ya da akıl zayıflığı bulunan her ergini üç durumdan biri gerçekleştiğinde kısıtlar. Bu durumlar, kişinin işlerini görememesi, korunması ve bakımı için sürekli yardıma ihtiyaç duyması ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokmasıdır. Madde bu durumları birlikte aramaz; sayılanlardan birinin varlığı yeterlidir.

Görevini yerine getirirken bir kişinin vesayet altına alınmasını gerektiren durumu öğrenen idarî makam, noter ve mahkeme, bunu gecikmeden yetkili vesayet makamına bildirmek zorundadır. Yükümlülük, böyle bir durumun görev sırasında öğrenilmesine bağlıdır. Bildirim, kurulmuş bir kısıtlılık kararının kaldırılması usulünü düzenlemez.

Savurganlık, bağımlılık ve malvarlığının kötü yönetimi

Türk Medeni Kanunu’nun 406. maddesi; savurganlık, alkol ya da uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı veya malvarlığının kötü yönetilmesi yüzünden kendisini ya da ailesini darlık veya yoksulluğa düşürme tehlikesi yaratan ergine ilişkindir. Kısıtlama için bu tehlikenin yanında, kişinin bu nedenle sürekli korunmaya ve bakıma muhtaç olması ya da başkalarının güvenliğini tehdit etmesi de aranır. Hüküm bu sebeplerle kısıtlamanın kurulmasını düzenler; aynı kesitte kısıtlılığın hangi şartla kaldırılacağı gösterilmez.

Kişinin istemiyle kısıtlanması

Türk Medeni Kanunu’nun 408. maddesine göre, yaşlılığı, engelliliği, deneyimsizliği veya ağır hastalığı nedeniyle işlerini gerektiği gibi yönetemediğini ispat eden her ergin, kısıtlanmasını isteyebilir. Burada sonuç, kişinin kendi istemine ve bu yönetememe hâlini ispat etmesine bağlıdır. Maddenin bu kesidi, kurulmuş kısıtlılığın nasıl kaldırılacağını düzenlemez.

Hapis cezasının infazı sırasında kısıtlama veya kayyım

Türk Medeni Kanunu’nun 407. maddesine göre, kesinleşmiş hapis cezasının infazı için ceza infaz kurumunda bulunan ergin, isteği üzerine kısıtlanır veya kendisine kayyım atanır. Hüküm, istek üzerine doğabilecek sonucu bu iki yoldan biriyle düzenler.

Toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasını çekmek üzere ceza infaz kurumunda bulunan ergin, istemese de kısıtlanabilir. Bunun için kişiliğinin veya malvarlığının korunması bakımından gerekli görülmesi şarttır. Madde “kısıtlanabilir” dediğinden, bu süre eşiğini aşan her erginin kısıtlanacağı sonucu çıkmaz.

Cezayı yerine getirmekle görevli makam, hapis cezasının infazına başlandığını derhâl vesayet makamına bildirir. Vesayet makamı, 407. maddeye ilişkin kararını vermeden önce hükümlüyü dinler. Kanunun kayyımlığa ilişkin hükümleri, niteliğine uygun düştüğü ölçüde bu maddeye de uygulanır; hangi hükümlerin uygun düşeceği kesitte tek tek sayılmaz.

Ceza nedeniyle vesayetin kendiliğinden kalkması

Türk Medeni Kanunu’nun 471. maddesine göre, özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûmiyet sebebiyle kısıtlı bulunan kişi üzerindeki vesayet, hapis hâli hukuka uygun şekilde sona erdiğinde kendiliğinden ortadan kalkar. Bu sonuç, metindeki ceza sebebine ve hapis hâlinin hukuka uygun biçimde bitmesine bağlıdır. Hüküm, başka bir sebeple kurulmuş her kısıtlılığın cezanın bitmesiyle kalkacağını söylemez.

Hapis hâli sürerken vesayetin sona erdirilmesi

Hapis hâli devam ederken vesayet sona erdirilebilir. Toplam beş yıldan az hapis cezasının infazına bağlı kısıtlama kararlarında bunun için kişinin istemi aranır. İstem, vesayetin kendiliğinden kalkması sonucu olarak değil, sona erdirilebilmenin şartı olarak düzenlenmiştir.

Toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasının infazına bağlı kısıtlama kararlarında vesayet, kişinin talebi üzerine kişiliğinin veya malvarlığının korunması sebebinin ortadan kalkması hâlinde sona erdirilebilir. Düzenleme, anılan şartlar gerçekleştiğinde vesayetin sona erdirilebilmesi imkânını hükme bağlamaktadır.

Vasinin görev süresi ile kısıtlılık süresi

Türk Medeni Kanunu’nun 456. maddesine göre vasi kural olarak iki yıllık süreyle atanır. Vesayet makamı bu süreyi her seferinde ikişer yıl daha uzatabilir. Dört yıl dolduğunda vasi, vasilikten kaçınma hakkını kullanabilir. Hüküm vasinin görev süresini ve kaçınma hakkını düzenler; iki veya dört yılın dolmasını kısıtlılık kararının kalkması olarak tanımlamaz.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy