Tahliye ve Yıkım Tebligatının Usulü
Kentsel dönüşüme tabi tutulan riskli binaların tahliye ve yıkım bildirimleri özel bir bildirim mekanizmasıyla icra edilir. Bu kapsamda tanzim edilen tutanak öncelikle riskli taşınmazın üzerine asılır, maliklerin e-Devlet Kapısı kayıtlarına gönderilir ve taşınmazın bulunduğu mahalle muhtarlığında on beş gün boyunca askıda tutulur. Muhtarlıkta yürütülen ilanın nihai günü dolduğunda işlem, yapı üzerindeki ayni ve şahsi hak sahiplerine hükmen tebliğ edilmiş kabul edilir. Bunun yanı sıra tahliyesine karar verilen yapılar, Başkanlığın resmî internet portalında da on beş gün müddetle ilan edilir.
Tahliye İçin Tanınan Süre ve Temel Hizmetlerin Durdurulması
Riskli yapının yıktırılması amacıyla idare tarafından maliklere doksan günden fazla olmamak üzere süre tanınır. Bu süre içinde yapı tahliye edilip yıktırılmazsa, işlemlerin idari makamlarca yapılacağı belirtilerek riskli yapının tahliyesi ve yıktırılması yapı maliklerinden istenir.
Süresi içinde maliklerce yıktırılmayan riskli yapılara elektrik, su ve doğalgaz hizmetlerinin verilmemesi veya mevcut hizmetlerin durdurulması idarece ilgili kurumlardan talep edilir. İdarenin talebi üzerine altyapı hizmeti sunan kurum ve kuruluşların söz konusu hizmetleri durdurması zorunludur.
Tahliyenin Engellenmesi ve Kolluk Marifetiyle Resen Tahliye
Maliklere tanınan süre içinde tahliye ve yıkım gerçekleştirilmezse riskli yapı mülki idare amirine bildirilir. Riskli yapıların tahliyesi ve yıktırma işlemleri, mülki idare amiri tarafından sağlanacak kolluk kuvveti desteğiyle yapılır veya yaptırılır.
Tahliye sürecinde yapıya veya bağımsız bölüme girilmesine izin verilmemesi, kapıların kilitlenmesi, görevlilerin tehdit edilmesi, cebir veya şiddet kullanılması gibi engellemelerle karşılaşılması halinde idare, mülki idare amirinden yazılı izin ve yeterli kolluk kuvveti talep edebilir. Alınan yazılı izne istinaden, gerekirse kapalı kapılar veya alanlar açtırılarak kolluk marifetiyle resen tahliye gerçekleştirilir.
Riskli yapıların tespiti, tahliyesi ve yıktırma işlemlerine engel olan kişiler hakkında tutanak tutularak 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu hükümleri uyarınca Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur. Görevlerini yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında da ceza ve disiplin hükümleri uygulanır.
Yıkım Ruhsatı Düzenlenmesi ve İdari Masrafların Tahsili
Yıkım ruhsatının tanzim edilebilmesi için taşınmazın bütünüyle boşaltıldığının ve elektrik, su ile doğalgaz gibi abonelik hizmetlerinin sonlandırıldığının tevsik edilmesi yahut bu durumun idari birimlerce mahallinde tutanak altına alınması icap eder. Maliklerden birinin, birkaçının veya bunların vekillerinin başvurusu kâfi görülür; paydaşların tümünün onayı aranmaksızın yasal gereklilikler karşılandığında altı iş günü zarfında ruhsat tanzim olunur. Bina yüksekliğinin 21.50 metreyi aştığı yapılarda ise yıkım sorumluluğunu üstlenecek statik fenni mesul tayini zorunludur.
Malikler tarafından süresinde yıktırılmadığı için idare veya Başkanlıkça gerçekleştirilen tahliye ve yıkım masraflarından malikler hisseleri oranında sorumludur. Söz konusu harcamaların tebligatı izleyen bir ay içinde ödenmesi gerekir; süresinde ödenmeyen masraflar 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilir.
Riskli Yapılarda Güçlendirme Şartları ve Tapu Şerhinin Terkini
Riskli yapının yıkımı yerine güçlendirilmesi isteniyorsa maliklere tanınan süreler içinde teknik uygunluğun tespit ettirilmesi gerekir. Kat Mülkiyeti Kanunu'nun 19. maddesi kapsamında maliklerin 4/5 çoğunluğu ile güçlendirme kararı alınması, güçlendirme projesi hazırlatılması ve imar mevzuatı çerçevesinde ruhsat alınması zorunludur.
Riskli yapının yıktırılmasının ardından tapu kütüğünün beyanlar hanesindeki riskli yapı şerhi, yıkım belgelerine dayanılarak talep veya idare bildirimi üzerine terkin edilir; ancak şerh kaldırıldıktan sonra da parsel üzerindeki işlemler 6306 sayılı Kanun kapsamında yürütülmeye devam eder.
Kiracıların Durumu, Güvence Bedeli İadesi ve Taşınma Desteği
Yapı kentsel dönüşüm sebebiyle yıkılacak olsa dahi malik depozitoyu alıkoyamaz. Kiracı tarafından peşin ödenmiş kira bedeli bulunuyorsa, taşınmazın kullanılamadığı döneme ilişkin kısmın iadesi veya mahsubu talep edilebilir.
Riskli yapının tahliye edilmesi veya yıkılması halinde malik, kiracı ve sınırlı ayni hak sahipleri belirli şartlarla kira yardımı veya taşınma desteğinden yararlanabilir; kiracılara sağlanan yardım genellikle defaten ödenen taşınma desteği mahiyetindedir.
Riskli yapı tespitine dava açılması tahliye işlemlerini durdurur mu?
Dava açılmış olması, yetkili mahkemece açıkça yürütmenin durdurulması veya iptal kararı verilmedikçe idarenin tahliye ve yıkım işlemlerini kendiliğinden durdurmaz.
Kentsel dönüşümde kiracılara kira yardımı yapılır mı?
Riskli yapıyı tahliye eden kiracılar mevzuatta düzenlenen şartlar dahilinde genellikle defaten verilen taşınma desteğinden faydalanabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy