Riskli Yapı Kavramı ve Kapsamı
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında riskli yapı; sınırları belirlenmiş riskli alanların dahilinde ya da haricinde kalan, kullanım ömrünü tüketmiş bulunan veya teknik ve bilimsel incelemelerle yıkılma yahut ağır derecede hasara uğrama tehlikesi taşıdığı belirlenen yapıları ifade eder. Taşınmazın bu kapsamda nitelendirilmesi için kamu makamlarınca ilan edilmiş geniş bir afet veya risk sahasında bulunması zorunlu değildir; zemini sağlam kabul edilen bir bölgedeki münferit bir bina dahi statik dayanım yetersizliği veya malzeme niteliği sebebiyle riskli yapı olarak tespit edilebilir.
Riskli Yapı Tespit Başvurusu ve İdarenin Resen Yetkisi
Riskli yapıların tespiti kural olarak masrafları ilgililere ait olmak üzere, yapı malikleri veya bunların kanuni temsilcileri vasıtasıyla lisanslandırılan kurum ve kuruluşlara yaptırılarak sonucu yetkili idari mercilere bildirilir. Sürecin başlatılmasında kat maliklerinin salt veya nitelikli çoğunluğunun kararı aranmaz; bağımsız bölüm maliklerinden herhangi biri, diğer maliklerin rızası yahut izni bulunmaksızın ilgili kuruluşlara başvurarak tespit sürecini harekete geçirebilir.
6306 sayılı AFET RİSKİ ALTINDAKİ ALANLARIN DÖNÜŞTÜRÜLMESİ HAKKINDA KANUN m. 3Kaynağı aç
Yapı maliklerinin tespiti yaptırmaması durumunda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı veya yetkilendirilen idare, süre tanıyarak maliklerden ya da kanuni temsilcilerinden tespitin yaptırılmasını isteyebilir. Belirlenen süre zarfında ilgililerce tespit işlemi gerçekleştirilmediği takdirde riskli yapı tespiti idare tarafından resen yapılır veya yaptırılır. Tespit işleminin maliklerce engellenmesi halinde ise idarenin talebiyle mülki idare amirince verilecek yazılı izne istinaden kolluk kuvveti marifetiyle kapalı alanlar açılarak tespit işlemi resen tamamlanır.
Tespit Raporunu Düzenlemeye Yetkili Kurumlar ve Raporun Denetimi
Riskli yapı tespiti raporunun yasal geçerlilik kazanabilmesi için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı taşra teşkilatları, yetkilendirilmiş belediyeler, il özel idareleri, üniversitelerin inşaat mühendisliği bölümleri veya Bakanlıktan resmi lisans almış özel kuruluşlarca düzenlenmesi gerekir. Lisanslandırılmış özel kurum ve kuruluşlarca tanzim edilen riskli yapı raporları doğrudan tapu kütüğüne işlenmez; bu raporların yetkili idarece incelenerek onaylanması ve idari işlem niteliği kazanması zorunludur.
Yargı kararı veya itiraz üzerine yeniden inceleme yapılması zorunluluğu, raporun gerçeğe aykırı tanzim edildiğinin anlaşılması ya da kasıtlı müdahale dışında yapının risk durumunu etkileyen somut bir hadisenin meydana gelmesi durumları haricinde her bina için kural olarak yalnızca tek bir riskli yapı tespit raporu hazırlanabilir. Lisanslı kuruluşlar başvuru geldiğinde elektronik yazılım sistemi üzerinden yapı hakkında önceden rapor bulunup bulunmadığını kontrol etmekle yükümlüdür. Danıştay 6. Dairesinin 2019/17988 Esas ve 2021/12688 Karar sayılı ilamında yer verilen düzenleme uyarınca, elektronik yazılım sisteminde yapı kaydı oluşturulmasından itibaren iki ay içinde tespitin tamamlanmaması halinde maliklerden birinin başvurusuyla, altı ay içinde tamamlanmaması halinde ise idarece resen yapı kaydı sistemden silinir.
Danıştay 6. Daire, E. 2019/17988, K. 2021/12688Kaynağı aç
Mevzuatta öngörülen usul ve esaslara uygun faaliyet göstermeyen lisanslı kurum veya kuruluşlar hakkında fiilin ağırlığına göre yazılı uyarı, idari para cezası ve lisans iptali yaptırımları uygulanır. Raporlardaki teknik eksikliklerin verilen sürede giderilmemesi, malik sıfatı bulunmayan kişilerin talebiyle tespit yapılması veya daha önce tespit yapılmış bina hakkında mükerrer rapor tanzimi yazılı uyarı gerektirir. Lisans şartlarının kaybedilmesi ve verilen sürede sağlanamaması, gerçeğe aykırı bilgi ve belge sunulması, mevcut bulunmayan bir bina hakkında rapor hazırlanması veya daha önce üç defa idari para cezası alınmış olması hallerinde ise lisans iptal edilir. Lisanslı kuruluşlara uygulanan idari para cezalarına karşı otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir ve mahkemenin inceleme neticesinde vereceği kararlar kesindir.
Tapu Bildirimi ve Yasal Tebligat Usulü
İdarece onaylanan riskli yapı tespitleri, tapu kütüğünün beyanlar hanesine işlenmek üzere tespit tarihinden itibaren en geç on iş günü içinde yetkili tapu müdürlüğüne bildirilir ve tapu kütüğüne kanun gereğince riskli yapı olduğuna dair şerh düşülür. Riskli yapı tespiti işlemi; hak sahiplerine tebliğ yerine geçmek üzere tespite ilişkin bilgileri içeren tutanağın yapıya asılması, e-Devlet Kapısı üzerinden maliklere bildirilmesi ve yapının bulunduğu mahalle muhtarlığında on beş gün süreyle ilan edilmesi suretiyle gerçekleştirilir. Kanuni usul gereğince işlem, muhtarlık ilanının son günü ayni ve şahsi hak sahiplerine tebliğ edilmiş sayılır. Tespit bilgileri ayrıca idarenin internet sayfasında on beş gün süreyle ilan edilir.
Tapu kütüğünün beyanlar hanesine riskli yapı şerhi işlenmiş olması taşınmazın satışına veya devredilmesine hukuki bir engel teşkil etmez. Ancak şerh sonrasında mülkiyeti iktisap eden yeni malik, taşınmazın 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı olduğunu ve yıktırılacağını bilip kabul ederek mülkiyeti devralmış sayılır.
Riskli Yapı Tespitine İtiraz ve İdari Kesinleşme
Riskli yapı tespitine karşı, kanuni tebliğ sayılan muhtarlık ilanının son gününden itibaren on beş gün içinde malikler veya kanuni temsilcileri tarafından idari itiraz yoluna başvurulabilir. İtiraz başvurusu Bakanlığın ilgili müdürlüklerine dilekçe sunularak yapılır. İtirazları incelemek üzere ilgili meslek disiplinlerinden üniversitelerce belirlenecek dört öğretim üyesi ile idarede görevli üç uzmandan oluşan yedi kişilik bağımsız Teknik Heyet kurulur.
Teknik Heyet tarafından yürütülen inceleme sonucunda itirazın reddedilmesi durumunda riskli yapı tespiti idari açıdan kesinleşir. Bu kararın ardından idari makamlar nezdinde başvurulabilecek başka bir itiraz mercii bulunmamaktadır.
İdare Mahkemesinde İptal Davası ve Yıkım Süreci
Teknik Heyetin ret kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yetkili İdare Mahkemesinde riskli yapı tespit işleminin iptali istemiyle dava açılabilir. İdari yargıda dava açılmış olması idarenin tahliye ve yıkım işlemlerini kendiliğinden durdurmaz. Bu sebeple yıkım uygulamasının önüne geçilebilmesi için dava dilekçesinde açıkça yürütmenin durdurulması talep edilmeli ve mahkemece bu doğrultuda karar verilmesi gerekir.
Riskli yapı tespitinin kesinleşmesi üzerine idare tarafından yapı maliklerine tahliye ve binanın yıktırılması için en az altmış gün süre tanınır. Verilen bu süre içinde yıkımın gerçekleştirilmemesi durumunda ek süre verilebilir. İdarece tanınan ek sürede de ilgililerce tahliye ve yıkım tamamlanmazsa yapının elektrik, su ve doğal gaz altyapı hizmetleri kesilir; bina kolluk kuvvetleri marifetiyle tahliye edilerek idare eliyle yıktırılır.
Yapının riskli yapı niteliğinin kesinleşmesinden sonra binanın geleceği, yeniden inşası, yüklenici ile sözleşme yapılması veya arsa payı tasarrufları maliklerin salt çoğunluğunun kararı ile yürütülür. Kanuna uygun biçimde alınan bu salt çoğunluk kararına katılmayan maliklerin arsa payları, kanuni prosedür kapsamında açık artırma yöntemiyle diğer paydaşlara devredilebilir.
Tek bir kat maliki tek başına riskli yapı tespiti yaptırabilir mi?
Riskli yapı tespiti sürecini başlatmak için malikler kurulunun çoğunluk kararı gerekmez; tek bir bağımsız bölüm maliki diğer maliklerin rızası bulunmaksızın yetkili lisanslı kuruluşlara başvurarak tespiti yaptırabilir.
Riskli yapı tespitine karşı hangi sürede itiraz edilmelidir?
Tespite ilişkin tutanağın mahalle muhtarlığında yapılan on beş günlük ilanının son gününden itibaren on beş gün içinde malikler veya kanuni temsilcileri itiraz başvurusunda bulunabilir.
İdare mahkemesinde iptal davası açılması yıkımı kendiliğinden engeller mi?
İptal davası açılması yıkım işlemlerini kendiliğinden durdurmaz; idari işlemlerin durması için mahkemeden ayrıca yürütmenin durdurulması kararı alınması gerekir.
Riskli yapı şerhi bulunan bir taşınmaz satılabilir mi?
Tapu kütüğünde riskli yapı şerhi bulunan taşınmazların devri ve satışı mümkündür; ancak devralan yeni malik yapının riskli olduğunu ve yıkılacağını peşinen kabul etmiş sayılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

