Kaza Sonrası Trafik Polisi Tutanak Tutmak Zorunda Mı? |

Trafik Kazalarında Sürücülerin İlk Yükümlülükleri ve Güvenlik Tedbirleri

Trafik kazasına karışan ve yaralanmamış veya hafif yaralı olan sürücüler, öncelikle trafik akışını tehlikeye düşürmeyecek biçimde durmak, ışıklı işaret veya yansıtıcı cihazlar yerleştirerek kaza yerinde gerekli güvenlik önlemlerini almakla yükümlüdür. Can ve mal güvenliğini etkilemeyen kazalarda sorumluluğun tayinine yarayacak iz ve delillerin muhafaza edilmesi, kaza yerindeki durumun değiştirilmemesi ve talep edildiğinde tarafların kimlik, adres, sürücü belgesi ile zorunlu sigorta poliçe bilgilerini birbirlerine bildirmeleri zorunludur. Yaralılara acil müdahale ve ilk yardım yaptırma durumu ayrık olmak üzere, olayın yetkililere bildirilmesi ve kolluk personeli gelinceye ya da izin verinceye kadar kaza yerinden ayrılınmaması esastır.

8182 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK YÖNETMELİĞİ m. 152Kaynağı aç

MADDE 152-
(Değişik:RG-21/3/2012-28240)
Bir trafik kazasına
karışanlardan yaralanmamış olan veya hafif yaralı olanlar;
a) Araç sürücüsü
iseler, trafik için ek bir tehlike yaratmayacak şekilde hemen durmak, trafik
güvenliği için ışıklı işaret veya yansıtıcı cihazları koymak ve gereken
tedbirleri almak,
b) Trafiği, can ve
mal güvenliğini etkilemeyen, ölümlü, yaralanmalı veya maddi hasarlı kazalarda,
sorumluluğun belirlenmesine yarayacak iz ve deliller dahil, kaza yerindeki
durumu değiştirmemek,
c) İstendiğinde diğer
tarafa kimlik ve adreslerini bildirmek, sürücü ve trafik belgeleri ile sigorta
poliçelerini göstermek, bunlara ait gerekli bilgiler ile tarih ve sayılarını
vermek,
ç) Yaralılara ilk
yardım ve acil müdahale yaptırmak maksadıyla kaza mahallinden ayrılma hali
hariç, olayı; yetkili ve görevlilere bildirmek ve bunlar gelinceye kadar veya
bunların iznini almadan kaza yerinden ayrılmamak,
d) Başında sahibi
veya sorumlusu bulunmayan motorlu araçlar, taşınabilen veya taşınamayan mallar
ile mülklere zarar veren sürücüler;
1) Aracın, malın veya
mülkün ilgilisini bulmak,
2) Bulunamadığı
takdirde araçların ve zarar verilen diğer şeylerin görünebilen ve uygun
yerlerine yazılı bilgi bırakmak,
3) En kısa sürede
yetkililere haber vermek,
zorundadırlar.
Sadece maddi hasarla
sonuçlanan kazalarda;
a) Kazaya karışan
sürücülerin tümü, yetkililerin gelmesine gerek görmez ve aralarında kazayı
kendi düzenleyecekleri tutanakla tespit etmek noktasında anlaşırlarsa “Maddi
Hasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağı” düzenleyip birlikte imza altına alarak
olay yerinden ayrılabilirler.
b) Taraflarının
anlaşma sağladığı durumlarda, yeni bir trafik kazasına sebebiyet vermemek ve
trafik akışını engellememek için mümkün olduğu takdirde olay yerinin
fotoğrafları çekilerek kazaya karışan araçlar taşıt yolu dışına çıkarılır ve
Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağı burada düzenlenir.
c) Bir anlaşma ile
olay yerinden ayrılmış olan taraflar, meydana gelen zararın sigortaları
tarafından veya kendilerince doğrudan karşılanacağını kabul etmiş sayılırlar ve
sonradan yetkililerden kaza tespit tutanağı düzenlenmesini isteyemezler.
ç) Aşağıdaki
durumlarda Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağı trafik zabıtası,
bulunmadığı veya yeterli olmadığı yerlerde ise genel kolluk tarafından
düzenlenir:
1) Kazaya bir aracın
karışması (tek taraflı maddi hasarlı kaza ise),
2) Taraflardan
herhangi birinin sürücü belgesinin bulunmaması veya belgesinin kullandığı araç
cinsi için yeterli olmaması,
3) Araçlardan
herhangi birinin ülkemizde geçerli zorunlu mali sorumluluk sigortasının
olmaması,
4) Sürücülerden
herhangi birinde alkol, uyuşturucu veya uyarıcı madde aldığı şüphesinin
bulunması,
5) (Değişik:RG-19/2/2014-28918)
Kazaya karışan araçlardan herhangi birinin kamu kurum veya kuruluşuna ait
olması (Sağlık Bakanlığına ait ambulans ve acil sağlık araçları hariç),
6) Kazada kamu malına
veya üçüncü kişilere ait eşyaya zarar verilmiş olması.
Trafik Kazalarında
Yükümlülük

Kazanın başında sahibi veya ilgilisi bulunmayan motorlu araçlara, taşınır veya taşınmaz mallara zarar vermesi durumunda sürücünün öncelikli ödevi malın ilgilisini tespit etmektir. İlgili kişiye ulaşılamadığı takdirde, zarar gören aracın veya eşyanın görünür ve uygun bir yerine iletişim ve kimlik bilgilerini içeren yazılı not bırakılması ve durumun en kısa sürede yetkili kolluk birimlerine haber verilmesi kanuni bir mecburiyettir.

Maddi Hasarlı Kazalarda Sürücülerin Kendi Aralarında Anlaşması

Yalnızca maddi hasarla sonuçlanan trafik kazalarında kazaya karışan sürücülerin tamamı yetkililerin gelmesine gerek görmez ve aralarında anlaşırlarsa, Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağı düzenleyip imzalayarak olay yerinden ayrılabilirler. Bu durumda tutanak düzenleme görevi polise değil sürücülere aittir. Yeni bir trafik kazasına sebebiyet vermemek ve trafik akışını engellememek amacıyla, mümkün olduğu takdirde olay yerinin fotoğrafları çekilerek kazaya karışan araçlar taşıt yolu dışına çıkarılır.

Maddi hasarlı kazalarda kendi aralarında anlaşma tutanağı düzenleyerek olay yerinden ayrılan sürücüler, meydana gelen maddi zararın kendi sigortalarınca veya bizzat kendileri tarafından karşılanacağını peşinen kabul etmiş sayılırlar. Bu yolla kaza mahallini terk eden kişilerin sonradan trafik zabıtasına başvurarak olay yerine ilişkin kaza tespit tutanağı düzenlenmesini talep etme hakları bulunmamaktadır.

Trafik Zabıtasının Tutanak Tutmasının Zorunlu Olduğu Haller

Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağı; sürücü belgesinin bulunmaması veya yetersiz olması, zorunlu mali sorumluluk sigortasının bulunmaması, sürücülerde alkol, uyuşturucu veya uyarıcı madde şüphesinin bulunması, kazaya karışan araçlardan herhangi birinin kamu kurum veya kuruluşuna ait olması (Sağlık Bakanlığına ait ambulans ve acil sağlık araçları hariç), kamu malına veya üçüncü kişilere ait eşyaya zarar verilmesi ile tek taraflı maddi hasarlı kazalarda trafik zabıtası tarafından, bulunmadığı veya yeterli olmadığı yerlerde ise genel kolluk tarafından düzenlenir.

Ölüm veya yaralanma ile sonuçlanan trafik kazalarında ise olay yerindeki iz ve delillerin incelenmesi neticesinde trafik kazası tespit tutanağının düzenlenmesi emredicidir. Bu tür bedensel zararlı kazalarda taraflardan birinin, birkaçının veya tamamının kaza mahallini terk etmiş olması dahi tutanak tanzim edilmesine engel teşkil etmez; görevliler kalan iz ve deliller üzerinden tespit yaparak tutanağı düzenler.

8182 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK YÖNETMELİĞİ m. 156Kaynağı aç

MADDE 156 – (Değişik:RG-21/3/2012-28240)
Trafik kazaları ile
ilgili olarak yapılacak işlemlerde aşağıdaki usul ve esaslar uygulanır.
a) Trafik kazası
tespit tutanağının düzenlenmesi
1) Örneğine uygun
olarak; kaza yerinin durumu, iz ve deliller, kazaya karışan sürücüler, varsa
ölü veya yaralılar, hasar veya zarar, gün ve saat ile gerekli görülen diğer
hususlar belirtilmek üzere düzenlenir ve olay yerinin durumu bir krokide
gösterilir. Tutanağa kazazedelerin olay yerindeki ölüm veya yaralanma durumu
işlenir.
Trafik Kazası Tespit
Tutanağı; soruşturma evrakına eklenmek, dosyasında saklanmak ve sayısına göre
taraflara verilmek üzere yeter sayıda düzenlenir.
Trafik kazası tespit
tutanağının düzenlenmesi ile tutanakta yer alan bilgilerin bir veri tabanında
toplanmasına ve bu bilgilerin ilgili taraflarla paylaşımına ilişkin usul ve
esaslar Emniyet Genel Müdürlüğünce belirlenir.
2) Trafik kazası
tespit tutanağı düzenlemeye 154 üncü maddenin (a) bendi gereğince trafik
zabıtası ve genel zabıtanın görevli personeli yetkilidir.
Tutanaklar en az iki
görevli tarafından düzenlenir. Hafif yaralanmalı veya hasarlı kazalarda tek
görevli tarafından rapor şeklinde de düzenlenebilir.
Ancak, Türk Silahlı
Kuvvetlerine ait araçların karıştığı trafik kazalarında bir askeri temsilcinin
bulundurulması mecburidir.
3) Tutanak
düzenleyenler, tutanakta taraflar için kusur oranı belirtmeksizin sadece
kazanın oluşumunda kimin hangi trafik kuralını ihlal ettiğini belirtirler.
4) Karayolu üzerinde
ölüm veya yaralanma ile sonuçlanıp, olay yerindeki iz ve delillerin tespit ve
değerlendirilmesi sonucunda trafik kazası olduğu anlaşılan durumlarda; kazaya
karışan taraf veya unsurlardan birinin, birkaçının ya da tamamının olay
yerinden ayrılmış olması halinde de trafik kazası tespit tutanağı düzenlenir.
5) Önceden meydana
gelmiş veya olay yerinden kaldırılmış araçların karıştığı ve yalnız maddi
hasarla sonuçlanan kazalar için trafik zabıtası ve genel kollukça hasar
tespitine dair kazaya karışanlara verilmek üzere tutanak veya rapor
düzenlenmez. Bu durumlarda hasar tespitleri ilgililerin sigortalarına veya
yetkili mahkemelere başvurmaları suretiyle yapılır.
Ancak;
Can, mal ve trafik
güvenliğini etkileyen veya yolun trafiğe kapandığı maddi hasarlı trafik
kazalarında, kazaya karışanların kazanın oluşuna göre iz ve delilleri
işaretleyerek, mümkün olduğu takdirde olay yerinin fotoğraflarını çekerek
araçlarını en yakın ve uygun yerlere çekmeleri,
Karayolu üzerinde
birden fazla sayıda aracın karıştığı sadece maddi hasarla sonuçlanan ve
tarafların bu Yönetmelik çerçevesinde Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tespit
Tutanağı düzenlemediği trafik kazalarında; taraflara ait araçlardan en az
birinin olay yerinde bulunması ve olay yerindeki iz ve delillerden kazanın
oluşumu ile o yerde meydana geldiğine kanaat getirilmesi,
hallerinde
görevlilerce trafik kazası tespit tutanağı düzenlenir.
b) Kaza
istatistikleri
Kazaların nedenlerini
tespit etmek ve alınacak tedbirlerin belirlenmesinde kullanılmak üzere, trafik
kazası tespit tutanaklarındaki bilgilerden yararlanılarak, kazaya el koyan
birimlerce örneğine uygun istatistik formu düzenlenir.
Düzenlenen istatistik
formları, her ilde şehiriçi trafik denetleme şube müdürlüklerinde toplanarak,
il genelinde değerlendirmesi yapıldıktan sonra Emniyet Genel Müdürlüğüne
gönderilir.
Trafik Kazalarında
Asli Kusur Sayılan Haller ve Sürücü Kusurlarının Tespiti

Kaza Tespit Tutanağının Tanzim Şekli ve Görevlilerin Yetki Sınırı

Karayollarındaki trafik kazalarına adli yönden gereği yerine getirilmek üzere mahalli genel zabıtaca, kaza nedenlerini, iz ve delillerini saptayacak kaza tespit tutanağını düzenlemek üzere ise trafik zabıtasınca el konulur. Trafik zabıtasının yetki sahası dışında kalan yerlerde veya fiilen müdahale edemediği hallerde kaza tespit tutanağı mahalli zabıta tarafından düzenlenerek ilgili trafik zabıtasına gönderilir. Tutanaklar kural olarak en az iki görevli tarafından imza altına alınır; ancak hafif yaralanmalı veya hasarlı vakalarda tek görevli tarafından rapor şeklinde düzenlenmesi mümkündür. Türk Silahlı Kuvvetlerine ait araçların karıştığı kazalarda ise inceleme heyetinde bir askeri temsilcinin bulunması mecburidir. Kolluk görevlileri tutanakta taraflar için kusur oranı belirleyemez; tutanak tanzim edenler yalnızca kazanın oluşumunda hangi sürücünün hangi trafik kuralını ihlal ettiğini belirlemekle yetinir.

8182 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK YÖNETMELİĞİ m. 154Kaynağı aç

Madde 154- Trafik kazalarına el
konulmasında aşağıda gösterilen esas ve usuller uygulanır.
a) Trafik kazalarına;
1) Adli yönden gereği
yapılmak üzere mahalli genel zabıtaca,
2) Kaza nedenlerini,
iz ve delillerini belirleyecek “Kaza Tespit Tutanağı” düzenlemek üzere de
trafik zabıtasınca (polis veya jandarma),
El konulur.
Trafik zabıtasının
görev alanı dışında kalan yerler ile el koyamadığı durumlarda, trafik kaza
tespit tutanağı, örneğine uygun olarak mahalli zabıta tarafından düzenlenir ve
bir örneği o yerin trafik zabıtasına gönderilir.
b) Trafik kazalarında
yolun trafiğe kapandığı hallerde;
Trafik zabıtası ve
genel zabıta; iz ve delilleri bozmayacak şekilde belirleyip işaretledikten ve
gerekli tespitleri yaptıktan sonra, karayolunu trafiğe açmaya yetkilidir.
Karayolunun trafiğe
kapanmasına ölümlü veya ölümle sonuçlanabilecek şekilde yaralanmalı bir kazaya
neden olmuş ve bu kaza can, mal ve trafik güvenliğini etkiliyor ve başka bir
yoldan geçit verilemiyor ise; cumhuriyet savcısının gecikeceğinin anlaşılması
halinde, gerekli işaretleme ve tespitler yapılarak durum bir tutanakla tespit
edildikten sonra yol trafiğe açılır.
Trafik Kazalarına El
Koyanların Görev ve Yetkileri

Kaza sebebiyle karayolunun trafiğe kapandığı durumlarda genel zabıta ve trafik zabıtası iz ve delilleri kayda geçirip gerekli teknik işaretlemeleri yaptıktan sonra yolu trafiğe açmaya yetkilidir. Trafiğin kapanmasına ölümlü veya ağır yaralanmalı bir kazanın yol açması, olayın genel güvenliği tehlikeye düşürmesi ve başka bir geçiş güzergahının bulunmaması halinde, yetkili cumhuriyet savcısının olay yerine intikalinin gecikeceğinin anlaşılması üzerine gerekli tespit ve işaretlemeler tutanak altına alınarak karayolu ulaşıma açılır.

Olay Yerinden Ayrılma ve Hasar Tespiti Düzenleme Sınırları

Önceden meydana gelmiş veya araçları olay yerinden kaldırılmış ve yalnız maddi hasarla sonuçlanan kazalar için trafik zabıtası ile genel kolluk tarafından hasar tespitine dair tutanak veya rapor düzenlenmez. Bu durumlarda hasar tespitleri, ilgililerin sigortalarına veya yetkili mahkemelere başvurmaları suretiyle yapılır.

Buna karşın, can, mal ve trafik güvenliğini tehlikeye düşüren veya yolu ulaşıma kapatan hasarlı kazalarda, kazaya karışanların iz ve delilleri işaretleyip fotoğraflarını çekerek araçları en yakın emniyetli alana çekmesi durumunda tutanak tutulması mümkündür. Benzer şekilde, birden fazla aracın karıştığı maddi hasarlı kazalarda tarafların kendi aralarında tutanak düzenlememesi kaydıyla, araçlardan en az biri olay yerinde bulunuyor ve mevcut izler kazanın o mahalde gerçekleştiğini doğruluyorsa görevlilerce resmi kaza tespit tutanağı tanzim edilir.

Polisin Tutanak Tutmaması Hâlinde Şikâyet ve İdari Tazminat Yolları

Mevzuat hükümleri gereğince tutanak tanzim edilmesinin zorunlu kılındığı durumlarda görevli polis veya kolluk personelinin tutanak tutmaktan imtina etmesi açık bir hukuka aykırılık teşkil eder. Yasal yükümlülüğünü yerine getirmeyen kolluk memurları bakımından hem disiplin hukuku kapsamında idari sorumluluk hem de adli yönden cezai sorumluluk doğar. Hak kaybına uğrayan ilgililer, görevi savsaklayan personel aleyhine Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunma ve mülki amirlik sıfatıyla Valilik veya Kaymakamlık makamlarına idari şikâyet iletme hakkına sahiptir.

Zabıtaca tutanak tanzim edilmemesi neticesinde sigorta kuruluşlarının tazminat ödemesi yapmaması, tarafların kusur dağılımının saptanamaması veya hak kayıplarının meydana gelmesi durumunda idarenin hizmet kusuru sorumluluğu gündeme gelir. İdarenin bu kusurlu eyleminden ötürü uğranılan maddi kayıpların giderilmesi için 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 13. maddesi uyarınca eylemin öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren 5 yıl içinde ilgili idareye yazılı müracaatta bulunulması şarttır. Yapılan başvurunun idarece açıkça reddedilmesi veya tebliğden itibaren 30 gün içinde cevap verilmeyerek zımnen reddedilmesi hâlinde, yasal dava açma süresi içerisinde idari yargıda tam yargı davası ikame edilerek zarar idareden talep edilebilir.

2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 13Kaynağı aç

Madde 13 – 1. İdari
eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri
yazılı bildirim üzerine veya başka süretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl
ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak
haklarının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kısmen veya
tamamen reddi halinde, bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya
istek hakkında otuz gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten
itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir.[9]
2.
Görevli olmayan adli (…)[10]
yargı mercilerine açılan tam yargı davasının görev yönünden reddi halinde
sonradan idari yargı mercilerine açılacak davalarda, birinci fıkrada öngörülen idareye
başvurma şartı aranmaz.
Dilekçeler
üzerine ilk inceleme:

Maddi hasarlı trafik kazasında sürücüler anlaştığında trafik polisi tutanak tutmak zorunda mıdır?

Hayır, sadece maddi hasarla sonuçlanan trafik kazalarında kazaya karışan tüm sürücüler yetkililerin gelmesine gerek görmez ve uzlaşırlarsa tutanağı bizzat kendileri doldurup olay yerinden ayrılabilirler; bu durumda trafik zabıtasının tutanak tanzim etme yükümlülüğü bulunmaz.

Trafik polisi hazırladığı kaza tespit tutanağında tarafların kusur oranını belirler mi?

Hayır, kaza tespit tutanağını düzenleyen kolluk görevlileri tutanakta taraflar için yüzde veya oran belirterek kusur tespiti yapamaz; yalnızca kazanın gerçekleşmesinde tarafların hangi trafik kuralını ihlal ettiğini maddeler halinde belirtirler.

Araçların olay yerinden kaldırıldığı maddi hasarlı kazalarda sonradan polis tutanak tutar mı?

Önceden gerçekleşmiş ve araçları olay yerinden kaldırılmış yalnız maddi hasarlı kazalarda kural olarak trafik zabıtası veya genel kollukça hasar tespit tutanağı düzenlenmez; hasar tespiti sigortalara ya da yetkili mahkemelere başvurularak yapılır. Ancak can ve trafik güvenliğini etkilediği için izleri işaretlenip fotoğraflanarak kenara alınan kazalarda veya tarafların tutanak tutmadığı çok araçlı kazalarda araçlardan en az biri olay yerindeyse ve delillerden kazanın orada gerçekleştiğine kanaat getirilirse görevlilerce tutanak tanzim edilir.

Polis zorunlu olmasına rağmen kaza tutanağı tutmazsa haklar hangi sürelerde aranır?

Kolluk görevlisinin zorunlu tutanağı tutmaması sebebiyle hak kaybı yaşayan kişilerin, bu eylemi öğrendikleri tarihten itibaren 1 yıl ve her hâlde 5 yıl içinde ilgili idareye başvurarak zararın tazminini talep etmeleri, idarenin ret cevabı vermesi veya 30 gün sessiz kalması durumunda idari dava açmaları gerekir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

İdare hukuku