Kaçak Yapı Cezası, Yıkım Süreci ve İtiraz Yolları

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2021/1546 E.  ,  2023/5422 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ALTINCI DAİRE Esas No : 2021/1546 Karar No : 2023/5422 TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. … KARŞI TARAF (DAVACI) : … Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Eski Unvan: … Sanayi ve Ticaret A.Ş. VEKİLİ : Av. … İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının iptale ilişkin kısmının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: İstanbul ili, Pendik ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı (eski … ada, … parsel) sayılı taşınmaz üzerinde B1 Blok ve B2 Blok için yapı ruhsatlarının düzenlenmesine karşın, anılan parsellerde yapılması gereken B1 Blok ile B2 Blok'un … ada, … parsel (eski … ada, … parsel) üzerine inşa edildiği, ayrıca bodrum kat + zemin kat + 1. normal kat + olmak üzere toplem 3 katlı olarak inşa edilen C Blok'un ise tamamen ruhsatsız olduğu hususunun 09/10/2015 tarihli, 000750 sayılı yapı tatil tutanağı ile tespiti üzerine, anılan yapı tatil tutanağında belirtilen kısımların 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca yıktırılmasına, yapı sahibi davacı şirkete 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca; 1665,2 m2'lik aykırılık için 117.446,55.-TL, 3330,4 m2'lik aykırılık için 234.893,10.-TL, 832,6 m2'lik aykırılık için 58.723,26.-TL, 1665,2 m2'lik aykırılık için 117.446,55.-TL, 1.364,62 m2'lik aykırılık için 75.327,01.-TL; 1.876,42 m2'lik aykırılık için 103.578,37.-TL olmak üzere toplam olarak 707.414,84.-TL; anılan Kanun'un 42. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca 2.994,34.-TL para cezası ile verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Pendik Belediye Encümeni kararı ile Pendik Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı ve … tarihli, … sayılı kararlarına dayanak teşkil eden yapı tatil tutanaklarındaki hataların, … gün ve … sayılı Pendik Belediye Encümeni kararının dayanağı niteliğindeki 09/10/2015 tarihli yapı tatil tutanağı ile düzeltilerek yeniden karar alındığı gerekçesiyle … tarihli, … sayılı ve … tarihli, … sayılı Pendik Belediye Encümen kararlarının iptal edilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Pendik Belediye Encümeni kararının iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Pendik Belediye Encümeninin … tarihli, … sayılı kararı ile 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesi uyarınca verilen para cezasının 91.619,31-TL'lik kısmının iptali; para cezasının 618.789,87-TL'llik kısmı ile tespite konu yapıların aynı Kanun'un 32. maddesi uyarınca yıkımına ve Pendik Belediye Encümeninin … gün ve … sayılı sayılı kararına ilişkin kısımlar yönünden ise davanın reddi yolunda İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun, … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile kabul edilerek, dava dosyasının tekemmül ettirilmeden işin esasına yönelik karar verildiği gerekçesiyle İdare Mahkemesi kararının kaldırılması ve dava dosyasının İdare Mahkemesine gönderilmesi üzerine, … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda, tespite konu yapılar hakkında daha önce düzenlenen yapı tatil tutanakları ile en son düzenlenen … tarih ve … sayılı yapı tatil tutanağına göre; … ada … parsel (eski … ada, … parsel) sayılı parselde inşa edilmesi için B1 ve B2 Bloklar hakkında verilen yapı ruhsatlarıyla, yapı ruhsatında belirtilen parsel yerine, … ada, … parsel (eski … ada, … parsel) sayılı taşınmaz üzerine inşaat yapıldığı ve anılan Bloklar'da mevcut ruhsata aykırı şekilde fazla kat inşa edildiği, C Blok'un ise tamamen ruhsatsız yapıldığının saptandığı; İdare Mahkemesinin 25/12/2017 tarihli ara kararına cevaben verilen dilekçede, tespite konu yapıların ruhsata bağlanması amacıyla yapı sahibi tarafından davalı idareye yapılmış bir başvurunun bildirilemediği, bu nedenle, Pendik Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararının 3194 sayılı Kanun'un 32. maddesi uyarınca tespite konu yapıların yıkımına yönelik tesis edilen kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Pendik Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararının 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları uyarınca para cezası verilmesine yönelik kısmında; anılan para cezalarının Kanun'da öngörülen kriterlere uygun olarak belirlendiği ve tespit edilen aykırılıkların, yapı sahibi şirket tarafından giderilmediğinden, dava konusu işlemin belirtilen kısmında da hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Pendik Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararının ise, uyuşmazlık konusu yapının, 3194 sayılı Kanun'un 32. maddesi uyarınca yıkımı hakkında daha önce tesis edilen … tarih ve … sayılı Pendik Belediye Encümeni kararının; dayanağı olan yapı tatil tutanağındaki eksik tespitleri gideren yeni bir yapı tatil tutanağının düzenlenmesi ve sonradan kaçak olarak yapılan ilave inşaat alanlarının da yıkıma dahil edilmesi amacıyla iptal edilmesi, aynı yapı hakkında aynı mahiyette birden fazla işlemin hukuk aleminde bulunmasının yaratacağı hukuki kargaşanın önüne geçilmesi amacıyla iptal edilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemler hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda; davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararının … gün ve … sayılı Pendik Belediye Encümeni kararının yıkıma ilişkin kısmı ile … gün ve … sayılı Pendik Belediye Encümeni kararına ilişkin kısmının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçesinde ileri sürülen iddiaların, İdare Mahkemesi kararın belirtilen kısımlarının kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun belirtilen kısımlar yönünden reddine karar verilmiştir. Davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararının … gün ve … sayılı Pendik Belediye Encümeni kararının 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 707.414,84-TL para cezası verilmesine ilişkin kısmında; davacı şirketin İstanbul ili, Pendik ilçesi, … Mahallesi, … Caddesi, … ada, … ( eski … ada, … ) sayılı parsel üzerine … ada, …(eski … ada, …) sayılı parsel maliki olduğu, davacı şirketle … Sanayi Yatırımları A.Ş. arasında Beyoğlu 5. Noterliğinin … yevmiye nolu 02/07/2007 tarihli düzenleme şeklinde arsa payı karşılığı inşaat yapımı ve gayrimenkul satış vaadi sözleşmesi akdedildiği, sözleşmenin 12. maddesinde yüklenici firmanın yapacakları inşaatın yasa, sözleşme ve eklerine uygun yapacağını vaad ettiği görüldüğünden, arsa hissedarları ile müteahhit firma arasında yapılan kat karşılığı inşaat sözleşmesi uyarınca söz konusu yapıdaki aykırılıkların müteahhit firma tarafından yapıldığı; dolayısıyla cezaların şahsiliği ilkesi uyarınca; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesine göre verilecek olan para cezasının ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapıyı fiilen yapan ya da yaptıran kişi adına, yani yapı sahibi adına verilmesi gerektiği, yapı sahibinin ise her zaman taşınmaz maliki ile aynı kişi olması zorunlu olmadığından ruhsatsız yapıyı yapan kişinin taşınmaz malikinden farklı bir kişi olduğunun anlaşılması durumunda, taşınmaz maliki adına değil, yapıyı yapan adına para cezası verilmesi gerektiği; suç ve cezaların şahsiliği ilkesi gereğince, para cezasına konu yapıların kim ya da kimler tarafından yapıldığı tespit edilerek, gerçek yapı sahibi ya da sahipleri adına para cezası verilmesinin gerektiği, dava konusu aykırılıklardan müteahhidin sorumlu olduğu, söz konusu yapıda bağımsız bölüm maliki olan davacının bu aykırılıklardan sorumluluğunun bulunmadığı, bu durumun cezaların şahsiliği ilkesinin de bir gereği olduğu dikkate alındığında, davacıya para cezası verilmesine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararının … gün ve … sayılı Pendik Belediye Encümeni kararının 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca 2.994,34–TL para cezası verilmesine ilişkin kısmında ise; arsa payı karşılığı inşaat yapımı ve gayrimenkul satış vaadi sözleşmesi gereği henüz inşası devam eden yapıda aykırılıkları giderme sorumluluğunun müteahhit firmaya ait olduğu ve sözleşme feshedilmediğinden inşası devam eden yapıya müdahale hakkı bulunmayan yapı sahibi adına verilen cezada cezaların şahsiliği ilkesi gereğince hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle; davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararının … gün ve … sayılı Pendik Belediye Encümeni kararının 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları uyarınca para cezası verilmesine ilişkin kısımlarına karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca kabulüne, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararının idari para cezası verilmesine ilişkin kısmının kaldırılarak, dava konusu işlemin belirtilen kısmının iptaline karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Uyuşmazlık konusu taşınmaz üzerinde bulunan binalarda ruhsat ve eki projesine aykırı imalatlar nedeniyle, 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacı şirket adına para cezası verilmesine yönelik tesis edilen … tarihli, … sayılı Pendik Belediye Encümeninin iptali istemiyle açılan davada yaptırılan keşif sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda yer alan "daha yüksek idari para cezası uygulanması gerektiği"ne yönelik görüşe istinaden, Pendik Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararının tesis edildiği; arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi uyarınca müteahhidin yaptığı ruhsatsız yapılardan, arsa sahibi davacı şirketin haberdar olmamasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu, bu nedenle temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının iptale ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Tespite konu yapıların taraflarınca inşa edilmediği, şirketlerinin sadece arsa maliki sıfatı taşıdığı, kat karşılığı inşaat sözleşmesinin ruhsata aykırı uygulamalar nedeniyle taraflarınca tek taraflı olarak feshedildiği, bu bağlamda şirketlerinin başvurusu üzerine, 3194 sayılı Kanun uyarınca davalı idare tarafından işlemlerin tesis edildiği, hal böyle iken, tarafları adına 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesi uyarınca para cezası verilmesinin cezaların şahsiliği ilkesine aykırılık teşkil edeceği belirtilerek davalı idarenin temyiz istemin reddi gerektiği savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen kabulü, kısmen reddi ile; Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının Dairemiz kararında belirtilen gerekçe doğrultusunda kısmen bozulması, kısmen gerekçesi değiştirilmek suretiyle onanması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : İstanbul ili, Pendik ilçesi, … Mahallesi, … pafta, … ada (eski … ada), … parsel (eski … parsel) sayılı taşınmaz üzerinde ruhsatlı olarak 2 adet bodrum + zemin kat + 11 normal kattan oluşan (olması gereken) yapı yerine, 1 adet bodrum + zemin kat + 14 normal kattan oluşan yapılmakta olan olan kaba inşaat halinde yapı yapıldığı 28/08/2009 tarih ve 1448 sayılı yapı tatil tutanağı ile tespit edilmiş; 03/11/2009 tarihinde yapılan denetimde, anılan taşınmazın, ruhsatında 2 adet bodrum + 12 adet normal kattan oluşan (olması gereken) yapı yerinde 1 adet bodrum + 17 normal kattan oluştuğu, bodrumun 2 adet olduğu halde yerinde 1 adet bodrum yapıldığı, binanın sıfır kotunun yerinde uygulanmadığı, yapının 9-17 aks aralığında 0,40 m x 6,50 m ebatlarında büyüme yapıldığı, yapının vaziyet planında belirtilen yerde olmadığı, yapının oturumunda yaklaşık 50 cm'lik kayma yapıldığı, yapıda yaklaşık olarak 3.366,80 m2'lik ruhsat ve eki projesine aykırı ilave yapıldığı 03/11/2009 tarih ve 705 sayılı yapı tatil tutanağı ile tespit edilmiş ve anılan yapı tatil tutanağında tespit edilen ruhsata aykırı kısımların 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca yıkılmasına ilişkin Pendik Belediye Encümeninin 12/11/2009 tarih ve 1153 sayılı kararı tesis edilmiştir. 14/06/2010 tarihli durdurma emrinden sonra inşaata devam edildiğine dair tutanak ile mühür fekki yapılarak inşaata devam edildiği ve B2 Blok'a 16. normal katın eklenerek toplam 19 kat olduğu; B1 Blok'a ise 2 normal kat daha eklenerek toplam 17 kat olduğunun tespit edilmesi üzerine, Pendik Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararı ile 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca davacı şirket adına 238.106,67-TL idari para cezası verilmiştir. Pendik Belediye Encümeninin 28/06/2010 tarih ve 712 sayılı kararının iptali istemiyle İstanbul 5. İdare Mahkemesinin E:2014/165 sayılı dosyasında açılan davada yaptırılan keşif sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda, "davacıya dava konusu encümen kararı ile verilenden daha yüksek tutarda bir idari para cezası uygulanması gerektiği" yolunda görüş bildirildiğinden bahisle, dava konusu binaların yer aldığı taşınmazların tevhid gördüğü ve eski … ada, … parselin yeni … ada, … parsele, eski … ada, … parselin, yeni … ada, … parsele dönüştüğünün anlaşılması üzerine; İstanbul ili, Pendik ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel (eski … ada, … parsel) sayılı yerde B Blok için … tarih ve … sayılı ve B2 Blok için 27/06/2008 tarihli, 2096/1 sayılı yapı ruhsatları alındığı, ancak alınan ruhsat gereği … ada, … parsel (eski … ada, … parsel) sayılı taşınmaz üzerinde yapılması gereken yapıların, … ada, … parsel (eski … ada, … parsel) sayılı taşınmaz üzerinde (B1 ve B2 Blok olarak adlandırılan yapıların bodrum kat + zemin kat + 19 normal kat olmak üzere 21 katlı ve C Blok olarak adlandırılan yapının ise bodrum kat + zemin kat + 1 normal kat olmak üzere 3 katlı) olarak tamamen ruhsatsız yapıldığı hususu, … tarihli, … sayılı yapı tatil tutanağı ile tespit edilmiş; anılan tutanak dayanak alınarak tesis edilen Pendik Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararı ile dayanak yapı tatil tutanağında belirtilen kısımların 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca yıktırılmasına, yapı sahibi davacı şirkete 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca; 1665,2 m2'lik aykırılık için 117.446,55.-TL, 3330,4 m2'lik aykırılık için 234.893,10.-TL, 832,6 m2'lik aykırılık için 58.723,26.-TL, 1665,2 m2'lik aykırılık için 117.446,55.-TL, 1364,62 m2'lik aykırılık için 75.327,01.-TL; 1876,42 m2'lik aykırılık için 103.578,37.-TL; olmak üzere toplam olarak 707.414,84.-TL; anılan Kanun'un 42. maddesinin 3. fıkrası uyarınca 2.994,34.-TL idari para cezası ile verilmesine karar verilmiştir. Pendik Belediye Encümeninin … tarihli, … sayılı kararı ile, … tarih ve … sayılı ve … tarih ve … sayılı kararlarına dayanak teşkil eden yapı tatil tutanaklarındaki hataların, … tarihli, … sayılı Pendik Belediye Encümeni kararının dayanağı niteliğindeki yapı tatil tutanağı doğrultusunda düzeltildiğinden bahisle, Pendik Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı ve … tarih ve … sayılı kararlarının iptal edilmesine karar verilmiştir. Bunun üzerine; Pendik Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararı ve … tarihli, … sayılı kararlarının iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT ve HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının Pendik Belediye Encümeninin … tarihli, … sayılı kararı ile 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 707.414,84.-TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmı hakkında; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesinde; "Bu Kanun hükümlerine göre ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılar hariç; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshasıda muhtara bırakılır. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir." hükmüne; aynı Kanun'un "Umumi hizmetlere ayrılan yerlerde muvakkat yapılar" başlıklı 33. maddesinde ise, "İmar planlarında bulunup da müracaat gününde beş yıllık imar programına dahil olmayan yerlerde; plana göre kapanması gereken yol ve çıkmaz sokak üzerinde bulunan veya 18 inci madde hükümleri tatbik olunmadan normal şartlarla yapı izni verilmeyen veya 13 üncü maddede belirtilen hizmetlere ayrılmış olan ve haklarında bu madde hükmünün tatbiki istenen parsellerde üzerinde yönetmelik esaslarına uygun yapı yapılması mümkün olanlarında sahiplerinin istekleri üzerine belediye encümeni veya il idare kurulu kararıyla imar planı tatbikatına kadar muvakkat inşaat veya tesisata müsaade edilir ve buna dayanılarak usulüne göre yapı izni verilir. Bu gibi hallerde verilecek müddetin on yıl olması, yapı izni verilmezden önce belediye encümeni veya il idare kurulu kararının gün ve sayısının on yıllık müddet için muvakkat inşaat veya tesisat olduğunun, lüzumlu ölçü ve şartlarla birlikte tapu kaydına şerh edilmesi gereklidir. Muvakkatlık müddeti tapu kaydına şerh verildiği günden başlar. Birinci fıkrada sözü geçen bir parselde, esasen kullanılabilen bir bina varsa bu parsele yeniden inşaat ve ilaveler yapılmasına izin verilmeyeceği gibi, birden fazla muvakkat yapıya izin verilen yerlerde dahi bu yapıların ölçüleri toplamı yönetmelikte gösterilen miktarları geçemez. Bu maddenin tatbikinde kadastral parsel de bir imar parseli gibi kabul olunur. Plan tatbik olunurken, muvakkat inşaat veya tesisler yıktırılırlar. On yıllık muvakkatlık müddeti dolduktan sonra veya on yıl dolmadan yıktırılması veya kamulaştırılması halinde muvakkat bina ve tesislerin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümlerine göre takdir olunacak bedeli sahibine ödenir." hükmüne yer verilmiştir. Anayasa'nın “Suç ve cezalara ilişkin esaslar” kenar başlıklı 38. maddesinin 7. fıkrasında, “Ceza sorumluluğu şahsidir” hükmü yer almaktadır. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinde; "Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır. Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı işgünü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır. (…)" şeklinde düzenlenmiştir. Dosyanın incelenmesinden; dava dilekçesi ekinde sunulan ve davacı şirket (arsa sahibi) ve dava dışı … Taahhüt Turizm Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (arsa sahibi) ile dava dışı … İnşaat Sağlık Turizm Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (müteahhit) arasında imzalanan 02/07/2007 tarihli, 43159 yevmiye numaralı düzenleme şeklinde arsa payı karşılığı inşaat yapımı ve gayrimenkul satış vaadi sözleşmesinde, davacı şirketin yapı maliki, dava dışı … İnşaat Sağlık Turizm Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketinin ise, yapı müteahhidi sıfatını haiz olduğu; anılan sözleşmenin 8-2. maddesinde yüklenicinin 1/1000 ölçekli revizyon imar planlarının kesinleşmesini müteakip en geç 6 ay içerisinde hukuki imkan varsa birinci fazda yapacağı inşaata ait, hukuki imkan yoksa tevhit edilen parselin tamamında yer alan inşaata ait yapı başlama izin belgelerini (temel ruhsatını) alacağını kabul ettiği; 12. maddesinde, yüklenicinin sözleşme kapsamındaki tüm iş ve işlemlerin yasa, sözleşme ve eklerine uygun olarak süresi içinde yürütülmesinden ve bitirilmesinden arsa maliklerine karşı sorumlu olduğunun belirtildiği; … tarihli, … yevmiye numaralı ihtarname ile, davacı şirket tarafından, müteahhit şirkete, 02/07/2007 tarihli düzenleme şeklinde arsa payı karşılığı inşaat yapımı ve gayrimenkul satış vaadi sözleşmesinine aykırı davranıldığı ve henüz inşaat ruhsatı alınmamış ve paylaşımı yapılmamış bağımsız bölümlerin satışına muvafakatlarının bulunmadığı hususunun … tarihli, … yevmiye numaralı ihtarname ile bildirildiği, satış broşüründe yer alan … logosunun her türlü broşürden çıkarılmasının ihtaren bildirildiği; … tarihli, … yevmiye numaralı fesihhame ile sözleşmenin muhtelif hükümlerine aykırılıklar nedeniyle, taraflar arasında akdedilen … tarihli, … yevmiye numaralı düzenleme şeklinde arsa payı karşılığı inşaat yapımı ve gayrimenkul satış vaadi sözleşmesinin feshedilerek yürürlükten kaldırıldığı hususunun ihtaren bildirildiği görülmektedir. Uyuşmazlıkta; temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında, Beyoğlu 5. Noterliğinin … yevmiye nolu 02/07/2007 tarihli Düzenleme Şeklinde Arsa Payı Karşılığı İnşaat Yapımı ve Gayrimenkul Satış Vaadi Sözleşmesinin 12. maddesinde yüklenici firmanın yapacakları inşaatın yasa, sözleşme ve eklerine uygun yapacağını vaat ettiği ve arsa hissedarları ile müteahhit firma arasında yapılan kat karşılığı inşaat sözleşmesi uyarınca söz konusu yapıdaki aykırılıkların müteahhit firma tarafından yapıldığı; bu nedenle suç ve cezaların şahsiliği ilkesi gereğince, para cezasına konu yapıların kim ya da kimler tarafından yapıldığı tespit edilerek, gerçek yapı sahibi ya da sahipleri adına para cezası verilmesinin gerektiği, dava konusu aykırılıklardan müteahhidin sorumlu olduğu, söz konusu yapıda bağımsız bölüm maliki olan davacının bu aykırılıklardan sorumluluğunun bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca para cezası verilmesine ilişkin kısmının iptaline karar verildiği görülmektedir. Uyuşmazlık konusu taşınmazda davalı idare elemanlarınca 28/08/2009 tarihinde yapılan denetimden sonra, 03/11/2009, 14/06/2010 ve 09/10/2015 tarihlerinde yapılan denetimlerde de, inşai faaliyete devam edildiği anlaşılmakta olup, …. tarihli, … yevmiye numaralı fesihhame ile sözleşmenin muhtelif hükümlerine aykırılıklar nedeniyle, taraflar arasında akdedilen … tarihli, … yevmiye numaralı düzenleme şeklinde arsa payı karşılığı inşaat yapımı ve gayrimenkul satış vaadi sözleşmesinin davacı şirket tarafından tek taraflı olarak feshedilerek yürürlükten kaldırıldığının ihtaren bildirildiği; bu bağlamda, arsa sahibi davacı şirket ile müteahhit firma arasında .. tarihli, … yevmiye numaralı düzenleme şeklinde arsa payı karşılığı inşaat yapımı ve gayrimenkul satış vaadi sözleşmesinin feshedilmesi ile ilgili olarak adli yargıda açılmış bir davanın bulunup bulunmadığı hususunun araştırılması ve dava dışı müteahhit şirketin, uyuşmazlık konusu taşınmazın yapım işini üstlenmekten fiilen ve hukuken el çektiği tarihler tereddüte mahal bırakmayacak biçimde tespit edildikten sonra, gerekirse yerinde keşif ve bilirkişi incelemesi de yaptırılmak suretiyle tespite konu aykırılıkların hangilerinin 02/07/2007 tarihli Düzenleme Şeklinde Arsa Payı Karşılığı İnşaat Yapımı ve Gayrimenkul Satış Vaadi Sözleşmesi kapsamında müteahhit şirket tarafından inşa edildiği, anılan sözleşmenin feshi sonrasında müteahhit firmanın yapıdan el çektiği tarihten sonra yapılmış ruhsat ve eki projesine aykırılık bulunup bulunmadığı hususlarının da ortaya konulmak suretiyle bir değerlendirme yapılması ve buna göre bir karar verilmesi gerekirken; eksik incelemeye dayalı olarak tespite konu tüm imalatların müteahhit firma tarafından yapıldığı sonucuna varılmak suretiyle, cezaların şahsiliği ilkesi uyarınca dava konusu işlemin 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 707.414,84.-TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle iptal edilmesine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmaktadır. Kararın; Pendik Belediye Encümeninin … tarihli, … sayılı kararı ile 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca 2.994,34.-TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmına gelince; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrasında, ruhsat alınmaksızın ya da ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapılması fiili cezalandırıldığı halde, üçüncü fıkraya göre verilecek cezanın, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapının tespiti halinde, anılan Kanunun 32. maddesindeki mükellefiyeti yerine getirmeyerek bir ay içinde ruhsat almayan ya da yapısını ruhsata uygun hale getirmeyenlere yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Buna göre, ruhsat almadan ya da ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığının tespiti halinde, yapı tatil tutanağının düzenlenmesinden itibaren 32. maddede öngörülen bir aylık süre sonunda ruhsatın alınmamış ya da ruhsata aykırılıkların giderilmemiş olduğunun tespiti durumunda üçüncü fıkraya göre ceza verilebilecek, ruhsatsız yapı yapıldığı tespit edilmiş olmasına rağmen Kanunda öngörülen bir aylık süre içerisinde ruhsatın alınmış ya da ruhsata aykırılığın yapı sahibi tarafından giderilmiş olduğu durumlarda ise, üçüncü fıkraya göre ceza verilmesi olanaklı olmayacaktır. Ruhsata bağlanma olanağı bulunmayan yapılarda ise, yapı sahibine yüklenen mükellefiyetin bir aylık süre içerisinde yapıyı kaldırmak olacağı açıktır. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 3. fıkrasında, bu Kanun'un 32. maddesindeki mükellefiyetlerin yerine getirilmemesi, yani bir ay içinde ruhsat alınmaması ya da yapının ruhsata uygun hale getirilmemesi fiilinin cezalandırıldığı; yapı sahibine yükümlülüklerini yerine getirmek üzere bir ayı geçmemek koşulu ile bir süre verilmesi durumunda, bu sürenin; herhangi bir süre verilmemesi halinde ise tespit tarihinden itibaren bir aylık sürenin sonunda ancak anılan madde uyarınca para cezası verilebileceği düzenlenmiş olup; bakılan davada ise dava konusu ruhsata aykırılıkların, son olarak dava konusu encümen kararının dayanağı niteliğindeki yapı tatil tutanağının düzenlendiği 09/10/2015 tarihinde idare tarafından yapılan denetim ile tespit edildiği, anılan yapı tapı tatil tutanağında yapının ruhsata uygun hale getirilmesi için herhangi bir süre verilmediği, yapı tatil zaptının düzenlendiği tarihten on üç (13) gün sonra tesis edilen 22/10/2015 tarihli encümen kararı ile 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin 3. fıkrası uyarınca para cezası verildiği, davacının bu fıkra uyarınca cezalandırılmasının ön koşulu olan bir aylık süre tanınması şartının ise yerine getirilmediği anlaşılmaktadır. Bu durumda; davacıya tanınan bir aylık süre beklenilmeden 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin 3. fıkrası uyarınca verilen para cezasında hukuka uyarlık bulunmadığından, dava konusu işlemin anılan fıkra uyarınca para cezası verilmesine ilişkin kısmında hukuka uyarlık, anılan kısım yönünden dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bu kısmında ise sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. Davalının temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine; 2. Davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kısmen kabulü, kısmen reddi ile anılan kararının idari para cezasına ilişkin kısmının kaldırılarak belirtilen kısım yönünden yukarıda özetlenen gerekçeyle dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyiz edilen Pendik Belediye Encümeninin … tarihli, … sayılı kararı ile 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ….-TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmının BOZULMASINA, Pendik Belediye Encümeninin … tarihli, … sayılı kararı ile 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca …-TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmının ise yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA; 3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 01/06/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.

Madde 32 – Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce (…)[36] tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz.[37] Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. (Değişik cümle:14/2/2020-7221/10 md.) Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında yıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapılar, yıkım maliyetleri döner sermaye işletmesi gelirlerinden karşılanmak üzere Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir. Yıkım maliyetleri %100 fazlası ile ilgili idaresinden tahsil edilir. Bu şekilde tahsil edilememesi halinde ilgili idarenin 5779 sayılı Kanun gereğince aktarılan paylarından kesilerek tahsil olunur. Tahsil olunan tutarlar, Bakanlığın döner sermaye işletmesi hesabına gelir olarak kaydedilir. (Ek fıkra:29/11/2018-7153/15 md.) İdare tarafından ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılıkların giderilemeyeceği tespit edilen yapıların ruhsatı üçüncü fıkrada düzenlenen bir aylık süre beklenmeden iptal edilir ve mevzuata aykırı imalatlar hakkında beşinci fıkra hükümleri uygulanır. Umumi hizmetlere ayrılan yerlerde muvakkat yapılar:

Madde 42 – (Değişik: 9/12/2009-5940/2 md.) Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır. (Değişik cümle:14/2/2020-7221/11 md.) Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır: a) Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için; 1) I. sınıf A grubu yapılara üç, B grubu yapılara beş Türk Lirası, 2) II. sınıf A grubu yapılara sekiz, B grubu yapılara onbir Türk Lirası, 3) III. sınıf A grubu yapılara onsekiz, B grubu yapılara yirmi Türk Lirası, 4) IV. sınıf A grubu yapılara yirmiüç, B grubu yapılara yirmibeş, C grubu yapılara otuzbir Türk Lirası, 5) V. sınıf A grubu yapılara otuzsekiz, B grubu yapılara kırkaltı, C grubu yapılara elliiki, D grubu yapılara altmışüç Türk Lirası, idari para cezası verilir. Bu miktarlar her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılarak uygulanır. (Ek cümle:14/2/2020-7221/11 md.) (Mülga cümle:25/3/2020-7226/39 md.) (…) b) Mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verilir. c) (a) ve (b) bentlerine göre cezalandırmayı gerektiren aykırılığa konu yapı; 1) Hisseli parselde diğer maliklerin muvafakati alınmaksızın yapılmış ise cezanın % 30’u, 2) Kamuya veya başkasına ait bir parselde yapılmış ise cezanın % 40’ı, 3) Uygulama imar planında veya parselasyon planında “Kamu Tesisi Alanı veya Umumî Hizmet Alanı” olarak belirlenmiş bir alanda yapılmış ise cezanın % 60’ı, 4) Mevcut haliyle veya öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ediyor ise cezanın % 100’ü, 5) Uygulama imar planı bulunan bir alanda yapılmış ise cezanın % 20’si, 6) Yapılaşmaya yasaklanmış bir alanda yapılmış ise cezanın % 80’i, 7) Özel kanunlar ile belirlenmiş özel imar rejimine tabi bir alanda yapılmış ise cezanın % 50’si, 8) Ruhsatsız ise cezanın % 180’i, 9) Ruhsatı hükümsüz hale gelmesine rağmen inşaatı sürdürülüyor ise cezanın % 50’si, 10) Yapı kullanma izin belgesi alınmış olmakla birlikte, ruhsat alınmaksızın yeni inşaî faaliyete konu ise cezanın % 100’ü, 11) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılmıyor ise cezanın % 10’u, 12) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılıyor ise cezanın % 20’si, 13) Çevre ve görüntü kirliliğine sebebiyet veriyor ise cezanın % 20’si, (a) ve (b) bentlerinde belirtilen şekilde tespit edilen para cezalarının miktarına göre ayrı ayrı hesap edilerek ilave olunur. Para cezalarına konu olan alanın hesaplanmasında, aykırılıktan etkilenen alan dikkate alınır. ç) (Ek:25/3/2020-7226/39 md.) Bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edilir. Bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezası tahsil edilmez.[39] 18, 28, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 40 ve 41 inci maddelerde belirtilen mükellefiyetleri yerine getirmeyen veya bu maddelere aykırı davranan yapı veya parsel sahibine, harita, plan, etüt ve proje müelliflerine ve gözetmenlerine, fenni mesullere, yapı müteahhidine ve şantiye şefine, ilgisine göre ayrı ayrı olmak üzere ikibin Türk Lirası, bu fiillerin çevre ve sağlık şartlarına aykırı olması halinde dörtbin Türk Lirası, can ve mal emniyetini tehdit etmesi halinde altıbin Türk Lirası idari para cezası verilir.[40] Yapıldığı tarih itibarıyla plana ve mevzuata uygun olmakla beraber, mevcut haliyle veya öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ettiği veya edeceği ilgili idare veya mahkeme kararı ile tespit olunan yapılara, ilgili idarenin yazılı ikazına rağmen idarece tanınan süre içinde takviyede bulunmayan veya bu yapıları 39 uncu madde uyarınca yıkmayan yapı sahibine onbin Türk Lirası idari para cezası verilir. 27 nci maddeye göre (…)41 belirlenmiş köy yerleşik alanı ve civarı sınırları içinde köyün nüfusuna kayıtlı olan ve köyde sürekli oturanlar tarafından, projeleri (…)41 (…)41 fen, sanat ve sağlık şartlarına uygun olmasına rağmen valilik onayı alınmadan ve muhtarlığa bildirim yapılmadan konut ve zatî maksatlı tarım ve hayvancılık yapısı inşa edilmesi halinde yapı sahibine bin Türk Lirası idari para cezası verilir. Bu yapılardaki diğer aykırılıklar ve ruhsata tabi tarım ve hayvancılık maksatlı yapılardaki aykırılıklar için verilecek olan idari para cezası, bin Türk Lirasından az olmamak üzere, ikinci fıkraya göre hesaplanan toplam ceza miktarı uygulanır. [41] Yukarıdaki fıkralarda belirtilen fiil ve hallerin, yapının inşa edilmesi süreci içinde tekrarı halinde, idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanır. Yukarıdaki fıkralar uyarınca tahsil olunan idari para cezaları, aynı fiil nedeniyle 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 184 üncü maddesine göre mahkûm olanlara faizsiz olarak iade edilir. Yapının bu Kanuna, ilgili diğer mevzuata, plana, ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere uygun hale getirilmesi için idarenin yazılı izni dahilinde yapılan iş ve işlemler mühür bozma suçu teşkil etmez. Müelliflerin, fenni mesul mimar ve mühendislerin, yapı müteahhitlerinin, şantiye şefi mimar ve mühendislerin, imar mevzuatına aykırı fiillerinden dolayı verilen cezaları ve haklarındaki kesinleşmiş mahkeme kararları, kendi kayıtlarına işlenmek ve ilgili mevzuata göre cezai işlem yapılmak üzere, üyesi bulundukları meslek odasına ve Bakanlığa ilgili idarece bildirilir. Bu kişiler, verilen ceza süresi içinde yeni bir iş üstlenemez. Yapı müteahhidinin yetki belgesi; a) Yapım işinin ruhsata ve ruhsat eki etüt ve projelere aykırı olarak gerçekleştirilmesi ve 32 nci maddeye göre verilen süre içinde aykırılığın giderilmemesi halinde beş yıl, b) Yapım işinde ruhsat eki etüt ve projelere aykırı olarak gerçekleştirilen imalatın can ve mal güvenliğini tehdit etmesi halinde on yıl, c) Bakanlıkça olumsuz kayıt değerlendirmesi yapılan hallerde bir yıl, süreyle Bakanlıkça iptal edilir. Yapı müteahhidinin, yapım işlerinden doğan vergi ve sigorta primi borçlarını ödememesi ve diğer sorumluluklarını yerine getirmemesi hallerinde yetki belgesi bir yıldan az olmamak üzere Bakanlıkça iptal edilir ve bunlara sorumluluklarını yerine getirinceye kadar yeni yetki belgesi düzenlenmez. Yetki belgesi iptal edilen yapı müteahhidi yeni yetki belgesi düzenleninceye kadar yeni iş üstlenemez, ancak mevcut işlerini tamamlar. Yetki belgeli yapı müteahhidi olmaksızın başlanılan yapının ruhsatı iptal edilir ve yapı mühürlenir. Yürürlükten kaldırılan hükümler: