Açığa Alınma Tedbirinin Hukuki Niteliği
Açığa alınma veya diğer adıyla görevden uzaklaştırma, kamu hizmetlerinin gerektirdiği hallerde görevi başında kalmasında sakınca görülen memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında uygulanan geçici bir ihtiyati tedbirdir. Bu işlem cezai bir karar niteliğinde olmayıp memuriyet statüsünü sona erdirmez. Hukuki bakımdan açığa alınma ile görevden uzaklaştırma kavramları aynı durumu ifade eder ve her ikisi de kamu görevlisinin geçici olarak görevinden el çektirilmesini kapsar.
Açığa alınma kararını veren yetkili amirin karardan itibaren 10 gün içinde memur hakkında soruşturmayı başlatması zorunludur. Soruşturmanın bu süre içinde başlatılmaması amirin sorumluluğunu doğurur. Görevden uzaklaştırılan kamu görevlisinden, görev ilişkisini kesmek amacıyla silah ve kurum kimliği gibi unsurların geri alınması tedbirleri de uygulanabilir.
Görevden Uzaklaştırmaya Yetkili Makamlar
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 138. maddesi uyarınca görevden uzaklaştırmaya yetkili merciler atamaya yetkili amirler, bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri, illerde valiler ile ilçelerde kaymakamlardır. İlçe idare şube başkanları hakkında kaymakamlarca tedbir uygulanması valinin muvafakatine bağlıdır. Valiler ve kaymakamlar tarafından alınan görevden uzaklaştırma tedbiri memurun kurumuna derhal bildirilir.
Tedbirin Süresi ve Kaldırılması
Disiplin soruşturması kapsamında alınan görevden uzaklaştırma tedbiri 657 sayılı Kanun'un 145. maddesi uyarınca en fazla 3 ay süreyle uygulanabilir. Bu sürenin sonunda memur hakkında kesin bir karar verilmemişse ilgilinin görevine dönmesi gerekir. Ayrıca soruşturma neticesinde memurluktan çıkarma cezası ya da başka bir yaptırım uygulanması gerekmiyorsa açığa alınma kararının yetkili amirler tarafından derhal kaldırılması zorunludur.
Ceza kovuşturması icabından kaynaklanan görevden uzaklaştırma kararı, kovuşturma tamamlanıp karar verilene kadar sürdürülebilir. Bu kapsamda belirli bir üst süre sınırı çizilmemiş olmakla birlikte, yetkili idari amir memurun durumunu iki ayda bir inceleyerek göreve dönüp dönmemesi hakkında bir karar vermekle yükümlüdür.
Farklı Personel Rejimlerinde Görevden Uzaklaştırma
Genel kolluk personeli hakkında disiplin soruşturması nedeniyle görevden uzaklaştırma işlemlerinde 7068 sayılı Kanun'un 28. maddesinin birinci fıkrası uyarınca 657 sayılı Kanun hükümleri tatbik edilir. Disiplin kurullarınca haklarında meslekten çıkarma veya Devlet memurluğundan çıkarma cezası verilenlerden görevi başında kalmasında sakınca görülenler, kararın onaylanarak uygulanmasına kadar görevlerinden uzaklaştırılabilir. Verilen meslekten çıkarma cezası daha hafif bir cezaya indirilerek onaylandığı takdirde görevden uzaklaştırma önlemi derhal kaldırılır.
7068 sayılı GENEL KOLLUK DİSİPLİN HÜKÜMLERİ HAKKINDA KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMENİN KABUL EDİLMESİNE DAİR KANUN m. 28Kaynağı aç
6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu'nun 29. maddesi uyarınca Türk Silahlı Kuvvetleri personeli hakkında geçici görevden uzaklaştırma kararı verilebilir. Bu tedbir, disiplin soruşturmacılarının veya sıralı disiplin amirlerinin teklifi doğrultusunda verilebileceği gibi doğrudan yetkili kılınan en az tugay ve dengi düzeydeki birlik, karargâh veya kurum amirlerince de 15 iş gününe kadar uygulanabilir. Görülen lüzum üzerine bu sürenin bir katına kadar uzatılması mümkündür.
Açığa Alınan Memurun Mali Hakları ve Göreve Dönüş
657 sayılı Kanun'un 141. maddesi gereğince görevden uzaklaştırılan veya görevi ile ilgili olsun ya da olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınan memurlara bu süre içinde aylıklarının üçte ikisi ödenir. Bu durumdaki kamu görevlileri kanunun öngördüğü sosyal hak ve yardımlardan faydalanmaya devam eder.
Görevine geri dönen personele görevden uzakta kaldığı dönemde kesilmiş olan üçte bir oranındaki aylıkları ödenir. Memurun görevden uzakta geçirdiği süre, derecesindeki kademe ilerlemesinde ve derece yükselmesi için gerekli bekleme süresini aşan kısmı üst dereceye yükselmesi halinde bu derecede kademe ilerlemesi yapılmak suretiyle değerlendirilir.
657 sayılı Kanun'un 143. maddesi gereğince; haklarında memurluktan çıkarmadan başka bir disiplin cezası verilenler, yargılamanın men'ine veya beraatine karar verilenler, hüküm tesis edilmeden evvel kovuşturması genel af ile kaldırılanlar ya da görevlerine ilişkin olsun veya olmasın memurluğa engel olmayacak ertelenmiş bir ceza alanların görevlerine başlatılması zorunludur.
Memuriyetten Çıkarma Cezası ve Yürütmenin Durdurulması İtirazı
657 sayılı Kanun'un 125. maddesi uyarınca amirin talebi üzerine memurun bağlı bulunduğu yüksek disiplin kurulu tarafından memuriyetten çıkarma cezası verilebilir. Bu cezaya karşı mevzuatta idari itiraz yolu öngörülmemiş olup kararın memura tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 27. maddesi gereğince idare mahkemelerinde dava açılmış olması, işlemi kendiliğinden durdurucu etki doğurmaz. Dava konusu işlemin hukuka aykırılığının açık olması ve uygulanması durumunda giderilmesi güç veya olanaksız zararlar doğurması şartlarının birlikte gerçekleşmesi aranır. Bu koşullar sağlandığında kural olarak davalı idarenin savunması alındıktan ya da yasal savunma süresi bittikten sonra gerekçesi belirtilerek yürütmenin durdurulmasına hükmedilebilir. Buna karşın dava dilekçesi ve ekli belgelerden talebin haksız olduğu anlaşılırsa, idareden savunma dahi istenmeksizin talep reddedilebilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 27Kaynağı aç
Kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği ile geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin işlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerden sayılmaz. Yürütmenin durdurulması istemli davalarda tebligat ve cevap süreleri kısaltılabileceği gibi tebliğin memur eliyle yapılmasına da karar verilebilir. Kararlar teminat karşılığında verilir; ancak durumun gereklerine göre teminat aranmayabileceği gibi idareden ve adli yardımdan faydalanan kimselerden teminat alınmaz. Dosyalar öncelikle incelenip karara bağlanır ve kararlar 15 gün içinde yazılıp imzalanır. Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulamaz.
İdare ve vergi mahkemeleri ile tek hâkim tarafından yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlara karşı bölge idare mahkemesine kararın tebliğini izleyen günden itibaren 7 gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir. İtiraz edilen merci dosyanın kendisine gelişinden itibaren 7 gün içinde karar vermekle yükümlüdür ve itiraz üzerine verilen karar kesindir.
Açığa alınan memur maaş alabilir mi?
Açığa alınan, tutuklanan veya gözaltına alınan memurlara tedbir süresince aylıklarının üçte ikisi ödenir ve sosyal hak ile yardımlardan yararlanmaları devam eder.
Disiplin soruşturmasında açığa alma tedbiri ne kadar sürer?
Disiplin soruşturması kapsamında uygulanan görevden uzaklaştırma tedbiri en fazla 3 ay sürebilir; bu süre bittiğinde kesin bir karar verilmemişse personelin görevine dönmesi zorunludur.
Yürütmenin durdurulması isteminin reddine nasıl itiraz edilir?
İdare mahkemesi veya tek hâkim tarafından verilen karara karşı tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 7 gün içinde bölge idare mahkemesine itiraz edilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy