69
Kaçak Yapı Kavramı ve İmar Mevzuatındaki Yeri
Ruhsat alınmaksızın inşa edilen ya da alınmış yapı ruhsatına, eklerine, etüt ve projelerine veya imar mevzuatına aykırı şekilde tamamlanan imalatlar kaçak yapı olarak değerlendirilir. Yetkili idare, mevzuata aykırı bir inşaat faaliyeti tespit ettiğinde yapı tatil tutanağı düzenleme, yapıyı mühürleme, inşaatı durdurma, idari para cezası kesme ve encümen kararıyla yıkım yaptırımına başvurma yetkisine sahiptir.
Kaçak yapı uygulaması yalnızca betonarme ve kalıcı yapılarla sınırlı değildir; taşınmaz üzerine kurulan prefabrik ve sökülüp takılabilir nitelikteki taşınabilir yapılar da imar mevzuatı ile ruhsat zorunluluklarına tabidir. Benzer şekilde, köy yerleşik alanı haricinde kalan tarla vasıflı taşınmazlarda imar, tarım ve özel mevzuat kısıtlamaları bulunmakta olup izinsiz inşa edilen konut ve yapılar idari para cezası ile yıkım yaptırımlarına maruz kalır.
İdari Para Cezasının Hesaplanması ve Artırım Sebepleri
İmar mevzuatına aykırılık teşkil eden durumların tespit edilmesi üzerine, yetkili idare encümeni on iş günü içinde sorumlular hakkında üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı idari yaptırım uygulamakla yükümlüdür. 3194 sayılı İmar Kanunu m. 42 uyarınca bu para cezası yalnızca yapı sahibine değil, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen fenni mesullere de tatbik edilir. Temel para cezası, yapının sınıfı ve grubuna göre mevzuata aykırılıktan fiilen etkilenen alan üzerinden metrekare başına belirlenen maktu tutarların inşaat alanıyla çarpılmasıyla bulunur ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılır; hesaplanan bu tutar kanunda gösterilen asgari alt sınırın altında kalamaz.
3194 sayılı İMAR KANUNU m. 42Kaynağı aç
Madde
42 – (Değişik: 9/12/2009-5940/2 md.)
Bu maddede belirtilen ve imar
mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren
on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir
sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır.
(Değişik cümle:14/2/2020-7221/11
md.) Ruhsat alınmaksızın
veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan
ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede
belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı
altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet
durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye
ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın
büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan
idari para cezaları uygulanır:
a) Bakanlıkça belirlenen yapı
sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere,
mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için;
1) I. sınıf A grubu yapılara
üç, B grubu yapılara beş Türk Lirası,
2) II. sınıf A grubu yapılara
sekiz, B grubu yapılara onbir Türk Lirası,
3) III. sınıf A grubu yapılara
onsekiz, B grubu yapılara yirmi Türk Lirası,
4) IV. sınıf A grubu yapılara
yirmiüç, B grubu yapılara yirmibeş, C grubu yapılara otuzbir Türk Lirası,
5) V. sınıf A grubu yapılara
otuzsekiz, B grubu yapılara kırkaltı, C grubu yapılara elliiki, D grubu yapılara
altmışüç Türk Lirası,
idari para cezası verilir.
Bu miktarlar her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4/1/1961 tarihli
ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca
tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate
alınmak suretiyle artırılarak uygulanır. (Ek cümle:14/2/2020-7221/11 md.) (Mülga cümle:25/3/2020-7226/39 md.) (…)
b) Mevzuata aykırılığı yapı
inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer
yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı
bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti
tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen
bedelin % 20’si kadar idari para cezası verilir.
c) (a) ve (b) bentlerine göre
cezalandırmayı gerektiren aykırılığa konu yapı;
1) Hisseli
parselde diğer maliklerin muvafakati alınmaksızın yapılmış ise cezanın % 30’u,
2) Kamuya veya başkasına ait
bir parselde yapılmış ise cezanın % 40’ı,
3) Uygulama imar planında
veya parselasyon planında “Kamu Tesisi Alanı veya Umumî Hizmet Alanı” olarak belirlenmiş
bir alanda yapılmış ise cezanın % 60’ı,
4) Mevcut haliyle veya öngörülen
bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ediyor ise cezanın %
100’ü,
5) Uygulama imar planı bulunan
bir alanda yapılmış ise cezanın % 20’si,
6) Yapılaşmaya yasaklanmış
bir alanda yapılmış ise cezanın % 80’i,
7) Özel kanunlar ile belirlenmiş
özel imar rejimine tabi bir alanda yapılmış ise cezanın % 50’si,
8) Ruhsatsız ise cezanın %
180’i,
9) Ruhsatı hükümsüz hale gelmesine
rağmen inşaatı sürdürülüyor ise cezanın % 50’si,
10) Yapı kullanma izin belgesi
alınmış olmakla birlikte, ruhsat alınmaksızın yeni inşaî faaliyete konu ise cezanın
% 100’ü,
11) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış
ve kullanılmıyor ise cezanın % 10’u,
12) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış
ve kullanılıyor ise cezanın % 20’si,
13) Çevre ve görüntü kirliliğine
sebebiyet veriyor ise cezanın % 20’si,
(a) ve (b) bentlerinde belirtilen
şekilde tespit edilen para cezalarının miktarına göre ayrı ayrı hesap edilerek ilave
olunur. Para cezalarına konu olan alanın hesaplanmasında, aykırılıktan etkilenen
alan dikkate alınır.
ç) (Ek:25/3/2020-7226/39
md.) Bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu
alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare
birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası yukarıdaki bentlere
göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına
ayrıca ilave edilir. Bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden
itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi
halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezası tahsil edilmez.[39]
18, 28, 32, 33, 34, 35, 36,
37, 40 ve 41 inci maddelerde belirtilen mükellefiyetleri yerine getirmeyen veya
bu maddelere aykırı davranan yapı veya parsel sahibine, harita, plan, etüt ve proje
müelliflerine ve gözetmenlerine, fenni mesullere, yapı
müteahhidine ve şantiye şefine, ilgisine göre ayrı ayrı olmak üzere ikibin Türk
Lirası, bu fiillerin çevre ve sağlık şartlarına aykırı olması halinde dörtbin Türk
Lirası, can ve mal emniyetini tehdit etmesi halinde altıbin Türk Lirası idari para
cezası verilir.[40]
Yapıldığı tarih itibarıyla
plana ve mevzuata uygun olmakla beraber, mevcut haliyle veya öngörülen bir afet
tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ettiği veya edeceği ilgili idare
veya mahkeme kararı ile tespit olunan yapılara, ilgili idarenin yazılı ikazına rağmen
idarece tanınan süre içinde takviyede bulunmayan veya bu yapıları 39 uncu madde
uyarınca yıkmayan yapı sahibine onbin Türk Lirası idari para cezası verilir.
27 nci maddeye göre (…)41 belirlenmiş köy yerleşik alanı ve civarı sınırları içinde köyün nüfusuna
kayıtlı olan ve köyde sürekli oturanlar tarafından, projeleri (…)41 (…)41 fen, sanat ve sağlık şartlarına uygun olmasına rağmen valilik onayı alınmadan
ve muhtarlığa bildirim yapılmadan konut ve zatî maksatlı tarım ve hayvancılık yapısı
inşa edilmesi halinde yapı sahibine bin Türk Lirası idari para cezası verilir. Bu
yapılardaki diğer aykırılıklar ve ruhsata tabi tarım ve hayvancılık maksatlı yapılardaki
aykırılıklar için verilecek olan idari para cezası, bin Türk Lirasından az olmamak
üzere, ikinci fıkraya göre hesaplanan toplam ceza miktarı uygulanır. [41]
Yukarıdaki fıkralarda belirtilen
fiil ve hallerin, yapının inşa edilmesi süreci içinde tekrarı halinde, idari para
cezaları bir kat artırılarak uygulanır.
Yukarıdaki fıkralar uyarınca
tahsil olunan idari para cezaları, aynı fiil nedeniyle 26/9/2004 tarihli ve 5237
sayılı Türk Ceza Kanununun 184 üncü maddesine göre mahkûm olanlara faizsiz olarak
iade edilir.
Yapının bu Kanuna, ilgili
diğer mevzuata, plana, ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere uygun hale getirilmesi
için idarenin yazılı izni dahilinde yapılan iş ve işlemler mühür bozma suçu teşkil
etmez.
Müelliflerin, fenni mesul
mimar ve mühendislerin, yapı müteahhitlerinin, şantiye şefi mimar ve mühendislerin,
imar mevzuatına aykırı fiillerinden dolayı verilen cezaları ve haklarındaki kesinleşmiş
mahkeme kararları, kendi kayıtlarına işlenmek ve ilgili mevzuata göre cezai işlem
yapılmak üzere, üyesi bulundukları meslek odasına ve Bakanlığa ilgili idarece bildirilir.
Bu kişiler, verilen ceza süresi içinde yeni bir iş üstlenemez.
Yapı müteahhidinin yetki belgesi;
a) Yapım işinin ruhsata ve
ruhsat eki etüt ve projelere aykırı olarak gerçekleştirilmesi ve 32 nci maddeye
göre verilen süre içinde aykırılığın giderilmemesi halinde beş yıl,
b) Yapım işinde ruhsat eki
etüt ve projelere aykırı olarak gerçekleştirilen imalatın can ve mal güvenliğini
tehdit etmesi halinde on yıl,
c) Bakanlıkça olumsuz kayıt
değerlendirmesi yapılan hallerde bir yıl,
süreyle Bakanlıkça iptal edilir.
Yapı müteahhidinin, yapım işlerinden doğan vergi ve sigorta primi borçlarını ödememesi
ve diğer sorumluluklarını yerine getirmemesi hallerinde yetki belgesi bir yıldan
az olmamak üzere Bakanlıkça iptal edilir ve bunlara sorumluluklarını yerine getirinceye
kadar yeni yetki belgesi düzenlenmez. Yetki belgesi iptal edilen yapı müteahhidi
yeni yetki belgesi düzenleninceye kadar yeni iş üstlenemez, ancak mevcut işlerini
tamamlar. Yetki belgeli yapı müteahhidi olmaksızın başlanılan yapının ruhsatı iptal
edilir ve yapı mühürlenir.
Yürürlükten kaldırılan hükümler:
42 – (Değişik: 9/12/2009-5940/2 md.)
Bu maddede belirtilen ve imar
mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren
on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir
sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır.
(Değişik cümle:14/2/2020-7221/11
md.) Ruhsat alınmaksızın
veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan
ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede
belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı
altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet
durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye
ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın
büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan
idari para cezaları uygulanır:
a) Bakanlıkça belirlenen yapı
sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere,
mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için;
1) I. sınıf A grubu yapılara
üç, B grubu yapılara beş Türk Lirası,
2) II. sınıf A grubu yapılara
sekiz, B grubu yapılara onbir Türk Lirası,
3) III. sınıf A grubu yapılara
onsekiz, B grubu yapılara yirmi Türk Lirası,
4) IV. sınıf A grubu yapılara
yirmiüç, B grubu yapılara yirmibeş, C grubu yapılara otuzbir Türk Lirası,
5) V. sınıf A grubu yapılara
otuzsekiz, B grubu yapılara kırkaltı, C grubu yapılara elliiki, D grubu yapılara
altmışüç Türk Lirası,
idari para cezası verilir.
Bu miktarlar her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4/1/1961 tarihli
ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca
tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate
alınmak suretiyle artırılarak uygulanır. (Ek cümle:14/2/2020-7221/11 md.) (Mülga cümle:25/3/2020-7226/39 md.) (…)
b) Mevzuata aykırılığı yapı
inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer
yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı
bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti
tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen
bedelin % 20’si kadar idari para cezası verilir.
c) (a) ve (b) bentlerine göre
cezalandırmayı gerektiren aykırılığa konu yapı;
1) Hisseli
parselde diğer maliklerin muvafakati alınmaksızın yapılmış ise cezanın % 30’u,
2) Kamuya veya başkasına ait
bir parselde yapılmış ise cezanın % 40’ı,
3) Uygulama imar planında
veya parselasyon planında “Kamu Tesisi Alanı veya Umumî Hizmet Alanı” olarak belirlenmiş
bir alanda yapılmış ise cezanın % 60’ı,
4) Mevcut haliyle veya öngörülen
bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ediyor ise cezanın %
100’ü,
5) Uygulama imar planı bulunan
bir alanda yapılmış ise cezanın % 20’si,
6) Yapılaşmaya yasaklanmış
bir alanda yapılmış ise cezanın % 80’i,
7) Özel kanunlar ile belirlenmiş
özel imar rejimine tabi bir alanda yapılmış ise cezanın % 50’si,
8) Ruhsatsız ise cezanın %
180’i,
9) Ruhsatı hükümsüz hale gelmesine
rağmen inşaatı sürdürülüyor ise cezanın % 50’si,
10) Yapı kullanma izin belgesi
alınmış olmakla birlikte, ruhsat alınmaksızın yeni inşaî faaliyete konu ise cezanın
% 100’ü,
11) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış
ve kullanılmıyor ise cezanın % 10’u,
12) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış
ve kullanılıyor ise cezanın % 20’si,
13) Çevre ve görüntü kirliliğine
sebebiyet veriyor ise cezanın % 20’si,
(a) ve (b) bentlerinde belirtilen
şekilde tespit edilen para cezalarının miktarına göre ayrı ayrı hesap edilerek ilave
olunur. Para cezalarına konu olan alanın hesaplanmasında, aykırılıktan etkilenen
alan dikkate alınır.
ç) (Ek:25/3/2020-7226/39
md.) Bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu
alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare
birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası yukarıdaki bentlere
göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına
ayrıca ilave edilir. Bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden
itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi
halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezası tahsil edilmez.[39]
18, 28, 32, 33, 34, 35, 36,
37, 40 ve 41 inci maddelerde belirtilen mükellefiyetleri yerine getirmeyen veya
bu maddelere aykırı davranan yapı veya parsel sahibine, harita, plan, etüt ve proje
müelliflerine ve gözetmenlerine, fenni mesullere, yapı
müteahhidine ve şantiye şefine, ilgisine göre ayrı ayrı olmak üzere ikibin Türk
Lirası, bu fiillerin çevre ve sağlık şartlarına aykırı olması halinde dörtbin Türk
Lirası, can ve mal emniyetini tehdit etmesi halinde altıbin Türk Lirası idari para
cezası verilir.[40]
Yapıldığı tarih itibarıyla
plana ve mevzuata uygun olmakla beraber, mevcut haliyle veya öngörülen bir afet
tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ettiği veya edeceği ilgili idare
veya mahkeme kararı ile tespit olunan yapılara, ilgili idarenin yazılı ikazına rağmen
idarece tanınan süre içinde takviyede bulunmayan veya bu yapıları 39 uncu madde
uyarınca yıkmayan yapı sahibine onbin Türk Lirası idari para cezası verilir.
27 nci maddeye göre (…)41 belirlenmiş köy yerleşik alanı ve civarı sınırları içinde köyün nüfusuna
kayıtlı olan ve köyde sürekli oturanlar tarafından, projeleri (…)41 (…)41 fen, sanat ve sağlık şartlarına uygun olmasına rağmen valilik onayı alınmadan
ve muhtarlığa bildirim yapılmadan konut ve zatî maksatlı tarım ve hayvancılık yapısı
inşa edilmesi halinde yapı sahibine bin Türk Lirası idari para cezası verilir. Bu
yapılardaki diğer aykırılıklar ve ruhsata tabi tarım ve hayvancılık maksatlı yapılardaki
aykırılıklar için verilecek olan idari para cezası, bin Türk Lirasından az olmamak
üzere, ikinci fıkraya göre hesaplanan toplam ceza miktarı uygulanır. [41]
Yukarıdaki fıkralarda belirtilen
fiil ve hallerin, yapının inşa edilmesi süreci içinde tekrarı halinde, idari para
cezaları bir kat artırılarak uygulanır.
Yukarıdaki fıkralar uyarınca
tahsil olunan idari para cezaları, aynı fiil nedeniyle 26/9/2004 tarihli ve 5237
sayılı Türk Ceza Kanununun 184 üncü maddesine göre mahkûm olanlara faizsiz olarak
iade edilir.
Yapının bu Kanuna, ilgili
diğer mevzuata, plana, ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere uygun hale getirilmesi
için idarenin yazılı izni dahilinde yapılan iş ve işlemler mühür bozma suçu teşkil
etmez.
Müelliflerin, fenni mesul
mimar ve mühendislerin, yapı müteahhitlerinin, şantiye şefi mimar ve mühendislerin,
imar mevzuatına aykırı fiillerinden dolayı verilen cezaları ve haklarındaki kesinleşmiş
mahkeme kararları, kendi kayıtlarına işlenmek ve ilgili mevzuata göre cezai işlem
yapılmak üzere, üyesi bulundukları meslek odasına ve Bakanlığa ilgili idarece bildirilir.
Bu kişiler, verilen ceza süresi içinde yeni bir iş üstlenemez.
Yapı müteahhidinin yetki belgesi;
a) Yapım işinin ruhsata ve
ruhsat eki etüt ve projelere aykırı olarak gerçekleştirilmesi ve 32 nci maddeye
göre verilen süre içinde aykırılığın giderilmemesi halinde beş yıl,
b) Yapım işinde ruhsat eki
etüt ve projelere aykırı olarak gerçekleştirilen imalatın can ve mal güvenliğini
tehdit etmesi halinde on yıl,
c) Bakanlıkça olumsuz kayıt
değerlendirmesi yapılan hallerde bir yıl,
süreyle Bakanlıkça iptal edilir.
Yapı müteahhidinin, yapım işlerinden doğan vergi ve sigorta primi borçlarını ödememesi
ve diğer sorumluluklarını yerine getirmemesi hallerinde yetki belgesi bir yıldan
az olmamak üzere Bakanlıkça iptal edilir ve bunlara sorumluluklarını yerine getirinceye
kadar yeni yetki belgesi düzenlenmez. Yetki belgesi iptal edilen yapı müteahhidi
yeni yetki belgesi düzenleninceye kadar yeni iş üstlenemez, ancak mevcut işlerini
tamamlar. Yetki belgeli yapı müteahhidi olmaksızın başlanılan yapının ruhsatı iptal
edilir ve yapı mühürlenir.
Yürürlükten kaldırılan hükümler:
Danıştay 6. Daire, E. 2021/5037, K. 2022/11703Kaynağı aç
Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2021/5037 E. , 2022/11703 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/5037
Karar No : 2022/11703
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı – …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF : … Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Zonguldak İli, Kdz.Ereğli İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda ruhsatsız imalatlar yapıldığından bahisle 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca hesaplanan 315.643,7-TL para cezasına, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 5.288.986,60-TL bedelin ilave edilerek davacı şirkete toplamda 5.604.630,30-TL para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Karadeniz Ereğli Belediye Encümeni kararı ile bu kararın dayanağı olan … tarih ve … sayılı yapı tatil tutanağının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; davalı idare tarafından, davaya konu tesisin, 2019 yılında yapılan ölçü krokisinde yer verilen tespitlere istinaden 3.146,97 m² olarak ruhsatsız olduğu yönünde yapı tatil tutanağı düzenlenerek imar para cezası uygulanmış ise de, somut olayda aykırılık tespitine konu sahada bulunan tesisin denetim tarihindeki hali hazırdaki durumunu belirleme maksadıyla yapılmış bir ölçümün bulunmadığı, diğer yandan, yapının yüz ölçümünün belirlendiği 2019 yılı ölçü krokisinin açıklamalar kısmında "HRU sundurması adı altında belediyemiz arşiv kayıtlarında herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamadığından tesise 3.146,97 m²'lik alan üzerinden işlem yapılmıştır." şeklinde ibareye yer verildiğinden, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 56. maddesi uyarınca dava konusu sahada bulunan tesisin, davacı şirketin özelleştirilmesinden (27.02.2006 tarihinden) önce yapılıp yapılmadığına ilişkin gerek yapı tatil tutanağında gerekse Belediye Encümeni kararında herhangi bir tespitin bulunmadığından, eksik incelemeye dayalı olarak düzenlenen dava konusu yapı tatil tutanağı ile buna dayanılarak alınan Belediye Encümeni kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlemler hukuka aykırı bulunarak dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacı şirketin özel sermaye şirketi olarak kurulduğu, ilk derece mahkemesinin kararında açıklandığı şekliyle kamu kurum ve kuruluşlarından olmadığı, yassı çelik üreten davacı şirketin sadece demir cevherini işlediği gerekçesiyle tabi kaynak faaliyetinde bulunduğu yönündeki gerekçenin de isabetli olmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Zonguldak İli, Kdz.Ereğli İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda ruhsatsız imalatlar yapıldığının … tarih ve … sayılı yapı tatil tutanağı ile tespit edilmesi üzerine 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca hesaplanan 315.643,7-TL para cezasına, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 5.288.986,60-TL bedelin ilave edilerek davacı şirkete toplamda 5.604.630,30-TL para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Karadeniz Ereğli Belediye Encümeni kararı tesis edilmiştir.
Bunun üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesinde; "Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir…" hükmüne yer verilmiş, aynı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, fıkrada belirtildiği şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı hüküm altına alınmış, anılan fıkranın devamında temel ceza miktarının hesaplanmasına ve cezaya uygulanacak artırımların belirlenmesine ilişkin esaslar hükme bağlanmış ve 2. fıkranın (ç) bendinde ise; bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edileceği, bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezasının tahsil edilmeyeceği belirtilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Kararın yapı tatil tutanağına ilişkin kısmı yönünden;
Yukarıda yer verilen hükmün değerlendirilmesinden; ruhsat alınmadan veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılan yapıların tespitine ilişkin olarak düzenlenecek yapı tatil tutanağında, aykırılıkların ölçülerinin belirtilerek yapının o anki durumunun tespit edilmesi, ruhsatsız veya ruhsata aykırı inşaatın mühürlenerek durdurulması ve yapı tatil tutanağının yapı yerine asılmak suretiyle yapı sahibine tebliğ edilmesi gerekmektedir. Ruhsatsız ya da ruhsat ve eklerine aykırı yapı hakkında kanunda öngörülen yıkım ve para cezasına yönelik yaptırımların uygulanabilmesi, ihtilaf konusu imalatın ilgili fen elemanları tarafından açık ve tereddüte yer bırakmayacak şekilde saptanarak usule uygun şekilde düzenlenecek bir tutanağa bağlanması ile mümkündür.
Uyuşmazlıkta, … tarih ve … sayılı yapı tatil tutanağı ile davacı şirkete ait HRU Sundurma adı altında kapalı alan olarak kullanılan çelik konstrüksiyon üstü ve yanları saç levha olarak kapatılmış vaziyetteki 3.146,97 m² tesisin ruhsatsız olarak yapıldığı tespit edilerek, tutanağın 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesine göre düzenlendiğinin ve inşaatın mühürlendiğinin belirtildiği, yapının denetimini yapan ilgili idare elemanlarının yapıyla ilgili saptamaları ve imzalarının bulunduğu, dolayısıyla tutanağın 3194 sayılı Kanun'un 32. maddesi hükmünde belirtilen "yapı tatil tutanağı"nın ihtiva etmesi gereken unsurları taşıdığı görüldüğünden, dava konusu yapı tatil tutanağında hukuka aykırılık, yapı tatil tutanağının iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Kararın para cezasına ilişkin kısmına gelince;
Dosyanın incelenmesinden; …, tarih ve … sayılı yapı tatil tutanağı ile, HRU Sundurma adı altında kapalı alan olarak kullanılan çelik konstrüksiyon üstü ve yanları saç levha olarak kapatılmış vaziyetteki 3.146,97 m² tesisin ruhsatsız olarak yapıldığının tespiti üzerine, 3.146,97 m² alan üzerinden, 2/B yapı sınıf ve grubunda olan yapılar için öngörülen değer üzerinden 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca temel para cezası belirlendiği ve hesaplanan temel para cezasına aynı maddenin 2. fıkrasının (c) bendinin 5., 8., ve 12. alt bentleri üzerinden arttırım uygulanarak 315.643,7-TL para cezası hesaplandığı, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 5.288.986,60-TL bedelin ilave edilerek davacı şirkete toplamda 5.604.630,30-TL para cezası verildiği, davacı şirket tarafından para cezasına konu tesisin 2005 yılında inşa edildiğinin iddia edildiği anlaşılmaktadır.
Dava konusu uyuşmazlıkta, İdare Mahkemesince, her ne kadar, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 56. maddesi uyarınca dava konusu tesisin, davacı şirketin özelleştirilmesinden (27.02.2006 tarihinden) önce yapılıp yapılmadığına ilişkin gerek yapı tatil tutanağında gerekse Belediye Encümeni kararında herhangi bir tespitin bulunmadığı gerekçesiyle, eksik incelemeye dayalı olarak düzenlenen dava konusu yapı tatil tutanağı ile buna dayanılarak alınan Belediye Encümeni kararında hukuka uyarlık bulunmadığından bahisle, dava konusu para cezasının iptaline, akabinde davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince reddine karar verilmiş ise de; davacı şirket tarafından, para cezasına konu tesisin, davacı şirketin kamu kurumu niteliğinin korunduğu 2005 yılında yapıldığı iddiasında bulunulduğu, ancak ispat külfeti üzerinde olan davacı tarafından dosyaya söz konusu iddiayı ispatlar nitelikte bilgi ve belge sunulamadığı anlaşıldığından, işin esasına girilerek para cezası yönünden bir karar verilmesi gerekirken, yapının, davacı şirketin özelleştirilmesinden önce yapılıp yapılmadığına ilişkin bir tespitin bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu encümen kararının iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 20/12/2022 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/5037
Karar No : 2022/11703
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı – …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF : … Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Zonguldak İli, Kdz.Ereğli İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda ruhsatsız imalatlar yapıldığından bahisle 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca hesaplanan 315.643,7-TL para cezasına, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 5.288.986,60-TL bedelin ilave edilerek davacı şirkete toplamda 5.604.630,30-TL para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Karadeniz Ereğli Belediye Encümeni kararı ile bu kararın dayanağı olan … tarih ve … sayılı yapı tatil tutanağının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; davalı idare tarafından, davaya konu tesisin, 2019 yılında yapılan ölçü krokisinde yer verilen tespitlere istinaden 3.146,97 m² olarak ruhsatsız olduğu yönünde yapı tatil tutanağı düzenlenerek imar para cezası uygulanmış ise de, somut olayda aykırılık tespitine konu sahada bulunan tesisin denetim tarihindeki hali hazırdaki durumunu belirleme maksadıyla yapılmış bir ölçümün bulunmadığı, diğer yandan, yapının yüz ölçümünün belirlendiği 2019 yılı ölçü krokisinin açıklamalar kısmında "HRU sundurması adı altında belediyemiz arşiv kayıtlarında herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamadığından tesise 3.146,97 m²'lik alan üzerinden işlem yapılmıştır." şeklinde ibareye yer verildiğinden, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 56. maddesi uyarınca dava konusu sahada bulunan tesisin, davacı şirketin özelleştirilmesinden (27.02.2006 tarihinden) önce yapılıp yapılmadığına ilişkin gerek yapı tatil tutanağında gerekse Belediye Encümeni kararında herhangi bir tespitin bulunmadığından, eksik incelemeye dayalı olarak düzenlenen dava konusu yapı tatil tutanağı ile buna dayanılarak alınan Belediye Encümeni kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlemler hukuka aykırı bulunarak dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacı şirketin özel sermaye şirketi olarak kurulduğu, ilk derece mahkemesinin kararında açıklandığı şekliyle kamu kurum ve kuruluşlarından olmadığı, yassı çelik üreten davacı şirketin sadece demir cevherini işlediği gerekçesiyle tabi kaynak faaliyetinde bulunduğu yönündeki gerekçenin de isabetli olmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Zonguldak İli, Kdz.Ereğli İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda ruhsatsız imalatlar yapıldığının … tarih ve … sayılı yapı tatil tutanağı ile tespit edilmesi üzerine 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca hesaplanan 315.643,7-TL para cezasına, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 5.288.986,60-TL bedelin ilave edilerek davacı şirkete toplamda 5.604.630,30-TL para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Karadeniz Ereğli Belediye Encümeni kararı tesis edilmiştir.
Bunun üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesinde; "Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir…" hükmüne yer verilmiş, aynı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, fıkrada belirtildiği şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı hüküm altına alınmış, anılan fıkranın devamında temel ceza miktarının hesaplanmasına ve cezaya uygulanacak artırımların belirlenmesine ilişkin esaslar hükme bağlanmış ve 2. fıkranın (ç) bendinde ise; bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edileceği, bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezasının tahsil edilmeyeceği belirtilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Kararın yapı tatil tutanağına ilişkin kısmı yönünden;
Yukarıda yer verilen hükmün değerlendirilmesinden; ruhsat alınmadan veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılan yapıların tespitine ilişkin olarak düzenlenecek yapı tatil tutanağında, aykırılıkların ölçülerinin belirtilerek yapının o anki durumunun tespit edilmesi, ruhsatsız veya ruhsata aykırı inşaatın mühürlenerek durdurulması ve yapı tatil tutanağının yapı yerine asılmak suretiyle yapı sahibine tebliğ edilmesi gerekmektedir. Ruhsatsız ya da ruhsat ve eklerine aykırı yapı hakkında kanunda öngörülen yıkım ve para cezasına yönelik yaptırımların uygulanabilmesi, ihtilaf konusu imalatın ilgili fen elemanları tarafından açık ve tereddüte yer bırakmayacak şekilde saptanarak usule uygun şekilde düzenlenecek bir tutanağa bağlanması ile mümkündür.
Uyuşmazlıkta, … tarih ve … sayılı yapı tatil tutanağı ile davacı şirkete ait HRU Sundurma adı altında kapalı alan olarak kullanılan çelik konstrüksiyon üstü ve yanları saç levha olarak kapatılmış vaziyetteki 3.146,97 m² tesisin ruhsatsız olarak yapıldığı tespit edilerek, tutanağın 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesine göre düzenlendiğinin ve inşaatın mühürlendiğinin belirtildiği, yapının denetimini yapan ilgili idare elemanlarının yapıyla ilgili saptamaları ve imzalarının bulunduğu, dolayısıyla tutanağın 3194 sayılı Kanun'un 32. maddesi hükmünde belirtilen "yapı tatil tutanağı"nın ihtiva etmesi gereken unsurları taşıdığı görüldüğünden, dava konusu yapı tatil tutanağında hukuka aykırılık, yapı tatil tutanağının iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Kararın para cezasına ilişkin kısmına gelince;
Dosyanın incelenmesinden; …, tarih ve … sayılı yapı tatil tutanağı ile, HRU Sundurma adı altında kapalı alan olarak kullanılan çelik konstrüksiyon üstü ve yanları saç levha olarak kapatılmış vaziyetteki 3.146,97 m² tesisin ruhsatsız olarak yapıldığının tespiti üzerine, 3.146,97 m² alan üzerinden, 2/B yapı sınıf ve grubunda olan yapılar için öngörülen değer üzerinden 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca temel para cezası belirlendiği ve hesaplanan temel para cezasına aynı maddenin 2. fıkrasının (c) bendinin 5., 8., ve 12. alt bentleri üzerinden arttırım uygulanarak 315.643,7-TL para cezası hesaplandığı, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 5.288.986,60-TL bedelin ilave edilerek davacı şirkete toplamda 5.604.630,30-TL para cezası verildiği, davacı şirket tarafından para cezasına konu tesisin 2005 yılında inşa edildiğinin iddia edildiği anlaşılmaktadır.
Dava konusu uyuşmazlıkta, İdare Mahkemesince, her ne kadar, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 56. maddesi uyarınca dava konusu tesisin, davacı şirketin özelleştirilmesinden (27.02.2006 tarihinden) önce yapılıp yapılmadığına ilişkin gerek yapı tatil tutanağında gerekse Belediye Encümeni kararında herhangi bir tespitin bulunmadığı gerekçesiyle, eksik incelemeye dayalı olarak düzenlenen dava konusu yapı tatil tutanağı ile buna dayanılarak alınan Belediye Encümeni kararında hukuka uyarlık bulunmadığından bahisle, dava konusu para cezasının iptaline, akabinde davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince reddine karar verilmiş ise de; davacı şirket tarafından, para cezasına konu tesisin, davacı şirketin kamu kurumu niteliğinin korunduğu 2005 yılında yapıldığı iddiasında bulunulduğu, ancak ispat külfeti üzerinde olan davacı tarafından dosyaya söz konusu iddiayı ispatlar nitelikte bilgi ve belge sunulamadığı anlaşıldığından, işin esasına girilerek para cezası yönünden bir karar verilmesi gerekirken, yapının, davacı şirketin özelleştirilmesinden önce yapılıp yapılmadığına ilişkin bir tespitin bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu encümen kararının iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 20/12/2022 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.
Hesaplanan temel ceza miktarı, kanundaki ağırlatıcı niteliklerin varlığına göre kademeli biçimde yükseltilir. İnşaatın hisseli parselde diğer paydaşların muvafakati alınmadan yapılması halinde ceza yüzde otuz, kamuya veya başkasına ait parselde bulunması durumunda yüzde kırk, kamu tesisi veya umumi hizmet alanında inşa edilmesi halinde yüzde altmış, can ve mal emniyetini tehdit etmesi halinde ise yüzde yüz artırılır. Ayrıca yapının uygulama imar planı bulunan alanda inşa edilmesi durumunda ceza yüzde yirmi, yapılaşmaya yasaklanmış sahada bulunması halinde yüzde seksen, özel imar rejimine tabi alanda yapılması halinde ise yüzde elli artışa tabi tutulur. Yapının tamamen ruhsatsız olması yüzde yüz seksen, ruhsatı hükümsüzleşmesine rağmen yapımının sürdürülmesi yüzde elli, iskânlı yapıda ruhsatsız yeni inşaat faaliyeti yüzde yüz, inşaatı tamamlanmış ve kullanılan yapılarda yüzde yirmi, kullanılmayanlarda yüzde on, çevre kirliliği doğuran yapılarda ise yüzde yirmi oranında ek artırım uygulanır. İmar aykırılıklarının yapı inşa süreci içerisinde tekrarlanması durumunda para cezaları bir kat artırılarak verilir. Aykırılığın inşaat alanı üzerinden hesaplanamadığı, cephe ve yapı elemanlarının değiştirildiği hallerde ise belirlenen bedelin yüzde yirmisi oranında ceza kesilir.
Temel ve artırımlı cezalara ek olarak, mevzuata aykırılığa konu alan ile bu alanın üzerinde bulunduğu taşınmazın emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpılmasıyla elde edilen tutar, yapı sahibi ve müteahhidine ilave para cezası olarak yansıtılır. Ancak 3194 sayılı Kanun m. 42/2-ç hükmü uyarınca, kesilen idari para cezasının ilgilisine tebliğ edilmesinden itibaren bir ay içinde aykırılık giderilir ve yapı imar mevzuatına uygun duruma getirilirse, emlak vergisi değeri üzerinden eklenen bu ilave ceza tahsil edilmez.
İdari Para Cezası Ödenmezse Başlatılacak Cebri Takip
Kaçak yapı nedeniyle tesis edilen idari para cezasının süresi içinde ödenmemesi halinde alacak, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine tabi bir kamu alacağı niteliği kazanır. Bu aşamada muhatap hakkında gecikme zammı işletilmekte; banka hesaplarına bloke konulması, taşınır ve taşınmaz mallara haciz tatbik edilmesi ve ilgilinin maaşından kesinti yapılması gibi cebri tahsilat yöntemleri devreye sokulmaktadır.
İdari para cezasının ödenmiş olması, yapıyı kendiliğinden yasal veya ruhsatlı hale getirmez. Para cezası salt mevzuata aykırı fiil nedeniyle öngörülmüş mali bir yaptırım niteliği taşıdığından, yapı usulüne uygun şekilde ruhsata bağlanmadığı veya fiziken mevzuata uygun duruma getirilmediği sürece yıkım yaptırımı yürürlükte kalmayı sürdürür.
Kaçak Yapının Tespiti, Mühürlenmesi ve Yıkım Prosedürü
3194 sayılı İmar Kanunu m. 32 uyarınca ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı yapıldığı tespit edildiğinde belediye veya valilikçe o andaki fiili inşaat durumu tutanakla saptanır, yapı mühürlenir ve inşaat derhal durdurulur. Yapılan durdurma işlemi, hazırlanan yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır; tebligatın birer sureti muhtara ve ilgili çevre ve şehircilik il müdürlüğüne gönderilir. Ayrıca taşınmazın imar mevzuatına aykırı olduğu bilgisi en geç yedi gün içinde tapu kütüğünün beyanlar hanesine tescil edilmek üzere tapu idaresine bildirilir ve aykırılık giderilmedikçe bu kayıt terkin edilemez.
3194 sayılı İMAR KANUNU m. 32Kaynağı aç
Madde
32 – Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı
veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine
ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni
mesulce (…)[36]
tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine,
belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek
inşaat derhal durdurulur. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapının
imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine
kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı
olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine
bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz.[37]
Durdurma,
yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır.
(Değişik cümle:14/2/2020-7221/10 md.) Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır,
bir nüshası da Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir.
Bu
tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale
getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını
ister.
Ruhsata
aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve
yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya
valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir.
Aksi
takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye
encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır
ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/10
md.) Yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir
ay içinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya
ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında
yıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen
altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapılar, yıkım maliyetleri döner sermaye
işletmesi gelirlerinden karşılanmak üzere Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir.
Yıkım maliyetleri %100 fazlası ile ilgili idaresinden tahsil edilir. Bu şekilde
tahsil edilememesi halinde ilgili idarenin 5779 sayılı Kanun gereğince aktarılan
paylarından kesilerek tahsil olunur. Tahsil olunan tutarlar, Bakanlığın döner sermaye
işletmesi hesabına gelir olarak kaydedilir.
(Ek fıkra:29/11/2018-7153/15 md.) İdare tarafından ruhsata bağlanamayacağı
veya aykırılıkların giderilemeyeceği tespit edilen yapıların ruhsatı üçüncü fıkrada
düzenlenen bir aylık süre beklenmeden iptal edilir ve mevzuata aykırı imalatlar
hakkında beşinci fıkra hükümleri uygulanır.
Umumi hizmetlere ayrılan yerlerde muvakkat yapılar:
32 – Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı
veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine
ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni
mesulce (…)[36]
tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine,
belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek
inşaat derhal durdurulur. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapının
imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine
kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı
olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine
bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz.[37]
Durdurma,
yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır.
(Değişik cümle:14/2/2020-7221/10 md.) Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır,
bir nüshası da Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir.
Bu
tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale
getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını
ister.
Ruhsata
aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve
yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya
valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir.
Aksi
takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye
encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır
ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/10
md.) Yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir
ay içinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya
ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında
yıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen
altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapılar, yıkım maliyetleri döner sermaye
işletmesi gelirlerinden karşılanmak üzere Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir.
Yıkım maliyetleri %100 fazlası ile ilgili idaresinden tahsil edilir. Bu şekilde
tahsil edilememesi halinde ilgili idarenin 5779 sayılı Kanun gereğince aktarılan
paylarından kesilerek tahsil olunur. Tahsil olunan tutarlar, Bakanlığın döner sermaye
işletmesi hesabına gelir olarak kaydedilir.
(Ek fıkra:29/11/2018-7153/15 md.) İdare tarafından ruhsata bağlanamayacağı
veya aykırılıkların giderilemeyeceği tespit edilen yapıların ruhsatı üçüncü fıkrada
düzenlenen bir aylık süre beklenmeden iptal edilir ve mevzuata aykırı imalatlar
hakkında beşinci fıkra hükümleri uygulanır.
Umumi hizmetlere ayrılan yerlerde muvakkat yapılar:
Yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren yapı sahibine aykırılığı gidermesi veya ruhsat alması için bir aylık süre tanınır. Bu süre zarfında aykırılık giderilmezse ruhsat iptal edilir; belediye encümeni veya il idare kurulu kararı üzerine yapı belediye ya da valilikçe yıktırılır ve bütün masraflar yapı sahibinden tahsil edilir. İlgili idarece bir ayda aykırılığı giderilmeyen yapı hakkında iki ay içinde yıkım kararı alınmazsa veya yıkım kararı alınmasına rağmen altı ay içinde idarece yıkım icra edilmezse, yapı Bakanlıkça yıkılabilir ya da yıktırılabilir; bu takdirde yıkım maliyeti yüzde yüz fazlasıyla ilgili idareden tahsil edilir. İdarenin yazılı izni dahilinde yapının mevzuata ve plana uygun hale getirilmesi amacıyla sürdürülen düzeltme işleri ise mühür bozma suçu teşkil etmez.
Yıkım ve idari para cezası işlemlerinin hukuka uygun biçimde kurulabilmesi için yapı tatil tutanağının belirli usul standartlarını sağlaması zorunludur. Danıştay 6. Dairesinin 2021/5727 Esas, 2022/11541 Karar ve 2021/5037 Esas, 2022/11703 Karar sayılı ilamlarında vurgulandığı üzere, idarece uygulanacak yıkım ve para cezası yaptırımlarının geçerliliği, imalattaki aykırılıkların fen elemanlarınca ölçüleri net olarak saptanıp o anki durumunun tereddütsüz bir tutanağa bağlanmasına bağlıdır. Öte yandan Danıştay 6. Dairesinin 2021/5023 Esas, 2022/11705 Karar ve 2021/5037 Esas, 2022/11703 Karar sayılı ilamlarında belirtildiği üzere, yapının geçmiş bir dönemde veya kamu niteliği devam ederken inşa edildiğini öne süren taraflar bu savlarını ispatla yükümlüdür; somut delil sunulamadığı takdirde idari yaptırım eksik inceleme gerekçesiyle iptal edilemez.
Danıştay 6. Daire, E. 2021/5727, K. 2022/11541Kaynağı aç
Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2021/5727 E. , 2022/11541 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/5727
Karar No : 2022/11541
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Zonguldak İli, Kdz.Ereğli İlçesi, …Mahallesi, …ada, …parsel sayılı taşınmazda ruhsata aykırı imalatlar yapıldığından bahisle 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca 144.882,91-TL para cezasına, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 789.526,49-TL bedelin ilave edilerek davacı şirkete toplamda 934.409,40-TL para ceza verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Karadeniz Ereğli Belediye Encümeni kararı ile bu kararın dayanağı olan … tarih ve …sayılı yapı tatil tutanağının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:…sayılı kararda; yapı tatil tutanağında ruhsatsız/ruhsat veya eki projeye aykırılık varsa bu aykırılıktan yapının tamamının veya bir kısmının etkilenip etkilenmediğinin net bir şekilde ortaya konulması ve krokilendirilmesi gerektiği, somut olayda ise yapı tatil tutanağında, aykırılık tespitine konu yapının denetim tarihindeki hali hazırdaki durumunu belirleme maksadıyla yapılmış bir ölçümün bulunmadığı, yapılan imalatların ne şekilde ruhsata aykırılık teşkil ettiğine ilişkin somut ve ayrıntılı bir saptamanın yapılmadığı, diğer yandan davacı şirket, 27.02.2006 tarihinden önce kamu iktisadi teşebbüsü olduğundan, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 56. maddesi uyarınca dava konusu ilave imalatların ruhsata tabi olup olmadığının belirlenmesi için yapının, davacı şirketin özelleştirilmesinden, başka bir deyişle, kamu iktisadi teşebbüsü niteliğinde iken (27.02.2006 tarihinden önce) yapılıp yapılmadığına ilişkin gerek yapı tatil tutanağında gerekse Belediye Encümeni kararında herhangi bir tespitin bulunmadığı, eksik incelemeye dayalı olarak düzenlenen dava konusu yapı tatil tutanağı ile buna dayanılarak alınan Belediye Encümeni kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlemler hukuka aykırı bulunarak dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacı şirketin kuruluş kanununda özel sermaye şirketi olarak kurulduğu, ilk derece mahkemesinin kararında açıklandığı şekliyle kamu kurum ve kuruluşlarından olmadığı, yassı çelik üreten davacı şirketin sadece demir cevherini işlediği gerekçesiyle tabi kaynak faaliyetinde bulunduğu yönündeki gerekçenin de isabetli olmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Zonguldak İli, Kdz.Ereğli İlçesi, …Mahallesi, …ada, …parsel sayılı taşınmazda ruhsata aykırı imalatlar yapıldığının … tarih ve …sayılı yapı tatil tutanağı ile tespit edilmesi üzerine 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca hesaplanan 144.882,91-TL para cezasına, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 789.526,49-TL bedelin ilave edilerek davacı şirkete toplamda 934.409,40-TL para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Karadeniz Ereğli Belediye Encümeni kararı tesis edilmiştir.
Bunun üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesinde; "Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir…" hükmüne yer verilmiş, aynı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, fıkrada belirtildiği şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı hüküm altına alınmış, anılan fıkranın devamında temel ceza miktarının hesaplanmasına ve cezaya uygulanacak artırımların belirlenmesine ilişkin esaslar hükme bağlanmış ve 2. fıkranın (ç) bendinde ise; bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edileceği, bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezasının tahsil edilmeyeceği belirtilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Kararın yapı tatil tutanağına ilişkin kısmı yönünden;
Yukarıda yer verilen hükmün değerlendirilmesinden; ruhsat alınmadan veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılan yapıların tespitine ilişkin olarak düzenlenecek yapı tatil tutanağında, aykırılıkların ölçülerinin belirtilerek yapının o anki durumunun tespit edilmesi, ruhsatsız veya ruhsata aykırı inşaatın mühürlenerek durdurulması ve yapı tatil tutanağının yapı yerine asılmak suretiyle yapı sahibine tebliğ edilmesi gerekmektedir. Ruhsatsız ya da ruhsat ve eklerine aykırı yapı hakkında kanunda öngörülen yıkım ve para cezasına yönelik yaptırımların uygulanabilmesi, ihtilaf konusu imalatın ilgili fen elemanları tarafından açık ve tereddüte yer bırakmayacak şekilde saptanarak usule uygun şekilde düzenlenecek bir tutanağa bağlanması ile mümkündür.
Uyuşmazlıkta, … tarih ve …sayılı yapı tatil tutanağı ile davacı şirkete ait üretim tesisinde bulunan 1.Yüksek Fırın (Ayşe) tesisine ait … tarih ve …sayılı yapı ruhsatlı (2.279,00 m²) yapıya, emlak vergisi kapsamında 2019 yılında yapılan ölçüme ilişkin kroki verileri baz alınarak ruhsata aykırı olarak mevcut tesis binasına proje harici gezer vinci bulunan betonarme havuz yapısı (464,08 m²), çelik konstrüksiyondan havuz su pompa yapısı (54,08 m²), 1. Yüksek Fırın (Ayşe) Bacası tabanda betonarme kaide üzerine oturtulmuş çelik saç kaplamalı silindirik baca yapısı (82,68 m²), 45.190 kotuna oturtulmuş çelik konstrüksiyondan saç kaplamalı 50 m² ve 30 m² iki adet konteyner yapıları ile 11,95 kotuna oturtulmuş çelik konstrüksiyondan saç kaplamalı 10 m² konteyner yapısı olmak üzere toplam 690,84 m² ilave imalatlar yapıldığı tespit edildiği, tutanağın 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesine göre düzenlendiğinin ve inşaatın mühürlendiğinin belirtildiği, yapının denetimini yapan ilgili idare elemanlarının yapıyla ilgili saptamaları ve imzalarının bulunduğu tutanağın 3194 sayılı Kanun'un 32. maddesi hükmünde belirtilen "yapı tatil tutanağı"nın ihtiva etmesi gereken unsurları taşıdığı görüldüğünden dava konusu yapı tatil tutanağında hukuka aykırılık, yapı tatil tutanağının iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Kararın para cezasına ilişkin kısmına gelince;
Dosyanın incelenmesinden; … tarih ve …sayılı yapı tatil tutanağı ile üretim tesisinde bulunan 1.Yüksek Fırın Ayşe tesisine ait …tarih ve …sayılı yapı ruhsatlı yapıya toplam 690,84 m² ilave imalatlar yapıldığının tespiti üzerine, 690,84 m² alan üzerinden, 4/A yapı sınıf ve grubunda olan yapılar için öngörülen değer üzerinden 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca temel para cezası hesaplandığı ve hesaplanan temel para cezasına aynı maddenin 2. fıkrasının (c) bendinin 5., 8., ve 12. alt bentleri üzerinden arttırım uygulanarak 144.882,91-TL para cezası belirlendiği, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 789.526,49-TL bedelin ilave edilerek davacı şirkete toplamda 934.409,40-TL para cezası verildiği anlaşılmaktadır.
Dava konusu uyuşmazlıkta, İdare Mahkemesince, her ne kadar, yapının, davacı şirketin özelleştirilmesinden (27.02.2006 tarihinden) önce yapılıp yapılmadığına ilişkin gerek yapı tatil tutanağında gerekse Belediye Encümeni kararında herhangi bir tespitin bulunmadığı gerekçesiyle, eksik incelemeye dayalı olarak düzenlenen dava konusu yapı tatil tutanağı ile buna dayanılarak alınan Belediye Encümeni kararında hukuka uyarlık bulunmadığından bahisle, dava konusu para cezasına ilişkin kararın iptaline, akabinde davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince reddine karar verilmiş ise de; davacı şirketin, yapı tatil tutanağında tespit edilen imalatların 27.02.2006 tarihinden önce yapıldığına ilişkin bir iddiasının bulunmadığı, davacı tarafından 1.Yüksek Fırın (Ayşe) yapısının 2007 yılında inşa edildiği ve 2014 yılında da ruhsat verildiğinin, bu tarihten sonra yapıya herhangi bir ekleme yapılmadığının ileri sürüldüğü anlaşıldığından, işin esasına girilerek 2014 tarihli yapı ruhsatına aykırılık bulunup bulunmadığı değerlendirilip para cezası yönünden bir karar verilmesi gerekirken, yapının, davacı şirketin özelleştirilmesinden, (27.02.2006 tarihinden) önce yapılıp yapılmadığına ilişkin bir tespitin bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu encümen kararının iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemlerin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu …Bölge İdare Mahkemesi …İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:…, K:…sayılı kararın BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 15/12/2022 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/5727
Karar No : 2022/11541
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Zonguldak İli, Kdz.Ereğli İlçesi, …Mahallesi, …ada, …parsel sayılı taşınmazda ruhsata aykırı imalatlar yapıldığından bahisle 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca 144.882,91-TL para cezasına, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 789.526,49-TL bedelin ilave edilerek davacı şirkete toplamda 934.409,40-TL para ceza verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Karadeniz Ereğli Belediye Encümeni kararı ile bu kararın dayanağı olan … tarih ve …sayılı yapı tatil tutanağının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:…sayılı kararda; yapı tatil tutanağında ruhsatsız/ruhsat veya eki projeye aykırılık varsa bu aykırılıktan yapının tamamının veya bir kısmının etkilenip etkilenmediğinin net bir şekilde ortaya konulması ve krokilendirilmesi gerektiği, somut olayda ise yapı tatil tutanağında, aykırılık tespitine konu yapının denetim tarihindeki hali hazırdaki durumunu belirleme maksadıyla yapılmış bir ölçümün bulunmadığı, yapılan imalatların ne şekilde ruhsata aykırılık teşkil ettiğine ilişkin somut ve ayrıntılı bir saptamanın yapılmadığı, diğer yandan davacı şirket, 27.02.2006 tarihinden önce kamu iktisadi teşebbüsü olduğundan, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 56. maddesi uyarınca dava konusu ilave imalatların ruhsata tabi olup olmadığının belirlenmesi için yapının, davacı şirketin özelleştirilmesinden, başka bir deyişle, kamu iktisadi teşebbüsü niteliğinde iken (27.02.2006 tarihinden önce) yapılıp yapılmadığına ilişkin gerek yapı tatil tutanağında gerekse Belediye Encümeni kararında herhangi bir tespitin bulunmadığı, eksik incelemeye dayalı olarak düzenlenen dava konusu yapı tatil tutanağı ile buna dayanılarak alınan Belediye Encümeni kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlemler hukuka aykırı bulunarak dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacı şirketin kuruluş kanununda özel sermaye şirketi olarak kurulduğu, ilk derece mahkemesinin kararında açıklandığı şekliyle kamu kurum ve kuruluşlarından olmadığı, yassı çelik üreten davacı şirketin sadece demir cevherini işlediği gerekçesiyle tabi kaynak faaliyetinde bulunduğu yönündeki gerekçenin de isabetli olmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Zonguldak İli, Kdz.Ereğli İlçesi, …Mahallesi, …ada, …parsel sayılı taşınmazda ruhsata aykırı imalatlar yapıldığının … tarih ve …sayılı yapı tatil tutanağı ile tespit edilmesi üzerine 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca hesaplanan 144.882,91-TL para cezasına, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 789.526,49-TL bedelin ilave edilerek davacı şirkete toplamda 934.409,40-TL para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Karadeniz Ereğli Belediye Encümeni kararı tesis edilmiştir.
Bunun üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesinde; "Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir…" hükmüne yer verilmiş, aynı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, fıkrada belirtildiği şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı hüküm altına alınmış, anılan fıkranın devamında temel ceza miktarının hesaplanmasına ve cezaya uygulanacak artırımların belirlenmesine ilişkin esaslar hükme bağlanmış ve 2. fıkranın (ç) bendinde ise; bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edileceği, bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezasının tahsil edilmeyeceği belirtilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Kararın yapı tatil tutanağına ilişkin kısmı yönünden;
Yukarıda yer verilen hükmün değerlendirilmesinden; ruhsat alınmadan veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılan yapıların tespitine ilişkin olarak düzenlenecek yapı tatil tutanağında, aykırılıkların ölçülerinin belirtilerek yapının o anki durumunun tespit edilmesi, ruhsatsız veya ruhsata aykırı inşaatın mühürlenerek durdurulması ve yapı tatil tutanağının yapı yerine asılmak suretiyle yapı sahibine tebliğ edilmesi gerekmektedir. Ruhsatsız ya da ruhsat ve eklerine aykırı yapı hakkında kanunda öngörülen yıkım ve para cezasına yönelik yaptırımların uygulanabilmesi, ihtilaf konusu imalatın ilgili fen elemanları tarafından açık ve tereddüte yer bırakmayacak şekilde saptanarak usule uygun şekilde düzenlenecek bir tutanağa bağlanması ile mümkündür.
Uyuşmazlıkta, … tarih ve …sayılı yapı tatil tutanağı ile davacı şirkete ait üretim tesisinde bulunan 1.Yüksek Fırın (Ayşe) tesisine ait … tarih ve …sayılı yapı ruhsatlı (2.279,00 m²) yapıya, emlak vergisi kapsamında 2019 yılında yapılan ölçüme ilişkin kroki verileri baz alınarak ruhsata aykırı olarak mevcut tesis binasına proje harici gezer vinci bulunan betonarme havuz yapısı (464,08 m²), çelik konstrüksiyondan havuz su pompa yapısı (54,08 m²), 1. Yüksek Fırın (Ayşe) Bacası tabanda betonarme kaide üzerine oturtulmuş çelik saç kaplamalı silindirik baca yapısı (82,68 m²), 45.190 kotuna oturtulmuş çelik konstrüksiyondan saç kaplamalı 50 m² ve 30 m² iki adet konteyner yapıları ile 11,95 kotuna oturtulmuş çelik konstrüksiyondan saç kaplamalı 10 m² konteyner yapısı olmak üzere toplam 690,84 m² ilave imalatlar yapıldığı tespit edildiği, tutanağın 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesine göre düzenlendiğinin ve inşaatın mühürlendiğinin belirtildiği, yapının denetimini yapan ilgili idare elemanlarının yapıyla ilgili saptamaları ve imzalarının bulunduğu tutanağın 3194 sayılı Kanun'un 32. maddesi hükmünde belirtilen "yapı tatil tutanağı"nın ihtiva etmesi gereken unsurları taşıdığı görüldüğünden dava konusu yapı tatil tutanağında hukuka aykırılık, yapı tatil tutanağının iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Kararın para cezasına ilişkin kısmına gelince;
Dosyanın incelenmesinden; … tarih ve …sayılı yapı tatil tutanağı ile üretim tesisinde bulunan 1.Yüksek Fırın Ayşe tesisine ait …tarih ve …sayılı yapı ruhsatlı yapıya toplam 690,84 m² ilave imalatlar yapıldığının tespiti üzerine, 690,84 m² alan üzerinden, 4/A yapı sınıf ve grubunda olan yapılar için öngörülen değer üzerinden 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca temel para cezası hesaplandığı ve hesaplanan temel para cezasına aynı maddenin 2. fıkrasının (c) bendinin 5., 8., ve 12. alt bentleri üzerinden arttırım uygulanarak 144.882,91-TL para cezası belirlendiği, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 789.526,49-TL bedelin ilave edilerek davacı şirkete toplamda 934.409,40-TL para cezası verildiği anlaşılmaktadır.
Dava konusu uyuşmazlıkta, İdare Mahkemesince, her ne kadar, yapının, davacı şirketin özelleştirilmesinden (27.02.2006 tarihinden) önce yapılıp yapılmadığına ilişkin gerek yapı tatil tutanağında gerekse Belediye Encümeni kararında herhangi bir tespitin bulunmadığı gerekçesiyle, eksik incelemeye dayalı olarak düzenlenen dava konusu yapı tatil tutanağı ile buna dayanılarak alınan Belediye Encümeni kararında hukuka uyarlık bulunmadığından bahisle, dava konusu para cezasına ilişkin kararın iptaline, akabinde davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince reddine karar verilmiş ise de; davacı şirketin, yapı tatil tutanağında tespit edilen imalatların 27.02.2006 tarihinden önce yapıldığına ilişkin bir iddiasının bulunmadığı, davacı tarafından 1.Yüksek Fırın (Ayşe) yapısının 2007 yılında inşa edildiği ve 2014 yılında da ruhsat verildiğinin, bu tarihten sonra yapıya herhangi bir ekleme yapılmadığının ileri sürüldüğü anlaşıldığından, işin esasına girilerek 2014 tarihli yapı ruhsatına aykırılık bulunup bulunmadığı değerlendirilip para cezası yönünden bir karar verilmesi gerekirken, yapının, davacı şirketin özelleştirilmesinden, (27.02.2006 tarihinden) önce yapılıp yapılmadığına ilişkin bir tespitin bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu encümen kararının iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemlerin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu …Bölge İdare Mahkemesi …İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:…, K:…sayılı kararın BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 15/12/2022 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.
Danıştay 6. Daire, E. 2021/5023, K. 2022/11705Kaynağı aç
Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2021/5023 E. , 2022/11705 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/5023
Karar No : 2022/11705
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı – …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Zonguldak İli, … İlçesi, … Mahallesi, … ada, … sayılı parsel sayılı taşınmazda ruhsatsız imalatlar yapıldığından bahisle 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca aykırılık tespitinin yapıldığı … nolu Sürekli Döküm Tesisi için belirlenen 2.316.704,62-TL para cezasına, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 12.624.675,38-TL bedelin ilave edilerek 14.941.380,00-TL; aykırılık tespitine konu diğer bir yapı olan … Nolu Sürekli Döküm Tesisi Ofis binası için belirlenen 182.896,74-TL para cezasına, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 1.273.534,90-TL bedelin ilave edilerek 1.456.431,64-TL para cezası olmak üzere davacı şirkete toplamda 16.397.811,64-TL imar para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Karadeniz Ereğli Belediye Encümeni kararı ile bu kararın dayanağı olan … tarih ve … sayılı yapı tatil tutanağının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; davalı idare tarafından, davaya konu yapıların, 2019 yılında yapılan ölçü krokisinde yer verilen tespitlere istinaden toplamda 12.161,01 m² olarak ruhsatsız olduğu yönünde yapı tatil tutanağı düzenlenerek imar para cezası uygulanmış ise de, somut olayda aykırılık tespitine konu sahada bulunan tesisin denetim tarihindeki hali hazırdaki durumunu belirleme maksadıyla yapılmış bir ölçümün bulunmadığı, diğer yandan, yapının yüz ölçümünün belirlendiği 2019 yılı ölçü krokisinin açıklamalar kısmında "sürekli döküm 3-4 tesisi ve ofis adı ile belediyemiz arşiv kayıtlarında herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamadığından söz konusu yapı alanına 11.046,66 m² , ofis binasına da 1.114,35 m² olarak işlem yapılmıştır." şeklinde ibareye yer verildiğinden, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 56. maddesi uyarınca dava konusu yapıların, davacı şirketin özelleştirilmesinden önce (27.02.2006 tarihinden) yapılıp yapılmadığına ilişkin gerek yapı tatil tutanağında gerekse Belediye Encümeni kararında herhangi bir tespitin bulunmadığından eksik incelemeye dayalı olarak düzenlenen dava konusu yapı tatil tutanağı ile buna dayanılarak alınan Belediye Encümeni kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlemler hukuka aykırı bulunarak dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacı şirketin özel sermaye şirketi olarak kurulduğu, ilk derece mahkemesinin kararında açıklandığı şekliyle kamu kurum ve kuruluşlarından olmadığı, yassı çelik üreten davacı şirketin sadece demir cevherini işlediği gerekçesiyle tabi kaynak faaliyetinde bulunduğu yönündeki gerekçenin de isabetli olmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Zonguldak İli, Kdz.Ereğli İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda ruhsatsız imalatlar yapıldığının … tarih ve … sayılı yapı tatil tutanağı ile tespit edilmesi üzerine 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca … Nolu Sürekli Döküm Tesisi için belirlenen 2.316.704,62-TL para cezasına, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 12.624.675,38-TL bedelin ilave edilerek 14.941.380,00-TL; aykırılık tespitine konu diğer bir yapı olan … Nolu Sürekli Döküm Tesisi Ofis binası için 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca belirlenen 182.896,74-TL para cezasına, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 1.273.534,90-TL bedelin ilave edilerek 1.456.431,64-TL para cezası olmak üzere davacı şirkete toplamda 16.397.811,64-TL imar para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Karadeniz Ereğli Belediye Encümeni kararı tesis edilmiştir. Bunun üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesinde; "Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir…" hükmüne yer verilmiş, aynı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, fıkrada belirtildiği şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı hüküm altına alınmış, anılan fıkranın devamında temel ceza miktarının hesaplanmasına ve cezaya uygulanacak artırımların belirlenmesine ilişkin esaslar hükme bağlanmış ve 2. fıkranın (ç) bendinde ise; bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edileceği, bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezasının tahsil edilmeyeceği belirtilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Kararın yapı tatil tutanağına ilişkin kısmı yönünden;
Yukarıda yer verilen hükmün değerlendirilmesinden; ruhsat alınmadan veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılan yapıların tespitine ilişkin olarak düzenlenecek yapı tatil tutanağında, aykırılıkların ölçülerinin belirtilerek yapının o anki durumunun tespit edilmesi, ruhsatsız veya ruhsata aykırı inşaatın mühürlenerek durdurulması ve yapı tatil tutanağının yapı yerine asılmak suretiyle yapı sahibine tebliğ edilmesi gerekmektedir. Ruhsatsız ya da ruhsat ve eklerine aykırı yapı hakkında kanunda öngörülen yıkım ve para cezasına yönelik yaptırımların uygulanabilmesi, ihtilaf konusu imalatın ilgili fen elemanları tarafından açık ve tereddüte yer bırakmayacak şekilde saptanarak usule uygun şekilde düzenlenecek bir tutanağa bağlanması ile mümkündür.
Uyuşmazlıkta, … tarih ve … sayılı yapı tatil tutanağı ile, davacı şirkete ait üretim tesisinde yapılan denetimde, … Nolu Sürekli Döküm Tesisi çelik konstrüksiyondan çevresi trapez saç kaplama içerisinde gezer tavan vinçleri, çelik konstrüksiyondan yürüyüş yolları ile geçiş platformlarının bulunduğu alan içerisine yandan demiryolu bağlantısının olduğu 11.046,66 m² ağır sanayi tesisi ve betonarme üç katlı 1.114,35 m² yüzölçümlü ofis adı altında yapının ruhsatsız olarak yapıldığı tespit edilerek, tutanağın 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesine göre düzenlendiğinin ve inşaatın mühürlendiğinin belirtildiği, yapının denetimini yapan ilgili idare elemanlarının yapıyla ilgili saptamaları ve imzalarının bulunduğu tutanağın 3194 sayılı Kanun'un 32. maddesi hükmünde belirtilen "yapı tatil tutanağı"nın ihtiva etmesi gereken unsurları taşıdığı görüldüğünden dava konusu yapı tatil tutanağında hukuka aykırılık, yapı tatil tutanağının iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Kararın para cezasına ilişkin kısmına gelince;
Dosyanın incelenmesinden; … tarih ve … sayılı yapı tatil tutanağı ile, davacı şirkete ait üretim tesisinde yapılan denetimde, … Nolu Sürekli Döküm Tesisi çelik konstrüksiyondan çevresi trapez saç kaplama içerisinde gezer tavan vinçleri, çelik konstrüksiyondan yürüyüş yolları ile geçiş platformlarının bulunduğu alan içerisine yandan demiryolu bağlantısının olduğu 11.046,66 m² ağır sanayi tesisi ve betonarme üç katlı 1.114,35 m² yüzölçümlü ofis adı altında yapının ruhsatsız olarak yapıldığının tespiti üzerine ağır sanayi tesisi için 11.046,66 m² alan üzerinden 4/A yapı sınıf ve grubunda olan yapılar için öngörülen değer üzerinden 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca temel para cezası hesaplandığı ve hesaplanan temel para cezasına aynı maddenin 2. fıkrasının (c) bendinin 5., 8., ve 12. alt bentleri üzerinden arttırım uygulanarak 2.316.704,62-TL para cezasına, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 12.624.675,38-TL bedelin ilave edilerek 14.941.380,00-TL; ofis yapısı için 1.114,35 m² alan üzerinden 2/A yapı sınıf ve grubunda olan yapılar için öngörülen değer üzerinden 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca temel para cezası hesaplandığı ve hesaplanan temel para cezasına aynı maddenin 2. fıkrasının (c) bendinin 5., 8., ve 12. alt bentleri üzerinden arttırım uygulanarak 182.896,74-TL para cezasına, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 1.273.534,90-TL bedelin ilave edilerek 1.456.431,64-TL para cezası olmak üzere davacı şirkete toplamda 16.397.811,64-TL imar para cezası verildiği, davacı şirket tarafından para cezasına konu tesisin 2005 yılında inşa edildiğinin ileri sürüldüğü ancak, anlaşılmaktadır.
Dava konusu uyuşmazlıkta, İdare Mahkemesince, her ne kadar, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 56. maddesi uyarınca dava konusu yapıların, davacı şirketin özelleştirilmesinden (27.02.2006 tarihinden) önce yapılıp yapılmadığına ilişkin gerek yapı tatil tutanağında gerekse Belediye Encümeni kararında herhangi bir tespitin bulunmadığı gerekçesiyle, eksik incelemeye dayalı olarak düzenlenen dava konusu yapı tatil tutanağı ile buna dayanılarak alınan Belediye Encümeni kararında hukuka uyarlık bulunmadığından bahisle, dava konusu para cezasına ilişkin kararın iptaline, akabinde davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince reddine karar verilmiş ise de; davacı şirket tarafından, para cezasına konu tesisin, davacı şirketin kamu kurumu niteliğinin korunduğu 1995 yılında yapıldığı iddiasında bulunulduğu, ancak ispat külfeti üzerinde olan davacı tarafından dosyaya söz konusu iddiayı ispatlar nitelikte bilgi ve belge sunulamadığı anlaşıldığından, işin esasına girilerek para cezası yönünden bir karar verilmesi gerekirken, yapının, davacı şirketin özelleştirilmesinden önce yapılıp yapılmadığına ilişkin bir tespitin bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu encümen kararının iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararın BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 20/12/2022 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/5023
Karar No : 2022/11705
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı – …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Zonguldak İli, … İlçesi, … Mahallesi, … ada, … sayılı parsel sayılı taşınmazda ruhsatsız imalatlar yapıldığından bahisle 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca aykırılık tespitinin yapıldığı … nolu Sürekli Döküm Tesisi için belirlenen 2.316.704,62-TL para cezasına, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 12.624.675,38-TL bedelin ilave edilerek 14.941.380,00-TL; aykırılık tespitine konu diğer bir yapı olan … Nolu Sürekli Döküm Tesisi Ofis binası için belirlenen 182.896,74-TL para cezasına, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 1.273.534,90-TL bedelin ilave edilerek 1.456.431,64-TL para cezası olmak üzere davacı şirkete toplamda 16.397.811,64-TL imar para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Karadeniz Ereğli Belediye Encümeni kararı ile bu kararın dayanağı olan … tarih ve … sayılı yapı tatil tutanağının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; davalı idare tarafından, davaya konu yapıların, 2019 yılında yapılan ölçü krokisinde yer verilen tespitlere istinaden toplamda 12.161,01 m² olarak ruhsatsız olduğu yönünde yapı tatil tutanağı düzenlenerek imar para cezası uygulanmış ise de, somut olayda aykırılık tespitine konu sahada bulunan tesisin denetim tarihindeki hali hazırdaki durumunu belirleme maksadıyla yapılmış bir ölçümün bulunmadığı, diğer yandan, yapının yüz ölçümünün belirlendiği 2019 yılı ölçü krokisinin açıklamalar kısmında "sürekli döküm 3-4 tesisi ve ofis adı ile belediyemiz arşiv kayıtlarında herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamadığından söz konusu yapı alanına 11.046,66 m² , ofis binasına da 1.114,35 m² olarak işlem yapılmıştır." şeklinde ibareye yer verildiğinden, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 56. maddesi uyarınca dava konusu yapıların, davacı şirketin özelleştirilmesinden önce (27.02.2006 tarihinden) yapılıp yapılmadığına ilişkin gerek yapı tatil tutanağında gerekse Belediye Encümeni kararında herhangi bir tespitin bulunmadığından eksik incelemeye dayalı olarak düzenlenen dava konusu yapı tatil tutanağı ile buna dayanılarak alınan Belediye Encümeni kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlemler hukuka aykırı bulunarak dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacı şirketin özel sermaye şirketi olarak kurulduğu, ilk derece mahkemesinin kararında açıklandığı şekliyle kamu kurum ve kuruluşlarından olmadığı, yassı çelik üreten davacı şirketin sadece demir cevherini işlediği gerekçesiyle tabi kaynak faaliyetinde bulunduğu yönündeki gerekçenin de isabetli olmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Zonguldak İli, Kdz.Ereğli İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda ruhsatsız imalatlar yapıldığının … tarih ve … sayılı yapı tatil tutanağı ile tespit edilmesi üzerine 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca … Nolu Sürekli Döküm Tesisi için belirlenen 2.316.704,62-TL para cezasına, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 12.624.675,38-TL bedelin ilave edilerek 14.941.380,00-TL; aykırılık tespitine konu diğer bir yapı olan … Nolu Sürekli Döküm Tesisi Ofis binası için 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca belirlenen 182.896,74-TL para cezasına, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 1.273.534,90-TL bedelin ilave edilerek 1.456.431,64-TL para cezası olmak üzere davacı şirkete toplamda 16.397.811,64-TL imar para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Karadeniz Ereğli Belediye Encümeni kararı tesis edilmiştir. Bunun üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesinde; "Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir…" hükmüne yer verilmiş, aynı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, fıkrada belirtildiği şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı hüküm altına alınmış, anılan fıkranın devamında temel ceza miktarının hesaplanmasına ve cezaya uygulanacak artırımların belirlenmesine ilişkin esaslar hükme bağlanmış ve 2. fıkranın (ç) bendinde ise; bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edileceği, bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezasının tahsil edilmeyeceği belirtilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Kararın yapı tatil tutanağına ilişkin kısmı yönünden;
Yukarıda yer verilen hükmün değerlendirilmesinden; ruhsat alınmadan veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılan yapıların tespitine ilişkin olarak düzenlenecek yapı tatil tutanağında, aykırılıkların ölçülerinin belirtilerek yapının o anki durumunun tespit edilmesi, ruhsatsız veya ruhsata aykırı inşaatın mühürlenerek durdurulması ve yapı tatil tutanağının yapı yerine asılmak suretiyle yapı sahibine tebliğ edilmesi gerekmektedir. Ruhsatsız ya da ruhsat ve eklerine aykırı yapı hakkında kanunda öngörülen yıkım ve para cezasına yönelik yaptırımların uygulanabilmesi, ihtilaf konusu imalatın ilgili fen elemanları tarafından açık ve tereddüte yer bırakmayacak şekilde saptanarak usule uygun şekilde düzenlenecek bir tutanağa bağlanması ile mümkündür.
Uyuşmazlıkta, … tarih ve … sayılı yapı tatil tutanağı ile, davacı şirkete ait üretim tesisinde yapılan denetimde, … Nolu Sürekli Döküm Tesisi çelik konstrüksiyondan çevresi trapez saç kaplama içerisinde gezer tavan vinçleri, çelik konstrüksiyondan yürüyüş yolları ile geçiş platformlarının bulunduğu alan içerisine yandan demiryolu bağlantısının olduğu 11.046,66 m² ağır sanayi tesisi ve betonarme üç katlı 1.114,35 m² yüzölçümlü ofis adı altında yapının ruhsatsız olarak yapıldığı tespit edilerek, tutanağın 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesine göre düzenlendiğinin ve inşaatın mühürlendiğinin belirtildiği, yapının denetimini yapan ilgili idare elemanlarının yapıyla ilgili saptamaları ve imzalarının bulunduğu tutanağın 3194 sayılı Kanun'un 32. maddesi hükmünde belirtilen "yapı tatil tutanağı"nın ihtiva etmesi gereken unsurları taşıdığı görüldüğünden dava konusu yapı tatil tutanağında hukuka aykırılık, yapı tatil tutanağının iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Kararın para cezasına ilişkin kısmına gelince;
Dosyanın incelenmesinden; … tarih ve … sayılı yapı tatil tutanağı ile, davacı şirkete ait üretim tesisinde yapılan denetimde, … Nolu Sürekli Döküm Tesisi çelik konstrüksiyondan çevresi trapez saç kaplama içerisinde gezer tavan vinçleri, çelik konstrüksiyondan yürüyüş yolları ile geçiş platformlarının bulunduğu alan içerisine yandan demiryolu bağlantısının olduğu 11.046,66 m² ağır sanayi tesisi ve betonarme üç katlı 1.114,35 m² yüzölçümlü ofis adı altında yapının ruhsatsız olarak yapıldığının tespiti üzerine ağır sanayi tesisi için 11.046,66 m² alan üzerinden 4/A yapı sınıf ve grubunda olan yapılar için öngörülen değer üzerinden 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca temel para cezası hesaplandığı ve hesaplanan temel para cezasına aynı maddenin 2. fıkrasının (c) bendinin 5., 8., ve 12. alt bentleri üzerinden arttırım uygulanarak 2.316.704,62-TL para cezasına, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 12.624.675,38-TL bedelin ilave edilerek 14.941.380,00-TL; ofis yapısı için 1.114,35 m² alan üzerinden 2/A yapı sınıf ve grubunda olan yapılar için öngörülen değer üzerinden 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca temel para cezası hesaplandığı ve hesaplanan temel para cezasına aynı maddenin 2. fıkrasının (c) bendinin 5., 8., ve 12. alt bentleri üzerinden arttırım uygulanarak 182.896,74-TL para cezasına, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan 1.273.534,90-TL bedelin ilave edilerek 1.456.431,64-TL para cezası olmak üzere davacı şirkete toplamda 16.397.811,64-TL imar para cezası verildiği, davacı şirket tarafından para cezasına konu tesisin 2005 yılında inşa edildiğinin ileri sürüldüğü ancak, anlaşılmaktadır.
Dava konusu uyuşmazlıkta, İdare Mahkemesince, her ne kadar, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 56. maddesi uyarınca dava konusu yapıların, davacı şirketin özelleştirilmesinden (27.02.2006 tarihinden) önce yapılıp yapılmadığına ilişkin gerek yapı tatil tutanağında gerekse Belediye Encümeni kararında herhangi bir tespitin bulunmadığı gerekçesiyle, eksik incelemeye dayalı olarak düzenlenen dava konusu yapı tatil tutanağı ile buna dayanılarak alınan Belediye Encümeni kararında hukuka uyarlık bulunmadığından bahisle, dava konusu para cezasına ilişkin kararın iptaline, akabinde davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince reddine karar verilmiş ise de; davacı şirket tarafından, para cezasına konu tesisin, davacı şirketin kamu kurumu niteliğinin korunduğu 1995 yılında yapıldığı iddiasında bulunulduğu, ancak ispat külfeti üzerinde olan davacı tarafından dosyaya söz konusu iddiayı ispatlar nitelikte bilgi ve belge sunulamadığı anlaşıldığından, işin esasına girilerek para cezası yönünden bir karar verilmesi gerekirken, yapının, davacı şirketin özelleştirilmesinden önce yapılıp yapılmadığına ilişkin bir tespitin bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu encümen kararının iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararın BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 20/12/2022 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.
Türk Ceza Kanunu Kapsamında İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu
Kaçak yapılar yalnızca idari yaptırımlara değil, aynı zamanda cezai sorumluluğa da tabidir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 184/1 uyarınca, yapı ruhsatı alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan ya da yaptıran kişilere bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir. Aynı maddenin ikinci fıkrası ruhsatsız başlatılan şantiyelere elektrik, su veya telefon bağlantısı yapılmasına izin verenlere bir yıldan beş yıla kadar, üçüncü fıkrası ise yapı kullanma izni bulunmayan binalarda sınai faaliyet icrasına müsaade eden kişilere iki yıldan beş yıla kadar hapis yaptırımı öngörmektedir. TCK m. 184 kapsamındaki bu suç hükümleri, üçüncü fıkradaki sınai faaliyet hali hariç tutulmak kaydıyla, yalnızca belediye sınırları içerisinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır. Ayrıca şantiye bağlantısı ve sınai faaliyet iznine dair yaptırımlar 12 Ekim 2004 tarihinden önce tamamlanmış yapılar hakkında işletilemez.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 184Kaynağı aç
Madde 184- (1) Yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı
olarak bina yapan veya yaptıran kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası
ile cezalandırılır.
(2) Yapı ruhsatiyesi olmadan başlatılan inşaatlar dolayısıyla kurulan
şantiyelere elektrik, su veya telefon bağlantısı yapılmasına müsaade eden kişi,
yukarıdaki fıkra hükmüne göre cezalandırılır.
(3) Yapı kullanma izni alınmamış binalarda herhangi bir sınai faaliyetin
icrasına müsaade eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır.
(4) Üçüncü fıkra hariç, bu madde hükümleri ancak belediye sınırları
içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır.
(5) Kişinin, ruhsatsız ya da ruhsata
aykırı olarak yaptığı veya yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun
hale getirmesi halinde, bir ve ikinci fıkra hükümleri gereğince kamu davası
açılmaz, açılmış olan kamu davası düşer, mahkum olunan ceza bütün sonuçlarıyla
ortadan kalkar.
(6) (Ek: 29/6/2005 – 5377/21 md.) İkinci ve üçüncü fıkra
hükümleri, 12 Ekim 2004 tarihinden önce yapılmış yapılarla ilgili olarak
uygulanmaz.
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM
Kamunun
Sağlığına Karşı Suçlar
Zehirli madde katma
olarak bina yapan veya yaptıran kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası
ile cezalandırılır.
(2) Yapı ruhsatiyesi olmadan başlatılan inşaatlar dolayısıyla kurulan
şantiyelere elektrik, su veya telefon bağlantısı yapılmasına müsaade eden kişi,
yukarıdaki fıkra hükmüne göre cezalandırılır.
(3) Yapı kullanma izni alınmamış binalarda herhangi bir sınai faaliyetin
icrasına müsaade eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır.
(4) Üçüncü fıkra hariç, bu madde hükümleri ancak belediye sınırları
içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır.
(5) Kişinin, ruhsatsız ya da ruhsata
aykırı olarak yaptığı veya yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun
hale getirmesi halinde, bir ve ikinci fıkra hükümleri gereğince kamu davası
açılmaz, açılmış olan kamu davası düşer, mahkum olunan ceza bütün sonuçlarıyla
ortadan kalkar.
(6) (Ek: 29/6/2005 – 5377/21 md.) İkinci ve üçüncü fıkra
hükümleri, 12 Ekim 2004 tarihinden önce yapılmış yapılarla ilgili olarak
uygulanmaz.
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM
Kamunun
Sağlığına Karşı Suçlar
Zehirli madde katma
Cezai yaptırımlar bakımından mevzuata uyumu teşvik eden etkin pişmanlık düzenlemesi getirilmiştir. TCK m. 184/5 uyarınca, ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılan binanın imar planına ve ruhsatına uygun duruma getirilmesi halinde, bina yapma veya şantiye bağlantısı sağlama fiillerinden ötürü kamu davası açılmaz, açılmış dava düşer ve mahkûmiyet hükmü bütün hukuki sonuçlarıyla ortadan kalkar. Bununla birlikte, 3194 sayılı Kanun m. 42/7 uyarınca, kaçak yapı nedeniyle tahsil edilen idari para cezaları, aynı eylem sebebiyle TCK m. 184 gereğince mahkûm olan kişilere faiz işletilmeksizin iade edilmektedir.
Encümen Kararlarına ve Yıkım İşlemine Karşı Başvuru Yolu
Belediye encümeni veya il idare kurulu tarafından verilen idari para cezası ve yıkım kararlarına karşı yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Ancak idari yargıda dava açılmış olması, tesis edilen idari işlemin icrasını kendiliğinden durdurmaz. Bu sebeple yıkım işleminin ve tahsilat adımlarının engellenebilmesi için dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması isteminde bulunulması ve mahkemece bu yönde bir karar verilmesi gerekmektedir.
Kaçak yapı para cezası ödenirse bina yasal hale gelir mi?
İdari para cezasının ödenmesi yapıyı hukuka uygun hale getirmez; ceza yalnızca aykırılığın mali yaptırımıdır ve yapı ruhsata bağlanmadıkça yıkım tehlikesi varlığını sürdürür.
Prefabrik yapılar için de kaçak yapı cezası kesilir mi?
Taşınmaz üzerinde yer alan prefabrik ve sökülüp takılabilir portatif yapılar da imar mevzuatı ile ruhsat kurallarına tabi olduğundan aykırılık halinde ceza tatbik edilir.
Ruhsatsız yapıyı mevzuata uygun hale getirmek hapis cezasını kaldırır mı?
Yapının imar planına ve ruhsata uygun hale getirilmesi durumunda TCK m. 184 uyarınca kamu davası açılmaz, açılmış olan dava düşer ve mahkûmiyet tüm sonuçlarıyla ortadan kalkar.
Kaçak yapının yıkım masraflarını kim karşılar?
İdare tarafından resen yıkılan kaçak yapıların yıkım masrafları 3194 sayılı Kanun uyarınca yapı sahibinden tahsil edilir.
Kaçak yapıya karşı iptal davası açmak yıkımı kendiliğinden durdurur mu?
İdare mahkemesinde dava açılması yıkım kararını kendiliğinden durdurmaz; yıkımın önlenebilmesi için mahkemeden yürütmenin durdurulması kararı alınmalıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy