Polis Disiplin Mevzuatının Hukuki Çerçevesi ve Kapsamı
Emniyet teşkilatında disiplin işlemlerinin dayanağı olan 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanununun 83. maddesinin Anayasa Mahkemesince iptal edilmesi üzerine, 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun çıkarılmış ve 08/03/2018 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu düzenlemenin yürürlüğe girmesinden önce mülga tüzük hükümlerine göre resen veya yetkili disiplin kurullarınca verilmiş olan disiplin cezaları 7068 sayılı Kanun uyarınca verilmiş sayılır; mülga tüzük döneminde tesis edilen işlemlere karşı devam eden davalarda ise mahkemeler tüzük kurallarına göre karar verir.
7068 sayılı Kanun hükümleri emniyet hizmetleri sınıfı personeli ile birlikte sivil memurlar dahil olmak üzere tüm Emniyet Genel Müdürlüğü personeline tatbik edilir. Polis Akademisi bünyesinde görev yapan ve YÖK mevzuatına tabi olan akademik personel ise memur sayılmadığından kendi disiplin mevzuatına tabidir.
Disiplin Yaptırımlarının Niteliği ve Ceza Çeşitleri
Disiplin cezaları idari yaptırım niteliğinde olup ceza hukuku anlamında bir yargılama faaliyeti oluşturmaz. Disiplin cezasına konu teşkil eden bir fiilin ceza kanunları kapsamında suç teşkil etmesi durumunda, ilgili memur hakkında hem adli hem de idari soruşturma yürütülebilir ve personelin iki ayrı ceza almasının önünde hukuki engel bulunmaz.
7068 sayılı Kanun kapsamında personele verilebilecek disiplin cezaları; uyarma, kınama, aylıktan kesme, kısa süreli durdurma, uzun süreli durdurma, meslekten çıkarma ve Devlet memurluğundan çıkarma cezalarından ibarettir.
Aylıktan kesme yaptırımı, personelin fiilinin ağırlık derecesine göre zam ve tazminatlar hariç brüt aylığından on beş günlüğüne kadar kesinti yapılması suretiyle uygulanır ve kesinleştiği tarihi izleyen aybaşında tahsil edilir. Kısa süreli durdurma cezası kademe ilerlemesinin dört, altı veya on ay; uzun süreli durdurma cezası ise on iki, on altı, yirmi veya yirmi dört ay süreyle durdurulmasıdır. Hem kısa süreli hem de uzun süreli durdurma cezaları yalnızca disiplin kurulları tarafından verilebilir.
Devlet memurluğundan çıkarma cezası, amirlerin bu yöndeki talebi üzerine memurun görev yaptığı kurumun yüksek disiplin kurulunca kararlaştırılır. Disiplin kurullarının bağımsız olarak farklı bir ceza tayin etme yetkisi bulunmayıp sevk edilen cezayı kabul veya ret şeklinde işlem yapılır; teklifin reddi durumunda atamaya yetkili amirler on beş gün zarfında başka bir disiplin cezası tesis edebilir.
Disiplin Amirleri ile Soruşturmacıların Görevlendirilmesi
Disiplin amirinin, disiplin cezası tayin edilecek personelden makam, rütbe veya kıdemce büyük ve amir konumunda bulunması şarttır. Disiplin amirliği yetkisi devredilemez; ancak amirlik makamlarına vekaleten, ikinci görevle veya geçici görevle yetkili olarak bakanlar bu yetkileri kullanabilir. Disiplin amirleri ve soruşturmacıları, boşanmış olsalar dahi eşleri veya ikinci dereceye kadar kan ve kayın hısımları olan personel hakkında disiplin yetkilerini kullanamaz ve soruşturmada görevlendirilemez; bu durumda disiplin amirliği yetkisi üst disiplin amiri tarafından icra edilir.
Disiplin soruşturmacısı olarak hakkında soruşturma yapılacak memurun üstü konumundaki personel veya bakanlık ve genel müdürlük müfettişi görevlendirilebilir. Disiplin soruşturmacılarının mülki idare amirliği hizmetleri sınıfı ile emniyet, jandarma veya sahil güvenlik hizmetleri sınıflarından olması kanuni zorunluluktur.
Disiplin Kurullarının Yetkisi ve Kararların Kesinleşmesi
Emniyet teşkilatı disiplin kurullarının meslekten çıkarma dışındaki kararları mülki veya idari amirin onayıyla kesinleşir. İl polis disiplin kurulunun polis memurları hakkında verdiği meslekten çıkarma cezası kararları valinin önerisi, Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Disiplin Kurulunun görüşü ve Bakanın onayıyla; komiser yardımcıları, komiserler ve başkomiserler ile 8 inci ila 5 inci meslek derecesindeki personel hakkındaki meslekten çıkarma kararları ise Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Disiplin Kurulunun görüşü ve Bakanın onayı neticesinde kesinleşir.
Emniyet teşkilatı bünyesinde 1 inci, 2 nci, 3 üncü ve 4 üncü meslek derecelerinde görev yapan kadrolar hakkında meslekten çıkarma yaptırımını karara bağlama yetkisi Bakanlık Yüksek Disiplin Kuruluna aittir.
Savunma Hakkı ve Zamanaşımı Hükümleri
Disiplin amirleri veya disiplin kurulları ilgiliden savunma almadan ceza tayin edemez. Personele tanınan savunma süresi yedi günden az olamaz; savunma istenmesinden itibaren soruşturma evrakını inceleme hakkı tanınır ve süresi içinde savunmasını yapmayan personel bu haktan vazgeçmiş sayılır. Haklarında meslekten çıkarma veya Devlet memurluğundan çıkarma cezası istenen personel ise soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme, disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak kendisi ya da vekili vasıtasıyla savunma yapma haklarına sahiptir.
Disiplin cezasını gerektiren fiillerin amir tarafından öğrenildiği tarihten itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ile kısa ve uzun süreli durdurma cezalarında bir ay, meslekten çıkarma ve Devlet memurluğundan çıkarma cezalarında ise altı ay içinde soruşturmaya başlanmadığı takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Fiillerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmediğinde ceza yetkisi zamanaşımına uğrar; bu süre kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği, zincirleme suçlarda ise son suçun işlendiği tarihten işlemeye başlar.
İtiraz Mercileri, İdari Yargı Yolu ve Görevden Uzaklaştırma
Disiplin amirleri tarafından verilen disiplin cezalarına karşı tebliğden itibaren on gün içinde bir üst disiplin amirine yazılı olarak itiraz edilir. Vali, Emniyet Genel Müdürü, Jandarma Genel Komutanı veya Sahil Güvenlik Komutanının doğrudan verdikleri cezalara karşı Bakanlık Yüksek Disiplin Kuruluna; kaymakamın kararlarına karşı ise valiye itiraz edilir. İtiraz üzerine önceki cezadan daha ağır ceza tayin edilemez. Yetkili merci itirazı otuz gün içinde karara bağlar ve itirazı haklı görürse cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir.
Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına yapılan itiraz neticesinde kesinleşen cezalara karşı idari yargı yolu açıktır ve dava açma süresi kesinleşen cezanın personele tebliğinden itibaren başlar. Meslekten çıkarma cezası alan personel açısından kanun gereğince bir idari itiraz yolu bulunmadığından, ilgilinin cezanın tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açması gerekir.
Disiplin soruşturması nedeniyle görevden uzaklaştırma işlemlerinde 657 sayılı Kanun hükümleri tatbik olunur. Disiplin kurullarınca meslekten çıkarma veya Devlet memurluğundan çıkarma cezası verilip görevinde sakınca görülenler, karar onaylanıp uygulanıncaya kadar görevden uzaklaştırılabilir.
Disiplin amirlerinin kararlarına karşı itiraz süresi ne kadardır?
Disiplin amirleri tarafından verilen cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren on gün içinde yetkili mercilere itiraz edilmelidir.
Disiplin cezasına yapılan itiraz ne kadar sürede karara bağlanır?
Yapılan itiraz yetkili merci tarafından otuz gün içinde karara bağlanır ve merci cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir.
Meslekten çıkarma cezasına karşı idari itiraz yolu var mıdır?
Meslekten çıkarma cezası için kanunen idari itiraz yolu bulunmamakta olup tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılmalıdır.
Disiplin soruşturmasında asgari savunma süresi kaç gündür?
Hakkında disiplin soruşturması yürütülen personele verilecek savunma süresi kanun gereğince yedi günden az olamaz.
Disiplin cezası verme yetkisi ne kadar sürede zamanaşımına uğrar?
Disiplin cezası verilmesini gerektiren eylemlerin gerçekleştirildiği tarihten itibaren iki sene içinde bir ceza kararı verilmezse idarenin ceza tayin yetkisi zamanaşımı sebebiyle düşer.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy