Ruhsatsız veya ruhsat, ekleri, proje ya da imar mevzuatına aykırı yapı tespit edildiğinde belediye veya valilik inşaatın o andaki durumunu belirler, yapıyı mühürler ve inşaatı derhal durdurur. İdari para cezası, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesinde sayılan sorumlulara ve aynı maddedeki hesap düzenine göre uygulanır. Yıkım ise ruhsatın iptalinden sonra belediye encümeni veya il idare kurulu kararını izleyerek belediye ya da valilikçe gerçekleştirilir.
3194 sayılı İMAR KANUNU m. 32Kaynağı aç
3194 sayılı İMAR KANUNU m. 42Kaynağı aç
Tespit, mühürleme ve durdurma
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32. maddesi, ruhsatsız yapıyı ve ruhsat ile eklerine, projeye ya da ilgili mevzuata aykırı yapıyı bu işleme bağlar. Belediye veya valilik mevcut inşaat durumunu tespit eder. Yapı mühürlenir ve inşaat derhal durdurulur.
Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Tebliğ işleminin bir nüshası muhtara bırakılır ve bir nüshası Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir.
Yapının imar mevzuatına aykırı olduğu, ilgili idare tarafından en geç yedi gün içinde yazılı olarak tapu dairesine bildirilir. Bildirim tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilir. Aykırılığın giderildiğine ilişkin idare bildirimi yapılmadan bu kayıt kaldırılamaz.
Uygunlaştırma, ruhsat iptali ve yıkım
İnceleme sonunda aykırılığın giderildiği veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygun olduğu anlaşılırsa mühür belediye veya valilikçe kaldırılır. İnşaatın devamına da izin verilir.
Aksi durumda ruhsat iptal edilir. Ruhsata aykırı veya ruhsatsız bina, belediye encümeni ya da il idare kurulu kararının ardından belediye veya valilikçe yıktırılır.
Bir ay içinde yapı sahibinin yapıyı ruhsata uygun hale getirmediği veya ruhsat almadığı ilgili idarece tespit edilmesine rağmen iki ay içinde yıkım kararı alınmayan yapılar Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir. Hakkında yıkım kararı bulunmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapılar için de aynı yetki vardır. Yıkım maliyetleri döner sermaye işletmesi gelirlerinden karşılanır.
Ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılıkların giderilemeyeceği idarece tespit edilen yapıda ruhsat, 32. maddedeki bir aylık süre beklenmeden iptal edilir. Mevzuata aykırı imalatlar hakkında aynı maddenin beşinci fıkra hükümleri uygulanır.
Hukuka aykırı olduğu düşünülen yıkım kararına karşı itiraz ve iptal davası yoluna gidilebilir. Bu yollar birlikte veya ayrı değerlendirilebilir.
Para cezasının muhatapları
42. maddede belirtilen aykırılıklar, tespit tarihinden itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince idari yaptırıma bağlanır. Üstlenilen her sorumluluk için yaptırım ayrı ayrı uygulanır.
Ruhsatsız veya ruhsat, ruhsat eki etüt ve projeler ile imar mevzuatına aykırı yapılar ve 27. maddedeki koşullar sağlanmadan yapılan yapılar bakımından idari para cezası yapı sahibine ve yapı müteahhidine uygulanır. Aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesuller de muhataptır.
Hisseli parselde veya birden çok daire bulunan binada para cezasının muhatabı açık ve kesin biçimde belirtilmelidir. Belirtilmemesi hukuka aykırılık doğurur. Cezanın yanlış kişiye kesilmesi iptal nedenleri arasında ilk sırada yer alır. Hesaplamada ortaya çıkabilecek yanlışlıklar da cezanın iptaline yol açabilir.
Para cezasının hesaplanması
Bu aykırılıklar için uygulanacak idari para cezası bin Türk lirasından az olamaz. Ceza, 42. maddede gösterilen yönteme göre hesaplanır.
Alan üzerinden hesaplanabilen aykırılıkta ceza, Bakanlıkça belirlenen yapı sınıfı ve grubuna göre aykırılığın her metrekaresi için maddede yazılı tutarlar esas alınarak belirlenir. Aynı bentte I. sınıf A grubu yapılar için üç, B grubu yapılar için beş Türk lirası gösterilir.
Metrekare başına tutarlar her takvim yılı başından geçerli olmak üzere 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 298. maddesine göre tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılır. Artırımda bir Türk lirasının küsuru da dikkate alınır.
İnşaat alanı üzerinden hesaplanamayan, cephe veya diğer yapı elemanlarını değiştiren ya da yapı malzemesi gereklerine aykırı uygulamalarda ayrı hesap yapılır. Aykırılığa konu imalatın tespit tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin yüzde 20’si kadar idari para cezası verilir.
(a) ve (b) bentlerine göre bulunan cezalara, maddede sayılan yer, ruhsat, kullanım, tehlike ve çevre durumlarına göre ayrı ayrı hesaplanan yüzdeler ilave olunur. Para cezasına konu alan hesaplanırken aykırılıktan etkilenen alan dikkate alınır.
Hisseli parselde diğer maliklerin muvafakati alınmadan yapılan yapıda cezaya yüzde 30 ilave edilir. Kamuya veya başkasına ait parselde yüzde 40, kamu tesisi alanı veya umumi hizmet alanında yüzde 60 ilave uygulanır. Yapı mevcut haliyle veya öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ediyorsa ilave yüzde 100’dür.
Uygulama imar planı bulunan alanda yüzde 20, yapılaşması yasak alanda yüzde 80 ve özel kanunlarla belirlenmiş özel imar rejimine tabi alanda yüzde 50 ilave ceza vardır. Yapı ruhsatsızsa yüzde 180, ruhsatı hükümsüz hale gelmesine rağmen inşaat sürdürülüyorsa yüzde 50 ilave edilir.
Yapı kullanma izni alınmış yapıda ruhsat alınmaksızın yeni inşai faaliyette yüzde 100 ilave uygulanır. İnşai faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılmayan yapıda yüzde 10, kullanılan yapıda yüzde 20 ilave edilir. Çevre ve görüntü kirliliğine sebebiyet veren durumda ilave yüzde 20’dir.
Aykırı alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı kadar ilave idari para cezası ayrıca uygulanır. Muhataplar, aykırılıktan sorumlu yapı sahibi ve yapı müteahhididir.
Bu ilave para cezasının tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılık giderilir ve yapı mevzuata uygun hale getirilirse, yalnız bu bent uyarınca ilave edilen para cezası tahsil edilmez. Tahsil edilmeme sonucu diğer para cezalarına kendiliğinden yayılmaz.
Diğer idari para cezaları ve tekrar
Kanunun 18, 28, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 40 ve 41. maddelerindeki yükümlülükleri yerine getirmeyen veya bunlara aykırı davranan ilgililere, ilgisine göre ayrı ayrı 2.000 Türk lirası idari para cezası verilir. Muhataplar yapı veya parsel sahibi, harita, plan, etüt ve proje müellifleri ve gözetmenleri, fenni mesuller, yapı müteahhidi ve şantiye şefi olabilir. Fiil çevre ve sağlık şartlarına aykırıysa tutar 4.000, can ve mal emniyetini tehdit ediyorsa 6.000 Türk lirasıdır.
Yapıldığında plana ve mevzuata uygun olan yapı, mevcut haliyle veya öngörülen afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit edebilir. Bu durum ilgili idare veya mahkeme kararıyla tespit edilmişse, yazılı ikaza rağmen tanınan sürede takviye yapmayan veya 39. maddeye göre yıkmayan yapı sahibine 10.000 Türk lirası idari para cezası verilir.
Köy yapılarındaki diğer aykırılıklar ile ruhsata tabi tarım ve hayvancılık amaçlı yapılardaki aykırılıklar için ayrı alt sınır vardır. Ceza, 1.000 Türk lirasından az olmamak üzere ikinci fıkraya göre hesaplanan toplam ceza miktarıdır.
Yukarıdaki fiil ve haller yapının inşa edilmesi süreci içinde tekrar ederse idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanır. Aynı fiil nedeniyle 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 184. maddesine göre mahkûm olanlara, tahsil edilen idari para cezaları faizsiz iade edilir.
Yapıyı Kanuna, ilgili diğer mevzuata, plana, ruhsata ve ruhsat eki etüt ve projelere uygun hale getirmek için idarenin yazılı izniyle yapılan iş ve işlemler mühür bozma suçunu oluşturmaz.
Meslek sahipleri ve yetki belgesi
Müellif, fenni mesul, yapı müteahhidi ve şantiye şefi hakkındaki imar mevzuatına aykırılık cezaları ile kesinleşmiş mahkeme kararları, üyesi bulundukları meslek odasına ve Bakanlığa bildirilir. Bildirim, kayıt ve ilgili mevzuata göre işlem içindir. Bu kişiler verilen ceza süresi içinde yeni bir iş üstlenemez.
Yapı müteahhidinin yetki belgesi, 32. maddedeki sürede giderilmeyen ruhsat ve ruhsat eki etüt ve proje aykırılığında beş yıl süreyle Bakanlıkça iptal edilir. Aykırı imalat can ve mal güvenliğini tehdit ediyorsa süre on yıldır. Bakanlığın olumsuz kayıt değerlendirmesinde iptal süresi bir yıldır.
Yapım işlerinden doğan vergi ve sigorta primi borçlarının ödenmemesi ve diğer sorumlulukların yerine getirilmemesi hâlinde yetki belgesi bir yıldan az olmamak üzere Bakanlıkça iptal edilir. Sorumluluklar yerine getirilinceye kadar yeni belge düzenlenmez.
Yetki belgesi iptal edilen yapı müteahhidi, yeni belge düzenleninceye kadar yeni iş üstlenemez. Mevcut işlerini ise tamamlar.
Yetki belgeli yapı müteahhidi olmaksızın başlanan yapının ruhsatı iptal edilir ve yapı mühürlenir.
Dava ve tahsilat süreleri
İmar para cezasına karşı iptal davasında görevli mahkeme idare mahkemesidir. Başvuru, yapının bulunduğu yerdeki idare mahkemesine yapılır. Orada mahkeme yoksa ilin bağlı olduğu idare mahkemesi yetkilidir.
Dava açma süresi, ilgili kişiye tebligat yapıldığı tarihten başlar ve 60 gündür.
Para cezası tebliğinden itibaren 30 gün içinde ödenmezse tahsilat, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında ilerler. Bu aşamada önce ödeme emri gönderilir.
Ödeme emrine karşı dava, emrin tebliğinden itibaren 15 gün içinde idare mahkemesinde açılır.
Ruhsatsız yapı derhal durdurulur mu?
Evet. Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine ya da imar mevzuatına aykırı yapı tespit edildiğinde belediye veya valilik durumu tespit eder, yapıyı mühürler ve inşaatı derhal durdurur. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır.
Tapudaki aykırılık kaydı ne zaman kalkar?
Aykırılığın giderildiği ilgili idarece tapu dairesine bildirilmeden beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz. Aykırılık bilgisi en geç yedi gün içinde yazılı olarak tapu dairesine bildirilir.
Yıkım hangi karardan sonra yapılır?
Ruhsat iptal edildikten sonra ruhsata aykırı veya ruhsatsız bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını izleyerek belediye ya da valilikçe yıktırılır. Aykırılık giderilir veya uygun ruhsat alınırsa mühür kaldırılır ve inşaata devam edilebilir.
Bir aylık süre her yapıda beklenir mi?
Hayır. Ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılıkların giderilemeyeceği tespit edilen yapıda ruhsat, bir aylık süre beklenmeden iptal edilir ve aykırı imalatlar hakkında beşinci fıkra hükümleri uygulanır.
Para cezası kime uygulanır?
Yapı sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere uygulanır. Üstlenilen her sorumluluk için yaptırım ayrı ayrı değerlendirilir.
İlave para cezası her zaman tahsil edilir mi?
Hayır. Emlak değerine bağlı ilave para cezasının tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılık giderilip yapı mevzuata uygun hale getirilirse, bu bent uyarınca ilave edilen ceza tahsil edilmez. Bu sonuç diğer cezalara kendiliğinden uygulanmaz.
Para cezası davası ne kadar sürede açılır?
Dava açma süresi, tebligat tarihinden itibaren 60 gündür. Dava idare mahkemesinde açılır; yetkili mahkeme yapının bulunduğu yerdeki, orada mahkeme yoksa ilin bağlı olduğu idare mahkemesidir.
Ödeme emrine karşı süre kaç gündür?
Ödeme emrine karşı dava, emrin tebliğinden itibaren 15 gün içinde idare mahkemesinde açılır. Para cezası 30 gün içinde ödenmezse tahsilat 6183 sayılı Kanun kapsamında ilerler.
Mühür bozma istisnası hangi işleri kapsar?
Yapıyı Kanuna, ilgili mevzuata, plana, ruhsata ve ruhsat eki etüt ve projelere uygun hale getirmek için idarenin yazılı izniyle yapılan iş ve işlemler mühür bozma suçunu oluşturmaz.
Yetki belgesi hangi borç halinde iptal edilir?
Yapım işlerinden doğan vergi ve sigorta primi borçlarının ödenmemesi ve diğer sorumlulukların yerine getirilmemesi hâlinde yetki belgesi bir yıldan az olmamak üzere Bakanlıkça iptal edilir. Yeni belge, sorumluluklar yerine getirilinceye kadar düzenlenmez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy