İYUK Madde 38 Kapsamında İdari Yargıda Bağlantılı Davalar

İdari Yargıda Bağlantılı Dava Kavramı ve Şartları

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 38. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, aynı maddi veya hukuki sebepten doğan ya da biri hakkında verilecek hüküm diğerini etkileyecek nitelikte bulunan davalar bağlantılı dava sayılır. Birden fazla davanın bağlantılı kabul edilebilmesi için davaların birlikte incelenerek karara bağlanmasının zorunlu olması aranır; salt uyuşmazlıkların benzer konulara dayanması bağlantının varlığı için yeterli görülmez. Nitekim Özel Tüketim Vergisi Kanunu ile Katma Değer Vergisi Kanunu gibi farklı kanun hükümlerine ve ayrı hukuki sebeplere dayanan uyuşmazlıklar ayrı kurallara göre çözümleneceğinden, bu davalar arasında kanunun aradığı anlamda bir bağlantı kurulamaz.

Bağlantı Kararı ve Dosyaların Gönderileceği Yetkili Yargı Yerleri

İdare mahkemesi, vergi mahkemesi veya Danıştaya ya da birden fazla idare veya vergi mahkemesine açılmış davalarda bağlantının varlığına taraflardan birinin talebi üzerine karar verilebileceği gibi mahkemece re'sen de karar verilebilir. Bağlantının varlığı tespit edildiğinde dava dosyalarının gönderileceği yargı mercii davaların görüldüğü yerlere göre tayin edilir. Bağlantılı davalardan birinin Danıştayda bulunması halinde dava dosyası Danıştaya gönderilir. Bağlantılı davalar değişik bölge idare mahkemelerinin yargı çevrelerindeki mahkemelerde bulunuyorsa dosyalar Danıştaya iletilir. Buna karşılık davaların aynı bölge idare mahkemesinin yargı çevresindeki mahkemelerde bulunması durumunda ise dosyalar o yer bölge idare mahkemesine gönderilir.

Disiplin Cezalarında Bağlantı ve Tabii Hakim İlkesi

Aynı idari soruşturma kapsamında birden fazla kişi hakkında disiplin cezası verilmiş olması, bu kişilerin açtığı davalar arasında kendiliğinden bir bağlantı oluşturmaz. Soruşturmaya konu olayda her ilgilinin kusur ve sorumluluk derecesi farklılık gösterebileceğinden, uyuşmazlıkların çözümünde her şahıs yönünden ayrı ayrı hukuki değerlendirme yapılması gerekir. Bir kişi hakkında verilecek hükmün diğer ilgilinin durumunu ve cezasını doğrudan etkilemediği hallerde davaların aynı maddi veya hukuki sebepten doğduğu kabul edilemez. İki veya daha fazla dava arasında bağlantının varlığı için kararlardan birinin diğerinin sonucunu etkileyecek nitelikte bulunması şarttır; aksi yöndeki bir uygulama mahkemelerin kuruluş amacını zedeleyeceği gibi Anayasa ile korunan tabii hakim ilkesine de aykırılık oluşturur.

Danıştay'ın İlk Derece Görevi ve Tek Dilekçeyle Dava Açma Kuralı

2577 sayılı Kanun'un 38. maddesindeki bağlantılı davalar düzenlemesi ile 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 24. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde düzenlenen birden çok idare mahkemesinin yetki alanına giren işler kavramı birbirinden farklı niteliktedir. Danıştay Kanunu'ndaki kural, dava konusunun tek bir işlemden oluştuğu veya birden fazla işlemden oluşsa dahi bu işlemlerin birbirinden ayrılmasının mümkün olmadığı ve farklı yargı çevrelerini ilgilendiren uyuşmazlıklara ilişkin sınırlı bir görev kuralıdır. Bu kural genişletilerek bağlantılı davaların tamamının Danıştay'ın ilk derece görevine girdiği sonucu çıkarılamaz. Aynı doğrultuda, dava ekonomisine hizmet eden ve 2577 sayılı Kanun'un 5. maddesinde yer alan tek dilekçeyle dava açabilme olanağı da görevsiz bir mahkemeyi görevli hale getiremez; tek dilekçeyle dava açılması kural olarak aynı mahkemenin görev ve yetkisine giren işlemler için geçerlidir.

Birlikte Dava Açma Koşulları ve İYUK Madde 5

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 5. maddesinin birinci fıkrasına göre idari yargıda kural olarak her idari işlem aleyhine ayrı ayrı dava açılır; ancak aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi bulunan birden fazla işleme karşı aynı dilekçe ile dava açılması mümkündür. Birden fazla kişinin müşterek dilekçe ile dava açabilmesi ise kanunun 5. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacıların hak veya menfaatlerinde iştirak bulunması ve davaya yol açan maddi olay veya hukuki sebeplerin aynı olması şartına bağlıdır.

Bağlantı İddiasının Reddi ve İtiraz Usulü

Mahkemelerce ileri sürülen bağlantı iddiaları kabul edilmediği takdirde, bu hususta verilen ara kararı taraflara tebliğ edilir. 2577 sayılı Kanun'un 41. maddesi gereğince taraflar, ara kararının tebliğ tarihini izleyen on beş gün içinde başvuru hakkına sahiptir. Bağlantılı olduğu iddia edilen davalar aynı yargı çevresindeki mahkemelerde ise tebliğden itibaren on beş gün içinde o yer bölge idare mahkemesine; 2577 sayılı Kanun'un 38. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarındaki durumlarla ilgili davalar için ise Danıştaya başvuruda bulunulabilir. Yapılan başvuru üzerine bölge idare mahkemesi veya Danıştay görevli dairesi durumu ilgili usul hükümlerine göre inceleyerek karara bağlar.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy