5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu çerçevesinde sahipsiz sokak hayvanlarının öldürülmesi veya bu hayvanlara ötenazi uygulanması kural olarak yasaktır. Kanunun ana amacı hayvanların yaşama hakkını, rahat yaşam sürmelerini ve türlerine özgü hayat koşullarını korumaktır. Hayvanların hayatına son verilmesi yalnızca mevzuatta açıkça gösterilen kanuni istisnalarla sınırlı tutulmuştur.
5199 sayılı HAYVANLARI KORUMA KANUNU m. 6Kaynağı aç
5996 sayılı VETERİNER HİZMETLERİ, BİTKİ SAĞLIĞI, GIDA VE YEM KANUNU m. 9Kaynağı aç
Ötenazi Yasağı ve Kanuni İstisnalar
Hayvanlara ötenazi yapılması genel kural olarak yasaklanmış olmakla birlikte, bu yasağın istisnaları 5996 sayılı Kanun kapsamında düzenlenmiştir. Davranışları insan ve diğer hayvanların hayatı ile sağlığı açısından tehlike oluşturan ve olumsuz davranışları kontrol altına alınamayan durumlarda veteriner hekim tarafından ötenazi yapılmasına karar verilebilir. Ötenazi işleminin bizzat veteriner hekim tarafından yapılması veya veteriner hekim gözetiminde icra edilmesi zorunludur.
Hastalık Kontrolü ve İtlaf Koşulları
Mevzuat uyarınca hayvanların kesimi ve hastalık kontrolü amacıyla gerçekleştirilen itlaf işlemlerinde hayvanların gereksiz eziyete maruz kalmaması esastır. Bu tür itlaf uygulamalarının hayvanlarda heyecan, acı ve ıstırap oluşturmayacak şekilde ve duruma uygun araçlar kullanılarak tamamlanması emredilmiştir.
Sahipsiz Hayvanların Bakımevlerine Alınması
Sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanların korunması, gözetimi ve bakımı yerel yönetimlerin yetki alanındadır. Bu kapsamdaki hayvanların en hızlı biçimde yerel yönetimlerce kurulan veya faaliyetine izin verilen hayvan bakımevlerine nakledilmesi kanunen zorunludur. Bakımevlerindeki müşahede birimlerine alınan hayvanlar ilgili Bakanlık veri sistemine kaydedilir ve rehabilite edilen köpekler sahiplendirilinceye kadar bu merkezlerde barındırılır.
Çalıştırma Yasakları ve Bakımevi Tahsisleri
Güçten düşmüş hayvanların ticari veya gösteri amacıyla kullanılması, binek hayvanı yapılması veya taşımacılık işlerinde çalıştırılması kesinlikle yasaktır. Sahipsiz hayvanların bakımını sağlamak üzere hayvan bakımevlerinin kurulması ve buralara Hazine arazilerinin tahsis edilmesi mümkündür. Ayrıca hiçbir kazanç ve menfaat sağlamaksızın sırf insani ve vicdani amaçlarla bakımevi kurarak hayvan sahiplenmek isteyen gerçek ve tüzel kişilere; belediyeler, orman idareleri, Maliye Bakanlığı ve Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından mülkiyeti idarede kalmak üzere arazi, bina ve demirbaş tahsisi gerçekleştirilebilir.
Uluslararası Sözleşme Standartları ve Popülasyon Tedbirleri
Ev Hayvanlarının Korunmasına Dair Avrupa Sözleşmesi uyarınca taraf devletler, sahipsiz hayvan sayısını azaltmaya yönelik çalışmalarda acı ve strese yol açmayacak yöntemlere başvurmakla yükümlüdür. Bu çerçevede sahipsiz hayvan popülasyonunun kontrolü amacıyla kısırlaştırma, kimliklendirme ve kayıt altına alma tedbirleri öngörülmektedir. Popülasyon kontrolü veya zorunlu hastalık programları sebebiyle hayvanların hayatına son verilmesinin gerektiği hallerde, işlemlerin korku, acı ve ıstırap yaratmadan insancıl yöntemlerle uygulanması gerekmektedir. Hayvanların zehirlenerek, boğularak veya elektrik verilerek öldürülmesi ise sözleşme kapsamında kesin olarak yasaklanmıştır.
Sahipsiz sokak hayvanlarına hangi şartta ötenazi yapılabilir?
Hayvanlara kural olarak ötenazi yapılması yasaktır; ancak davranışları insan ve hayvanların hayatı ve sağlığı için tehlike oluşturan ve kontrol edilemeyen durumlarda bir veteriner hekim kararıyla ötenazi yoluna gidilebilir.
Ötenazi işlemini kim uygular?
Ötenazi işlemi veteriner hekim tarafından veya veteriner hekim gözetiminde yapılır.
Bakımevinde rehabilite edilen köpekler sokağa bırakılır mı?
5199 sayılı Kanun uyarınca bakımevine alınan ve rehabilite edilen köpeklerin sahiplendirilinceye kadar hayvan bakımevlerinde barındırılması esastır.
Hayvanların zehirlenerek itlaf edilmesi hukuken mümkün müdür?
Ev Hayvanlarının Korunmasına Dair Avrupa Sözleşmesi uyarınca hayvanların zehirlenerek, boğularak veya elektrik verilerek öldürülmesi kesin biçimde yasaktır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy