İdari Yargıda Kendiliğinden İnceleme Yetkisi
Danıştay, bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemeleri bakmakta oldukları davalara ilişkin her türlü incelemeyi kendiliğinden yürütür. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20. maddesi uyarınca yargı yerleri, belirledikleri süre içinde lüzum gördükleri evrakın gönderilmesini ve her türlü bilgilerin verilmesini uyuşmazlığın taraflarından ve ilgili diğer yerlerden isteyebilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 20Kaynağı aç
Ara Kararların Yerine Getirilmesi ve Ek Süre Usulü
Mahkemelerin bilgi ve belge teminine ilişkin ara kararlarının ilgililerce belirlenen süre içinde yerine getirilmesi kanunen zorunludur. Haklı sebeplerin bulunması halinde bu süre, yargı mercii tarafından bir defaya mahsus olmak üzere uzatılabilir.
İstinaf kanun yolu incelemeleri ile idare ve vergi mahkemelerinde heyet halinde bakılan davalarda evrak ve bilgi temini ile ek süre tanınmasına ilişkin ara kararları kurul halinde alınabileceği gibi daire başkanı, mahkeme başkanı veya dosyanın tevdi edildiği üye tarafından da verilebilir.
Taraflardan birinin ara karar icaplarını yerine getirmemesi halinde, bu durumun verilecek karar üzerindeki etkisi mahkemece önceden takdir edilir ve kurulan ara kararında açıkça belirtilir.
Devlet Güvenliğine ve Dış Menfaatlere İlişkin Belgeler
İstenen bilgi ve belgeler Devletin güvenliğine veya yüksek menfaatlerine ya da Devletin güvenliği ve yüksek menfaatleriyle birlikte yabancı devletlere de ilişkin bulunduğu takdirde özel bir istisna uygulanır. Bu hallerde Cumhurbaşkanı, ilgili Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan, gerekçesini bildirmek suretiyle söz konusu bilgi ve belgeleri vermeyebilir.
Devletin güvenliğine, yüksek menfaatlerine veya bunlarla birlikte yabancı devletlere ilişkin olması nedeniyle mahkemeye verilmeyen bilgi ve belgelere dayanılarak ileri sürülen savunmaya göre uyuşmazlık hakkında karar verilemez. Öte yandan 2577 sayılı Kanun'un 20. maddesinin dördüncü fıkrası 10 Haziran 1994 tarihli ve 4001 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır.
Dava Dosyalarının İncelenmesi ve Karara Bağlanma Sırası
Danıştay, bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinde dosyalar; kanunlarda belirtilen öncelik veya ivedilik durumları ile Danıştay için Başkanlar Kurulunca, diğer mahkemeler için Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca konu itibarıyla tespit edilip Resmî Gazete'de ilan edilecek öncelikli işler gözetilerek geliş tarihlerine göre incelenir ve tekemmül ettikleri sıra dâhilinde karara bağlanır.
Kanuni düzenlemeler veya yetkili kurullarca belirlenen öncelikli durumların haricinde kalan dava dosyaları ise tekemmül ettikleri sıraya göre dizilir ve tekemmül tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırılır.
İdari mahkemeler davaya ilişkin belgeleri kendiliğinden toplayabilir mi?
Evet, 2577 sayılı Kanun'un 20. maddesi uyarınca Danıştay, bölge idare, idare ve vergi mahkemeleri davaya ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar; taraflardan ve ilgili diğer yerlerden bilgi ve belge isteyebilir.
Mahkemenin ara kararla verdiği belge sunma süresi uzatılabilir mi?
Mahkemelerin bilgi ve belge istenmesine ilişkin kararlarının süresi içinde yerine getirilmesi zorunlu olmakla birlikte haklı sebeplerin varlığı durumunda bu süre bir defaya mahsus olmak üzere uzatılabilir.
Heyet halinde bakılan davalarda bilgi ve belge isteme kararını kim verir?
Bölge idare mahkemesindeki istinaf incelemeleri ile idare ve vergi mahkemelerindeki heyet davalarında bilgi ve belgelerin istenmesine ve ek süre verilmesine ilişkin ara kararlar daire başkanı, mahkeme başkanı veya dosyanın havale edildiği üye tarafından da tesis edilebilir.
Ara kararı yerine getirmemenin hukuki sonucu nedir?
Taraflardan birinin ara karar icaplarını yerine getirmemesi halinde, bu durumun verilecek karar üzerindeki etkisi mahkemece önceden takdir edilir ve ara kararında ayrıca belirtilir.
İdare hangi hallerde bilgi ve belge vermekten kaçınabilir?
İstenen bilgi ve belgeler Devletin güvenliğine, yüksek menfaatlerine veya bunlarla birlikte yabancı devletlere ilişkin ise yetkili makamlarca gerekçesi bildirilerek verilmeyebilir; ancak verilmeyen belgelere dayalı savunmaya göre karar verilemez.
Öncelikli işler dışındaki idari dava dosyaları ne kadar sürede sonuçlandırılır?
Kanuni öncelik veya ivedilik halleri ile yetkili kurullarca ilan edilen öncelikli işler haricindeki dava dosyaları tekemmül sırasına konulur ve tekemmül tarihinden itibaren en geç altı ay içinde karara bağlanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy