2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A maddesinde düzenlenen ivedi yargılama usulü, maddede sayılan belirli idari uyuşmazlıkların hızlı bir şekilde karara bağlanmasını amaçlayan özel bir usuldür. Bu yargılama usulünde genel dava açma süresi yerine otuz günlük süre uygulanır ve idari başvuru müessesesini düzenleyen 11 inci madde hükümlerine yer verilmez.
İvedi Yargılama Usulünün Uygulama Alanı
2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ilk fıkrasına göre ivedi yargılama usulü yalnızca kanunda açıkça belirtilen işlemlerden doğan uyuşmazlıklarda uygulanır. Bu kapsamda ihaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri, acele kamulaştırma işlemleri, Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları, 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca yapılan satış, tahsis ve kiralama işlemleri ile 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun uyarınca alınan Cumhurbaşkanı kararları ivedi yargılamaya tabidir.
2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca idari yaptırım kararları hariç tutulmak üzere çevresel etki değerlendirmesi sonucu alınan kararlar da ivedi yargılama usulü kapsamındadır. Çevresel etki değerlendirmesi sürecinde proje hakkında tesis edilen olumlu veya olumsuz kararlar, ilgili bakanlık ve valilik tarafından askıda ilan ve internet aracılığı ile halka duyurulur.
İhale mevzuatının uygulanması bağlamında idarece tesis edilen işlemlerden ihale sürecine ilişkin olanlar, kesin ve icrai nitelik taşımaları halinde idari işlem olarak kabul edilir ve iptal davasına konu olur. Buna karşılık sözleşmenin imzalanmasından ve yer tesliminden sonra sözleşme hükümlerine dayanılarak işin tasfiyesi veya sözleşmenin feshinden doğan uyuşmazlıklar adli yargının görev alanına girer.
Dava Açma Süresi ve İdari Başvuru Kuralı
İvedi yargılama usulüne tabi uyuşmazlıklarda dava açma süresi otuz gündür. Genel idari usulde dava açılmadan önce idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan veya işlemi yapan makamdan istenebilir ve bu başvuru işlemeye başlayan süreyi durdurur. Ancak 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi uyarınca ivedi yargılamada 11 inci madde hükümleri uygulanmaz; dolayısıyla idareye yapılacak bir başvuru dava açma süresini durdurmaz.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 8Kaynağı aç
İlk İnceleme, Savunma Süreci ve Karar Aşaması
Dava açıldığında ilk inceleme yedi gün içinde sonuçlandırılarak dilekçe ve ekleri tebliğe sevk edilir. Davalı idareye tanınan savunma süresi tebliğ tarihinden itibaren on beş gün olarak uygulanır ve mahkemece bir defaya özgü en çok on beş gün uzatılabilir. Cevabın sunulması veya bu sürenin dolmasıyla birlikte dosya tekemmül etmiş kabul edilir.
İvedi yargılama usulünde yürütmenin durdurulması talebine ilişkin olarak verilecek kararlara karşı itiraz yoluna başvurulamaz. Uyuşmazlıklar dosyanın tekemmülünden itibaren en geç bir ay içinde karara bağlanır. Yargılama sırasında ihtiyaç duyulan ara kararı verilmesi, keşif, bilirkişi incelemesi ya da duruşma yapılması gibi usuli işlemler ivedilikle sonuçlandırılır.
Kanun Yolu Usulü ve Danıştay Temyiz İncelemesi
2577 sayılı Kanun'un Geçici 8 inci maddesi gereğince, bölge idare mahkemelerinin göreve başladığı 20/07/2016 tarihinden sonra ilk derece mahkemelerince verilen kararlara karşı kural olarak istinaf kanun yoluna başvurulmaktadır. Ancak ivedi yargılama usulü bu kuralın kanuni bir istisnasıdır; bu usule tabi davalarda verilen nihai kararlara karşı istinaf aşaması olmaksızın temyiz kanun yoluna gidilir.
İlk derece mahkemesince verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz kanun yoluna başvurulabilir. Temyiz dilekçeleri üç gün içinde incelenerek karşı tarafa tebliğe çıkarılır ve temyiz dilekçesine cevap verme süresi on beş gündür. Bu aşamada 2577 sayılı Kanun'un 48 inci maddesinin ivedi yargılamaya aykırı olmayan hükümleri kıyasen uygulanır.
Danıştay evrak üzerinden yürüttüğü incelemede maddi olaylara dair saptamaları yeterli görürse, başvuru sadece hukuki uyuşmazlığa dayanmaktaysa veya karardaki maddi yanılgıların giderilmesi mümkünse uyuşmazlığın esası hakkında hüküm kurar. Bu niteliklerin bulunmadığı hallerde gerekli tahkikat ve incelemeleri bizzat tamamlayarak esas hakkında yeniden karar tesis eder. Buna karşılık ilk inceleme aşamasında verilmiş kararlara yönelen temyiz istemi haklı görüldüğünde hüküm bozularak dosya mahkemesine geri gönderilir; temyiz incelemesi sonucunda verilen kararlar ise kesindir.
Temyiz aşamasının süratle tamamlanması amacıyla temyiz istemi en geç iki ay içinde karara bağlanır. Danıştay tarafından verilen temyiz kararı en geç bir ay içinde tebliğe çıkarılır.
İvedi yargılama usulünde dava açma süresi ne kadardır?
İvedi yargılama usulüne tabi uyuşmazlıklarda dava açma süresi otuz gündür ve 2577 sayılı Kanun'un 11 inci maddesi uygulanmadığından idareye başvuru yoluyla bu süre durdurulamaz.
Yürütmenin durdurulması kararlarına karşı itiraz edilebilir mi?
İvedi yargılama usulünde yürütmenin durdurulması istemi hakkında verilen kabul veya ret kararlarına karşı itiraz yoluna başvurulamaz.
İvedi yargılama usulünde istinaf yoluna başvurulabilir mi?
İvedi yargılama usulünde istinaf kanun yolu kapalı olup ilk derece mahkemesinin nihai kararlarına karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde Danıştay nezdinde temyiz yoluna başvurulur.
Danıştay temyiz başvurusunu ne kadar sürede karara bağlar?
İvedi yargılama usulünde temyiz istemi en geç iki ay içinde karara bağlanır ve verilen karar en geç bir ay içinde tebliğe çıkarılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy