Sorunun tek cevabı yoktur. Devlet memurluğundan çıkarma, bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere çıkarma olarak tanımlanır; yasak çıkarılan kurumla sınırlı kalmaz ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarını kapsar. Meslekten çıkarma ise bir ölçüde yalnız ilgili kurumdaki görevden bir daha alınmama, başka bir ölçüde 657 sayılı Kanun kapsamındaki devlet memurluğunu da engelleme olarak ele alınır. Bu iki ölçü aynı konuda yan yana bulunduğundan biri kesin sonuç diye seçilemez.
Devlet memurluğundan çıkarma
657 sayılı Kanun’un 98. maddesinin (a) fıkrası, memurluktan çıkarmayı bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere çıkarma olarak tanımlar. Aynı Kanun’un 125/E maddesi uyarınca bu cezayı alan kişi bir daha devlet memurluğuna atanamaz. Yasak, çıkarılan kurumun yanında tüm kamu kurum ve kuruluşlarını kapsar. Sonuç, istisnalar dışında kapalıdır ve kişi bir daha hiçbir kamu kurumunda devlet memuru olarak istihdam edilemez.
Atanma incelemesinde 657 sayılı Kanun’un 48/B maddesi de ayrıca dikkate alınır. Kişinin, başvurduğu kurumun özel kanununda veya diğer mevzuatında aranan şartları taşıması gerekir. Bu hüküm, çıkarma cezasının sonucundan ayrı bir özel şarttır.
Meslekten çıkarma ve kolluk
Bir ayrımda meslekten çıkarma, kişinin bütün memuriyetten değil, görev yaptığı kurumdaki görevinden bir daha alınmamak üzere ilişiğinin kesilmesidir. 7068 sayılı Kanun kapsamındaki meslekten çıkarmada polis veya jandarma olunamayacağı, buna karşılık belediye ve bakanlık gibi sivil devlet memurluğuna başvurunun açık olduğu kabul edilir. Yalnız bu kapsamda meslekten çıkarılan ve 657 sayılı Kanun’un 48. maddesindeki genel şartları taşıyan kişinin KPSS veya açıktan atamayla kolluk dışı kurumlara atanabileceği de aynı ölçüde yer alır.
Karşı ölçüde meslekten çıkarma, 657 sayılı Kanun kapsamında devlet memuru olmayı engeller. Fiil aynı zamanda 657 sayılı Kanun’un 48/A-5 maddesindeki mahkûmiyet şartını ihlal etmiyorsa, bazı durumlarda belediye şirketinde veya kamu dışı işçi kadrosunda çalışma mümkün olabilir; bu ihtimal kesin bir hak kurmaz. Tüm kamu kurumlarını kapsayan atanamama yasağı da ayrıca ileri sürülür. Bu nedenle meslekten çıkarılan kişinin başka kurumda devlet memuru olup olamayacağı tek kurala bağlanamaz.
7068 sayılı Kanun’un 8. maddesinin 6. fıkrası, genel kolluk bakımından meslekten çıkarma hâllerini sayar. Aynı Kanun’un 10. maddesindeki ağırlatıcı nedenler gerçekleşirse personel hakkında yine meslekten çıkarma kararı verilir. Bu hükümler cezanın sebebine ilişkindir.
Mahkûmiyet engeli
İptal davası kazanılsa bile, 657 sayılı Kanun’un 48/A-5 maddesi kapsamında sayılan mahkûmiyetler yeniden memur olmayı engeller. Bu kapsamda zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma ile terör örgütü üyeliği veya iltisakı yer alır.
Öğretmenlik, üniversite, askerlik ve gümrük
Mülga 1702 sayılı Kanun’un 27. maddesinde, belirtilen iffetsizliğin sabit olması, öğrenciyi itaatsızlığa teşvik ve kopya verme hâllerinde öğretmenlik mesleğinden çıkarma düzenlenmiştir. Hüküm öğretmenlik mesleğine ilişkindir.
2547 sayılı Kanun’un 53. maddesinde üniversite öğretim mesleğinden çıkarma, akademik bir kadroya bir daha atanmamak üzere üniversite öğretim mesleğinden çıkarma cezasıdır. Bu cezayı doğuran fiiller; başkasına ait özgün fikir, metot, veri veya eseri bilimsel atıf yapmadan kısmen ya da tamamen kendine ait gibi göstermek, atama ve yükselmelerde kişisel emek ve birikime dayanmayan yayın veya çalışma kullanmak ve özürsüz veya izinsiz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemektir.
2547 sayılı YÜKSEKÖĞRETİM KANUNU m. 53Kaynağı aç
Türk Silahlı Kuvvetlerinden ayırma cezasını gerektiren disiplinsizlikler, 6413 sayılı Kanun’un 20. maddesinde düzenlenir. Madde, ayırma cezasının sebeplerine ilişkindir.
4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun geçici 6. maddesinde meslekten çıkarma, gümrük müşaviri veya gümrük müşavir yardımcısının izin belgesinin geri alınması ve bir daha bu mesleğin icra edilmesine izin verilmemesidir. 7.1.1932 tarihli ve 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun hükümlerine göre kaçakçılık suçundan mahkûmiyet kararı kesinleşen meslek mensubuna meslekten çıkarma cezası verilir. Beş yıllık dönem içinde iki defa mesleki faaliyetten alıkoyma cezası aldıktan sonra bu cezayı gerektiren fiili yeniden işleyen meslek mensubu hakkında da meslekten çıkarma uygulanır. Sonuç, gümrük müşavirliği ve gümrük müşavir yardımcılığına özgüdür.
4458 sayılı GÜMRÜK KANUNU m. geçici 6Kaynağı aç
İptal davası, af ve yargılamanın yenilenmesi
İhraç kararı usul hatası veya eksik soruşturma gibi bir nedenle hukuka aykırıysa, açılan iptal davasında mahkeme işlemi iptal edebilir. Bu örnekler bütün hukuka aykırılık iddialarını tüketmez ve her iddia iptalle sonuçlanmaz.
Özel kanununda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür. İdari uyuşmazlıklarda süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Devlet memurluğundan çıkarmadaki yasak için iptal davasının kazanılması tek yol olarak anılır. Aynı konuda disiplin affı kanunlarıyla meslekten çıkarma cezalarının sicilden silinebileceği, yüz kızartıcı suçlar ile terör suçlarının genellikle bu afların dışında tutulduğu ve 7068 kapsamında kolluk dışı kuruma başvurunun açık sayılabileceği de yer alır. Bu ölçülerin her biri diğerlerini kapatan kesin bir yol olarak seçilemez.
Disiplin cezasına dayanak alınan ceza mahkemesi kararı sonradan beraatle sonuçlanırsa veya yeni bir delil ortaya çıkarsa, kesinleşmiş idari dava için yargılamanın yenilenmesi istenebilir. Bu imkân, memuriyete dönüş hakkının kesin olarak doğduğu anlamına gelmez.
Devlet memurluğundan çıkarılan kişi yeniden memur olabilir mi?
Bu ceza, bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere çıkarma olarak tanımlanır. Yasağın çıkarılan kurumla sınırlı kalmadığı, tüm kamu kurum ve kuruluşlarını kapsadığı ve istisnalar dışında devlet memurluğunun kapalı olduğu belirtilir.
Meslekten çıkarılan kişi başka kurumda memur olabilir mi?
Tek sonuç seçilemez. Bir ölçü, meslekten çıkarmayı yalnız ilgili kurumdaki görevden bir daha alınmama sayar; 7068 kapsamında polis veya jandarma olunamayacağı, 657 sayılı Kanun’un 48. maddesindeki genel şartlar varsa kolluk dışı kuruma başvurulabileceği bu ölçüdedir. Diğer ölçü, aynı sonucu 657 sayılı Kanun kapsamındaki devlet memurluğunu engelleyen bir yasak sayar.
Mahkûmiyet yeniden memur olmayı engeller mi?
Zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma ile terör örgütü üyeliği veya iltisakı mahkûmiyetlerinde, iptal davası kazanılsa bile yeniden memur olmanın yasal olarak mümkün olmadığı belirtilir.
Çıkarma kararına karşı dava süresi nedir?
Özel kanunda ayrı süre gösterilmiyorsa idare mahkemesinde dava açma süresi altmış gündür. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.
Disiplin affı çıkarma cezasını siler mi?
Nadiren çıkarılan disiplin affı kanunlarıyla meslekten çıkarma cezalarının sicilden silinebileceği belirtilir. Yüz kızartıcı suçlar, örnek olarak rüşvet ve hırsızlık, ile terör suçları genellikle bu afların dışında tutulur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

