İşyeri açma ve çalışma ruhsatı, bir işletmenin yasal olarak faaliyete geçebilmesi için yetkili idari makamdan alınması gereken izin belgesidir. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'e göre bu izni veren makam, işyerinin kurulduğu coğrafi bölgeye ve faaliyet türüne göre değişmektedir.
20059207 sayılı İŞYERİ AÇMA VE ÇALIŞMA RUHSATLARINA İLİŞKİN YÖNETMELİK m. 4Kaynağı aç
Yetkili İdare Kimdir?
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in 4. maddesine göre ruhsatı veren makam, işyerinin bulunduğu yere göre belirlenir. Belediye sınırları ve mücavir alanlar dışında il özel idaresi yetkilidir. Büyükşehir belediyesi sınırları içinde, büyükşehir belediyesinin yetkili olduğu konularda büyükşehir belediyesi; bunların dışında kalan konularda büyükşehir ilçe belediyesi görevlidir. Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde ise belediye ruhsatı verir. Organize sanayi bölgelerinde OSB tüzel kişiliği, endüstri bölgelerinde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yetkili makamdır. Teknoloji geliştirme bölgelerinde ise bölge yönetici şirketi ile bölgede AR-GE ve tasarım faaliyetinde bulunan firmalar için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı il müdürlükleri yetkili idare olarak düzenlenmiştir.
İşyeri Türleri: Sıhhi, Gayrisıhhi ve Umuma Açık Yerler
Ruhsat sürecini doğrudan etkileyen en önemli ayrım, işyerinin hangi kategoriye girdiğidir. Sıhhi müesseseler, gayrisıhhi müesseseler dışında kalan her türlü işyerini kapsar. Gayrisıhhi müesseseler ise faaliyet sırasında çevresinde bulunanlara biyolojik, kimyasal, fiziksel, ruhsal ve sosyal yönden az veya çok zarar veren ya da verebilecek nitelikte olan ve doğal kaynakları kirletme riski taşıyan işyerleridir.
Gayrisıhhi müesseseler üç sınıfa ayrılır. Birinci sınıf, konutlardan ve insan ikametine mahsus diğer yerlerden mutlaka uzak bulundurulması gereken işyerlerini kapsar. İkinci sınıf, konutlardan ve insan ikametine mahsus diğer yerlerden mutlaka uzaklaştırılması gerekmeyen; ancak müessesenin faaliyetinin gerektirdiği durumlarda izin verilmeden önce civarında ikamet edenlerin esenlik ve istirahati bakımından zarar vermeyeceğine kanaat oluşması için inceleme yapılması gereken işyerleridir. Üçüncü sınıf ise konutların ve insan ikametine mahsus diğer yerlerin yanında açılabilmek için yalnızca sıhhi denetime tabi tutulması yeterli olan işyerlerini ifade eder.
Yönetmelikte sınıflandırması yapılmamış bir gayrisıhhi müessesenin hangi sınıfa girdiği, Sağlık Bakanlığı tarafından sınıf tespiti yoluyla belirlenir.
Umuma açık istirahat ve eğlence yerleri ayrı bir kategori oluşturur. Yönetmelik m. 4/g'de yapılan değişiklikle bu kapsamda günübirlik tesisler, eğlence merkezleri, turizm kompleksleri ve tatil merkezlerinin yanı sıra otel, motel, pansiyon ve kamping gibi konaklama yerleri; gazino, pavyon, meyhane, bar, birahane, içkili lokanta ve taverna gibi içkili mekânlar; sinema, kahvehane ve kıraathaneler yer almaktadır. Ayrıca kumar ve kazanç kastı taşımaksızın bilgi ve maharet artırıcı ya da zeka geliştirici nitelikteki elektronik oyun alet ve makinelerini, video ve televizyon oyunlarını barındıran elektronik oyun yerleri ile internet salonları, lunaparklar ve sirkler de bu kategoriye dahildir.
İşyeri Tanımı ve Özel İzin Türleri
Yönetmelik kapsamında işyeri; ticari, sınai, zirai veya mesleki bir faaliyetin icrasına tahsis edilen ya da bu faaliyetlerde kullanılan, kara ya da su üzerindeki açık veya kapalı alanda bulunan sabit ya da mobil yerleri ifade eder.
Birinci sınıf gayrisıhhi müesseseler için tesisin yapımına başlamadan önce yetkili idareden yer seçimi ve tesis kurma izni alınması gerekir; bu izin, söz konusu yerde kurulup kurulamayacağının değerlendirilmesi ve proje ile belgelerin uygun görülmesi üzerine verilir. Tüm gayrisıhhi müesseselerde ise onaylı projeye göre kurulan tesisin planlanan şekilde çalışıp çalışmadığını ve doğal kaynakların kirlenmesini önlemek için alınan tedbirlerin yeterliliğini denetlemek amacıyla yetkili idarenin izni ve denetimi altında belirli bir süre için deneme izni verilebilir.
Ruhsat İçin Aranan Temel Koşullar
Ruhsat verilebilmesi için işyerinin insan sağlığına, çevre kirliliğine, yangın, patlama, genel güvenlik, işçi sağlığı, trafik, karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunmasına ilişkin düzenlemelere aykırı olmaması şartı aranmaktadır.
Başvuru Süreci ve İdarenin Yükümlülükleri
Başvuru sırasında yalnızca ilgili yönetmelikte öngörülen belgeler istenebilir; bunların dışında ek belge talep edilmesi hukuken mümkün değildir. Başvuruda eksiklik bulunması durumunda idare, bu eksiklikleri başvurana verilen alındı belgesinde açıkça göstermekle yükümlüdür. Ruhsat verilmesinin mümkün olmadığı hallerde de eksik evrakların alındı belgesinde belirtilmesi idarenin görevidir.
Umuma açık istirahat ve eğlence yerleri için başvuruda ek bir adım söz konusudur: başvuruyu alan ruhsat servisi yetkilisi, ruhsat kontrol komisyonu incelemesinden önce emniyet müdürlüğüne asayiş ve güvenlik yönünden görüş sorar. Emniyet müdürlüğünün uygun görüş bildirmesi üzerine başvuru ruhsat ve denetim müdürlüğüne iletilir.
Ruhsatın Kesinleşmesi ve Denetim
Ruhsat verilen işyerleri, yetkili idare tarafından ruhsatın verildiği tarihten itibaren en geç bir ay içinde kontrol edilir. İşyeri bu süre içinde kontrol edilmezse ruhsat kendiliğinden kesinleşir.
Ruhsat, ilgilinin beyanına göre düzenlenmektedir ve bu şekilde düzenlenen ruhsat müktesep hak doğurmaz. Yalan, yanlış veya yanıltıcı beyanda bulunanlar hakkında yasal işlem yapılır.
Ruhsatın Asılması, Devri ve Nakil Durumu
Alınan ruhsatın işyerinde herkesin görebileceği biçimde asılması zorunludur. İşyeri sahibinin ölümü halinde mirasçılar yeni ruhsat almaksızın mevcut ruhsatı kullanmaya devam eder. İşyerine yeni ortak alınması ya da bir ortağın ayrılması durumunda da yeniden ruhsat çıkarılması gerekmeyebilir; ancak bu konuda birincil mevzuatın ilgili hükümleri doğrulanmadan kesin bir uygulama kuralı olarak benimsenmemelidir. İşyerinin başka bir adrese nakledilmesi halinde ise yeniden ruhsatlandırma yapılması gerektiği belirtilmektedir.
İçkili Yer Bölgesi
Alkollü içecek sunulabilecek işyerlerinin açılabileceği bölgeler, belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde belediye meclisi, bu sınırlar dışında ise il genel meclisi tarafından valilik veya kaymakamlığın görüşü alınarak tespit edilir. Bu bölge, içkili yer bölgesi olarak tanımlanmakta olup şarap ve bira dahil her türlü alkollü içeceğin verilebileceği işyerlerinin açılabileceği alanı kapsar.
İdari İşlemlere Karşı Başvuru Yolları
Ruhsat başvurusunun reddedilmesi, izin verilmemesi, görüş bildirilmemesi ya da faaliyetten men kararı verilmesi gibi durumlarda idare mahkemelerinde iptal davası açılabilir. Açılış-kapanış saatlerinin belirlenmesi ve içkili yer bölge sınırlarının tespitine ilişkin kararlar da aynı yoldan denetime tabidir. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar; bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer düzenleyici işlem ya da uygulanan işlem aleyhine ya da her ikisi aleyhine birden dava açabilir. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, bu düzenlemeye dayalı işlemin iptali önünde engel oluşturmaz. Özel kanunlarda ayrı bir süre öngörülmeyen hallerde idare mahkemelerinde dava açma süresi, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren altmış gündür.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Umuma açık istirahat ve eğlence yerlerine ilişkin 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu'nun 6. maddesi kapsamındaki ihlaller nedeniyle verilen idari para cezaları, belediye sınırları içinde belediye encümeni, belediye sınırları dışında ise il daimi encümeni tarafından verilir. Bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir. Bu itiraz, idarece verilen cezanın icrasını durdurmaz; itiraz üzerine verilen karar kesindir. Aynı fiillerin bir yıl içinde tekrarı halinde en son uygulanan para cezası bir kat artırılarak uygulanır. Bu yedi günlük süre yalnızca söz konusu kanun kapsamındaki idari para cezalarına özgüdür; ruhsat iptali ve diğer idari işlemler için genel dava açma süreleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu çerçevesinde belirlenir.
2559 sayılı POLİS VAZİFE VE SALAHİYET KANUNU m. 6Kaynağı aç
Sık Sorulan Sorular
İşyeri açma ruhsatını hangi kuruma başvurarak alabilirsiniz?
Başvurulacak kurum işyerinin konumuna göre belirlenir. Belediye sınırları içindeyse belediye, büyükşehir belediyesi sınırlarındaysa büyükşehir belediyesi ya da ilçe belediyesi, belediye ve mücavir alan dışındaysa il özel idaresi yetkilidir. Organize sanayi bölgelerinde OSB tüzel kişiliğine, endüstri bölgelerinde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına, teknoloji geliştirme bölgelerinde ise bölge yönetici şirketine ya da faaliyet türüne göre Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı il müdürlüklerine başvurulur.
Ruhsat başvurusunda yönetmelikte yer almayan belgeler istenebilir mi?
Hayır. Yönetmelikte belirtilen bilgi ve belgeler dışında başka herhangi bir belge talep edilmesi hukuken mümkün değildir. Başvuruda eksiklik bulunması durumunda idare bu eksiklikleri alındı belgesinde göstermekle yükümlüdür.
Ruhsat aldıktan sonra işyeri denetlenmezse ne olur?
Ruhsat verilen işyeri en geç bir ay içinde kontrol edilmek zorundadır. Bu süre içinde kontrol yapılmazsa ruhsat kendiliğinden kesinleşir.
İşyeri sahibinin ölümü durumunda mirasçılar yeni ruhsat almak zorunda mıdır?
Hayır. İşyeri sahibinin ölümü halinde mirasçılar yeni ruhsat düzenlenmeksizin mevcut ruhsatı kullanmaya devam eder.
Ortaklık değişikliği veya taşınma durumunda ne yapılmalıdır?
İşyerine yeni ortak alınması ya da bir ortağın ayrılması durumunda yeniden ruhsat çıkarılması gerekmeyebileceği belirtilmektedir; ancak bu konuda birincil mevzuatın ilgili hükümlerinin doğrulanması önerilir. İşyerinin başka bir adrese nakledilmesi halinde yeniden ruhsatlandırma yapılması zorunludur.
Ruhsat başvurusu reddedilirse ne yapılabilir?
Başvurunun reddi, izin verilmemesi, görüş bildirilmemesi veya faaliyetten men kararı gibi işlemlere karşı idare mahkemelerinde iptal davası açılabilir. İçkili yer bölge sınırlarının belirlenmesi ve açılış-kapanış saatlerine ilişkin kararlara karşı da aynı yol geçerlidir. Özel kanunlarda ayrı bir süre öngörülmemişse 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren altmış günlük dava açma süresi uygulanır.
Gayrisıhhi müessese sınıfları arasındaki fark nedir?
Birinci sınıf gayrisıhhi müesseseler, konutlardan ve insan ikametine mahsus diğer yerlerden mutlaka uzak bulundurulması gereken işyerleridir. İkinci sınıf işyerleri konutlara yakın açılabilmekle birlikte müessesenin faaliyetinin gerektirdiği durumlarda izin öncesinde civar sakinlerin esenliği bakımından zararlı bir etki doğurmayacağına dair inceleme yapılması gerekir. Üçüncü sınıf işyerleri ise konutların ve insan ikametine mahsus diğer yerlerin yanında açılabilir; yalnızca sıhhi denetime tabi tutulmaları yeterlidir.
Birinci sınıf gayrisıhhi müessese kurmak için hangi izin aşamaları gereklidir?
Bu işyerleri için önce tesisin yapımına başlamadan yer seçimi ve tesis kurma izni alınması gerekir. Tüm gayrisıhhi müesseselerde olduğu gibi, tesisinin kurulmasının ardından onaylı projeye göre çalışıp çalışmadığını ve doğal kaynakları korumaya yönelik tedbirlerin yeterliliğini denetlemek amacıyla yetkili idarenin denetimi altında deneme izni de verilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy