Toplayıcılık Faaliyeti Nedir?
Toplayıcılık faaliyeti; bir tüzel kişinin anlaşmalı olduğu şebeke kullanıcılarının tüketim ve üretim programlarını yönetmesi, bu kullanıcılar adına elektrik enerjisi ve kapasite alım satımına ilişkin piyasa işlemlerini yürütmesi ve ihtiyari olarak yan hizmetlere ilişkin tedarik süreçlerine katılmasından oluşmaktadır. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun (EPK) 12/A maddesinin ikinci fıkrası bu görevleri açıkça tanımlamaktadır. Yan hizmet piyasasına katılım zorunlu değil; kanun metnindeki 'katılabilir' ifadesiyle toplayıcının tercihine bırakılmış ihtiyari bir yetkidir.
6446 sayılı ELEKTRİK PİYASASI KANUNU m. 12/AKaynağı aç
Kanuni Dayanak: EPK Madde 12/A
Toplayıcılık faaliyetinin hukuki temeli, 6446 sayılı EPK'ya 7429 sayılı Kanun'un 9. maddesiyle eklenen 12/A maddesidir. Madde dört fıkradan oluşmaktadır: birinci fıkra yetkilendirme ilişkisini ve bağdaşmazlık kuralını, ikinci fıkra toplayıcının görevlerini, üçüncü fıkra lisans zorunluluğunu ve dördüncü fıkra usul ile esasların yönetmelikle belirleneceğini hükme bağlamaktadır.
Yetkilendirme İlişkisi ve Bağdaşmazlık Kuralı
Toplayıcı, şebeke kullanıcıları tarafından anlaşma yoluyla yetkilendirilir. Bu anlaşmanın kurulmasına yönelik önemli bir sınır EPK m. 12/A'nın birinci fıkrasında belirlenmiştir: Şebeke kullanıcıları, halihazırda enerji tedariki için sözleşme imzaladıkları tedarik lisansı sahibi tüzel kişileri toplayıcı olarak yetkilendiremez. Kural, mevcut tedarik sözleşmesi bulunan tarafla aynı anda toplayıcılık ilişkisi kurulmasını yasaklamaktadır; yasağın ayrıntılı sınırlarının yönetmelikle daha ileri biçimde belirlenmesi mümkündür.
Lisans Zorunluluğu
EPK m. 12/A'nın üçüncü fıkrası uyarınca toplayıcılık faaliyeti yalnızca toplayıcı lisansına veya tedarik lisansına sahip tüzel kişiler tarafından yürütülebilir. Lisans koşullarının ve başvuru usulünün ayrıntıları kanunda belirlenmemiş; bu hususlar dördüncü fıkra çerçevesinde EPDK'nın yönetmelik düzenleme yetkisine bırakılmıştır.
EPDK'nın Yönetmelik Düzenleme Yetkisi ve Yönetmeliğin Kapsamı
EPK m. 12/A'nın dördüncü fıkrası, toplayıcılık faaliyetine ilişkin usul ve esasların Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceğini öngörmektedir. Bu yetkiye dayanılarak EPDK, Elektrik Piyasasında Toplayıcılık Faaliyeti Yönetmeliği'ni yayımlamıştır. Söz konusu yönetmelik; toplayıcılık lisansı sahiplerinin hak ve yükümlülüklerini, piyasa işletmecisi nezdindeki kayıt süreçlerini ve talep tarafı katılımı hizmetinin sunulmasına ilişkin esasları ayrıntılı biçimde düzenlemektedir.
Yönetmelikle Değiştirilen Diğer Düzenlemeler
Elektrik Piyasasında Toplayıcılık Faaliyeti Yönetmeliği, yürürlüğe girerken çeşitli mevcut yönetmeliklerde de değişiklik yapmıştır. Değişiklik kapsamına giren yönetmelikler arasında Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği, Elektrik Piyasası Yan Hizmetler Yönetmeliği, Elektrik Piyasasında Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği, Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği, Elektrik Piyasasında Yenilenebilir Enerji Kaynak Garanti Belgesi Yönetmeliği, Elektrik Şebeke Yönetmeliği ve Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Belgelendirilmesi ve Desteklenmesine İlişkin Yönetmelik yer almaktadır. Her yönetmelikte yapılan değişikliklerin kapsamı ve yürürlük tarihleri mevcut bilgilerden ayrıntılı olarak belirlenememektedir.
On Yıllık Alım Garantisini Tamamlamış Tesislerin Durumu
Toplayıcılık Faaliyeti Yönetmeliği'nin dikkat çekici düzenlemelerinden biri, alım garantisi süresini tamamlamış lisanssız elektrik üretim tesislerine ilişkindir. On yıllık alım garantisini dolduran bu tesisler, toplayıcı lisansı sahibi veya tedarik lisansına toplayıcılık faaliyeti dercedilmiş tüzel kişilerin toplayıcı portföyüne katılabilecektir. Söz konusu alım garantisinin hangi destek mekanizması kapsamında işlediği ve sürenin nasıl hesaplandığı bu düzenlemenin ayrıntılarıyla birlikte netlik kazanmamaktadır; portföye katılımın teknik ve kapasite koşulları da belirsizliğini korumaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Toplayıcılık faaliyeti hangi kanuna dayanmaktadır?
Toplayıcılık faaliyetinin yasal dayanağı, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'na 7429 sayılı Kanun ile eklenen 12/A maddesidir. Madde; yetkilendirme ilişkisini, toplayıcının görevlerini, lisans zorunluluğunu ve yönetmelik yetkisini dört ayrı fıkrada düzenlemektedir.
Mevcut tedarik şirketim aynı zamanda toplayıcım olabilir mi?
Hayır. EPK m. 12/A'nın birinci fıkrası uyarınca, bir şebeke kullanıcısı enerji tedariki için sözleşme imzaladığı tedarik lisansı sahibi tüzel kişiyi toplayıcı olarak yetkilendiremez. Toplayıcılık ilişkisi için mevcut tedarik sözleşmesinin tarafı olmayan ayrı bir tüzel kişiyle anlaşma yapılması gerekmektedir.
Toplayıcılık yapabilmek için hangi lisans gerekir?
EPK m. 12/A'nın üçüncü fıkrası uyarınca toplayıcılık faaliyeti, toplayıcı lisansına ya da tedarik lisansına sahip tüzel kişiler tarafından yürütülebilir. Lisansın alınmasına ilişkin başvuru koşulları ve usul, EPDK tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenmektedir.
Toplayıcı, yan hizmet piyasasına katılmak zorunda mıdır?
Hayır. EPK m. 12/A'nın ikinci fıkrası uyarınca toplayıcı, yan hizmetlere ilişkin tedarik süreçlerine katılabilir; bu bir zorunluluk değil, ihtiyari bir yetkidir.
On yıllık alım garantisini tamamlamış lisanssız tesisler toplayıcı portföyüne katılabilir mi?
Toplayıcılık Faaliyeti Yönetmeliği kapsamında bu tesislerin, toplayıcı lisansı sahibi veya tedarik lisansına toplayıcılık faaliyeti dercedilmiş tüzel kişilerin portföyüne dahil olabileceğine ilişkin bir düzenleme yapılmıştır. Sürenin hesabı, başlangıç tarihi ve portföye katılımın teknik koşulları konusunda mevcut bilgiler yeterli ayrıntıyı içermemektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy