İsviçre Milletlerarası Özel Hukuk Hakkında Kanunu ve Tahkimin Kapsamı
İsviçre milletlerarası tahkim mevzuatı, 1987 tarihli İsviçre Milletlerarası Özel Hukuk Hakkında Kanunu'nun (PILA) 12. Bölümünde düzenlenmektedir. Uyuşmazlıkların anılan kanunun 12. Bölümü kapsamına girip girmediğinin belirlenmesinde, tarafların tahkim anlaşmasının akdedildiği andaki ikametgâh veya yerleşim yeri dikkate alınır. Tahkim yargılaması başladıktan sonra tarafların yerleşim yerinde veya ikametgâhında meydana gelen değişiklikler uyuşmazlığın kanuni kapsamını etkilemez.
Tahkim Anlaşmasının Kurulması ve Tek Taraflı İşlemler
PILA Madde 178 düzenlemesi uyarınca tahkim anlaşması, modern iletişim yöntemleri ve e-posta aracılığıyla geçerli şekilde kurulabilir. Şekil serbestisine getirilen modern yaklaşımların yanı sıra tahkim iradesi; ihale teklifleri, vasiyetnameler, vakıf senetleri ve tröstler gibi tek taraflı hukuki işlemlere de dâhil edilebilmektedir. Bu tür tek taraflı işlemler vasıtasıyla tesis edilen tahkim şartlarına PILA Bölüm 12 hükümleri kıyasen uygulanır.
Hakem Kurulunun Oluşumu ve Hakemlerin Tarafsızlığı
PILA Madde 179 gereğince tarafların hakem kurulunu 30 gün içinde seçememesi ve bu hususta anlaşma sağlayamaması halinde yetkili mahkemeye başvurulabilir. Tahkim yerinin kararlaştırılmadığı veya tahkim yerinin İsviçre olarak belirlendiği ihtimallerde uyuşmazlığa ilk başvurulan mahkeme bakar. Hakem sayısı konusunda mutabakata varılamaması halinde ise taraflardan her biri bir hakem atar; hakem kurulunun başkanı bu iki hakem tarafından seçilerek üç kişilik kurul tamamlanır. Çok taraflı uyuşmazlıklarda tarafların hakem atayamaması durumunda yetkili İsviçre mahkemesi tüm hakemleri atayabilir.
Hakemler, tahkim yargılaması süresince bağımsızlık veya tarafsızlıkları üzerinde haklı şüphe doğurabilecek her türlü durumu gecikmeksizin açıklamakla yükümlüdür. Bir hakemin reddi yönünde talepte bulunulması, taraflar veya hakem kurulu aksine bir karar vermedikçe tahkim yargılamasının kendiliğinden durmasına yol açmaz.
Tahkim Yargılamasında Usul İtirazları ve Mahkeme Yardımı
PILA Madde 182 çerçevesinde, tahkim yargılaması esnasında meydana gelen usuli ihlallere karşı tarafların yargılama devam ederken itirazda bulunması şarttır. Bu düzenleme, hakem kurulunun usuli aksaklıkları süreç içinde karara bağlamasını sağlarken, tarafların nihai karardan sonra taktiksel nitelikte usul itirazları ileri sürmesini engeller.
Yabancı tahkim yargılamalarının desteklenmesi amacıyla getirilen PILA Madde 185(a) uyarınca, yabancı hakem kurulları ve yabancı taraflar delil ikamesi ve ihtiyati tedbir talepleri için İsviçre mahkemelerinden hukuki yardım talep edebilir. İsviçre mahkemelerine iletilen bu nitelikteki talepler, İsviçre Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nda yer alan seri yargılama usulü kurallarına göre karara bağlanır.
Kararın Düzeltilmesi, Yorumlanması ve Değiştirilmesi
PILA Madde 189(a) kapsamında, hakem kararının verilmesinden itibaren 30 gün içinde taraflarca kararın düzeltilmesi, yorumlanması ya da tadil edilmesi talep edilebilir. Kararın kesinleşmesinden sonraki süreçte olağanüstü bir yol olarak kararın değiştirilmesi (revision) de düzenlenmiştir.
Hakem kararının değiştirilmesi talebi; karara esas teşkil eden yeni ve maddi vakıaların bulunması, kararı etkileyen cezai bir suç fiilinin mevcudiyeti yahut hakemlerin reddini gerektiren sebeplerin varlığı durumunda, söz konusu sebebin ortaya çıkmasından itibaren 90 gün içinde ileri sürülmelidir.
Kanun Yolları, Dil Serbestisi ve Zaman Bakımından Uygulama
Hakem kararlarına karşı uyuşmazlığın parasal değerine bakılmaksızın kanun yoluna başvurulabilir. İsviçre Federal Yüksek Mahkemesi nezdinde açılacak yazılı iptal veya kararın değiştirilmesi başvurularının İngilizce dilinde sunulması mümkündür; ancak bu başvuruların yalnızca İsviçre barosuna kayıtlı avukatlar eliyle gerçekleştirilmesi zorunludur.
PILA kapsamındaki değişiklikler, yürürlüğe girdikleri andan itibaren derhal uygulama alanı bulur. Tahkim sözleşmesinin yapıldığı tarih yahut tahkim davasının açıldığı tarih, yeni kuralların uygulanmasında bir istisna oluşturmaz.
Hakem kurulunun oluşturulmasında anlaşmazlık çıkarsa hangi mahkeme yetkilidir?
Tarafların 30 gün içinde hakemleri seçememesi durumunda tahkim yerindeki mahkemeye başvurulur; tahkim yeri tayin edilmemişse veya İsviçre olarak belirlenmişse ilk başvurulan mahkeme yetkilidir.
Hakem kararının değiştirilmesi talebi hangi sürede yapılmalıdır?
Hakem kararının değiştirilmesi talebi; yeni maddi olgular, kararı etkileyen cezai bir fiil veya hakemlerin reddi sebeplerinin ortaya çıkmasından itibaren 90 gün içinde yapılmalıdır.
İsviçre Federal Yüksek Mahkemesi'ne İngilizce başvuru yapılabilir mi?
İsviçre Federal Yüksek Mahkemesi nezdindeki yazılı iptal ve değişiklik talepleri İngilizce sunulabilir, ancak başvurunun İsviçre barosuna kayıtlı bir avukat tarafından yapılması zorunludur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy