Taslak Etik Yasası'nın Kapsamı ve Hakem Tanımı
Yatırımcı-Devlet Uyuşmazlık Çözümünde Hakemler için Etik Yasası'nın ilk taslağı ICSID ile UNCITRAL tarafından 1 Mayıs 2020 tarihinde yayımlanmıştır. Bağlayıcı nihai bir düzenleme niteliği taşımayan bu taslak metin toplam 12 maddeden oluşmaktadır. Taslakta hakem kavramı; her türlü hakemi, uluslararası ad-hoc heyetleri, iptal veya temyiz heyeti üyelerini ve kalıcı uyuşmazlık çözüm mekanizmalarındaki yargıçları kapsayacak şekilde geniş tutulmuştur.
Hakemlerin Görevleri, Zaman ve Harcama Kayıtları
Taslak Etik Yasası'nın 2. maddesi uygulama alanını belirleyerek bağımsızlık, tarafsızlık, menfaat çatışması, önyargı, dürüstlük, adalet, yetkinlik, müsaitlik, özen, etkinlik ve gizlilik ilkeleri altındaki sorumlulukları düzenlemektedir. Bu görev ve sorumluluklar 4 ila 9. maddeler arasında ele alınmaktadır. Taslağın 10 ve 11. maddeleri hakemlere yargılama sürecine atfettikleri zamanı ve süreç için yaptıkları harcamaları doğru ve belgelere dayalı olarak kaydetme yükümlülüğü getirmektedir. Düzenlemenin 12. maddesi ise kuralların icrailiği konusunu ele almaktadır.
Tekrar Eden Atamalar ve Üçüncü Taraf Finansmanı
Taslak metin tekrar eden atamalara yönelik bir kısıtlama getirmemekte; bunun yerine kapsamlı bir ifşa yükümlülüğü benimsemektedir. Hakemler, uzmanlar, arabulucular ve uzlaştırıcılar için geçerli olan bu kural çerçevesinde; son beş yıl içinde taraflar, iştirakleri, ana şirketleri, acentaları, taraf vekilleri, diğer hakemler, uzmanlar veya finansman sağlayıcıları ile kurulan her türlü önemli mesleki ve ticari ilişki açıklanmalıdır. Ayrıca yargılama süreci veya sonucuna ilişkin doğrudan veya dolaylı maddi menfaatler, görev alınan tüm uluslararası tahkim süreçleri ve yayımlanan akademik çalışmalar ile konuşmalar ifşa edilmelidir.
Tahkim talebinin kaydedilmesi veya finansman anlaşması akdedilmesi sonrasında üçüncü taraf finansmanının mevcudiyeti ifşa edilmelidir. Hakemler finansman anlaşmasının hüküm ve koşullarını açıklamak zorunda olmasalar da hakem heyetleri yargılamanın herhangi bir aşamasında gerekli gördüğü takdirde finansman düzenlemesine ilişkin daha fazla bilginin açıklanmasını talep edebilir.
Çift Şapkalılık, Dosya Sınırı ve Sorun Çatışması
Hem taraf vekili hem de hakem olarak görev üstlenilmesini niteleyen çift şapkalılık hususunda taslak metin açık bir yasak getirmek yerine ifşa ve ret mekanizmasını öngörmektedir. Hakemlerin daha önce katıldıkları ve tarafları, olguları veya uluslararası sözleşmeleri aynı olan yargılamaları açıklaması veya hakemliği reddetmeyi değerlendirmesi beklenmektedir. Düzenleme ayrıca hakemlerin davaya yeterli zamanı ayırabilmelerini temin etmek için bir defada üstlenebilecekleri uyuşmazlık sayısının sınırlandırılması olasılığını ve hakemlikle rekabet edebilecek yükümlülüklerin reddedilmesi ödevini içermektedir.
Bir hakemin davayla ilgili hukuki bir konuda önceden bir pozisyon almış olması veya uyuşmazlıktaki olgulara dair bilgisinin bulunması sorun çatışması doğurabilmektedir. Hakemlerin akademik yazıları, basın açıklamaları ya da geçmiş kararları belirli sorunlar hakkında önyargılı veya peşin hükümlü oldukları şüphesini doğurabilse de bu gerekçeyle yapılan itirazlar nadiren başarıyla sonuçlanmaktadır.
Atama Öncesi Ön Mülakatların Sınırları
Taslak Etik Yasası'nın 10. maddesi hakem adaylarıyla yapılacak atama öncesi ön mülakatları belirli konularla sınırlandırmaktadır. Bu görüşmelerde yalnızca hakem adayının müsaitlik durumu ile muhtemel menfaat çatışmaları konuşulabilir. Yargılama sürecinde tartışılabilecek olan yetki, usul veya davanın esasına ilişkin hususlara bu mülakatlarda yer verilmemelidir.
Hakem adaylarıyla atama öncesinde hangi konular görüşülebilir?
Atama öncesi ön mülakatlarda yalnızca adayın müsaitlik durumu ile muhtemel menfaat çatışmaları görüşülebilir; yetki, usul veya esasa dair konulara girilemez.
Üçüncü taraf finansmanı sağlandığında ne zaman ifşa yapılmalıdır?
Tahkim talebinin kaydedilmesi veya finansman anlaşması akdedilmesi sonrasında finansmanın varlığı ifşa edilmelidir; hakem heyeti gerekli gördüğünde finansman düzenlemesine ilişkin daha fazla bilgi isteyebilir.
Çift şapkalılık hali taslak metinde açıkça yasaklanmış mıdır?
Açık bir yasak yerine ifşa ve ret mekanizması benimsenmiş olup tarafları, olguları veya sözleşmeleri aynı olan uyuşmazlıkların ifşası veya görevin reddi öngörülmüştür.
Hakemlerin aynı anda üstlenebileceği uyuşmazlık sayısı sınırlandırılabilir mi?
Taslak düzenleme, hakemlerin davaya yeterli zamanı ayırabilmelerini güvenceye almak amacıyla tek seferde üstlenebilecekleri uyuşmazlık sayısının sınırlandırılması olasılığına yer vermektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy