İşveren Mali Sorumluluk Sigortası ve İş Kazası Tazminatı

İşveren mali sorumluluk sigortası, iş kazası veya meslek hastalığı sonucunda işverenin işçiye ya da geride kalan hak sahiplerine karşı mevzuat uyarınca doğan hukuki tazminat borcunu poliçede belirlenen limitler dahilinde teminat altına alan bir sorumluluk sigortasıdır. Bu sigorta sözleşmesi kanunen genel nitelikte bir zorunluluğa bağlanmamış olmakla birlikte, özellikle kamu ihaleleri ve belirli şantiye sahalarındaki sözleşmesel şartlar sebebiyle fiilen aranabilmektedir. Sigorta himayesinin devreye girmesi meydana gelen her olayın otomatikman tazmin edileceği anlamına gelmeyip, temel koşul işverene hukuken yüklenebilecek bir sorumluluğun bulunmasıdır.

İşverenin İşçiyi Gözetme Borcu ve Hukuki Sorumluluğu

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 417/1 gereğince işveren, hizmet sözleşmesi çerçevesinde çalışanının kişiliğini korumak, haklarına saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük kuralına uygun bir düzen tesis etmekle yükümlüdür. Bu kapsamda özellikle işçilerin psikolojik veya cinsel tacize maruz kalmalarını engellemek ve tacize uğrayanların ilave zarara uğramasını önlemek adına somut tedbirleri almak zorundadır. Kanunun 417/2 maddesi uyarınca işveren işyerinde iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak maksadıyla her türlü tedbiri almak ve lüzumlu araç gereçleri eksiksiz temin etmekle; işçiler de bu amaçla konulan kurallara ve alınan tüm önlemlere riayet etmekle mükelleftir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 417/3 hükmü, işverenin kanuni veya sözleşmesel yükümlülüklerine aykırı hareketleri sonucu işçinin yaşamını yitirmesi, bedensel bütünlüğünün zarar görmesi yahut kişilik haklarının çiğnenmesinden doğan zararların giderilmesinde sözleşmeye aykırılık hükümlerinin geçerli olacağını düzenler. Bu sorumluluğun varlığı için işverenin mevzuata aykırı fiili ile meydana gelen bedensel zarar arasında uygun illiyet bağının bulunması şarttır. Tehlike arz eden iş kollarında ve objektif özen ölçüsünün belirlenmesinde işverenden yüksek standartta ağırlaşan bir özen borcu beklenir.

Kusur İndirimi, Kaçınılmazlık ve İspat Unsurları

Zararın ortaya çıkmasında işçinin müterafik kusurunun bulunması durumunda tazminattan kusur nispetinde indirim yapılması mümkündür. Ancak işverenin işyerindeki organizasyon kusuru devam ettiği sürece işçi kusuruna dayalı bu indirim sınırlı kalmaktadır. Bununla birlikte tüm makul ve teknik önlemler eksiksiz alınmasına karşın önüne geçilemeyen ve beklenmeyen hal niteliği taşıyan kaçınılmazlık durumlarında işverenin sorumluluk kapsamı daralabilir. 5510 sayılı Kanun m. 21/2 uyarınca işverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır.

Çalışanın verilen talimatların dışına çıkması yahut şahsi koruyucu donanımları takmaması kusur indirimi sebebi oluşturabilse de işverenin periyodik eğitim ve etkin denetim yükümlülüğünü yerine getirmediği koşullarda işçiye yöneltilen kusur isnadı indirime sınırlı şekilde etki eder. Meslek hastalıkları ise zaman içinde işin yürütüm şartlarına bağlı maruziyetle ortaya çıktığından; periyodik sağlık raporları, toz, gaz veya kimyasal iş hijyeni ölçüm kayıtları ile eğitim tutanakları ve donanım teslim belgeleri sorumluluk ile teminatın tayininde temel ispat araçlarıdır.

Sosyal Güvenlik Kurumunun Rücu Talepleri ve Sigorta Teminatı

Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından kazalı işçiye veya hak sahiplerine tahsis edilen gelirler ve yapılan geçici yardımlar tazminat tutarının belirlenmesinde hesaba katılarak mükerrer tazminat ödenmesi engellenir. Bununla birlikte Sosyal Güvenlik Kurumunca sağlanan yardımlar işverenin geriye kalan maddi ve manevi tazminat sorumluluğunu bütünüyle bertaraf etmez.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 21/1 uyarınca, iş kazası veya meslek hastalığı işverenin kastı yahut iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı bir davranışı neticesinde doğmuşsa, Kurumca yapılan ödemeler ile bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri, hak sahiplerinin işverenden isteyebileceği tazminat sınırını aşmamak kaydıyla işverenden tahsil edilir. Bu aşamada işveren mali sorumluluk sigortası, Sosyal Güvenlik Kurumunun işverene yönelttiği rücu davasında poliçenin özel şartları ve teminat tavanı nispetinde ödeme güvencesi sağlayabilir.

5510 sayılı Kanun m. 21/3 uyarınca iş kazasının süresinde Kuruma bildirilmemesi durumunda bildirim tarihine kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverene yükletilir. Aynı Kanunun 21/4 maddesi uyarınca sağlık raporu bulunmaksızın veya rapora aykırı çalıştırılan işçinin bünyece elverişli olmadığı işte hastalığa yakalanması halinde de geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir. Olayın üçüncü bir şahsın kusurundan kaynaklanması halinde ise m. 21/5 uyarınca peşin sermaye değerinin yarısı üçüncü kişilere ve kusurlu çalıştıranlarına rücu edilir. Kamu görevlilerinin görev gereği fiillerinde kesinleşmiş mahkûmiyet bulunmadıkça kuruma rücu edilmeyeceği gibi, sigortalının ölümü halinde kusurlu hak sahiplerine rücu edilmez.

Poliçe Kapsamı, Muafiyet ve Teminat Dışı Durumlar

İşveren mali sorumluluk sigortası poliçelerinde her bir olay başına ve yıllık toplam azami teminat tutarları belirlenir. Manevi tazminat talepleri bakımından çoğunlukla özel bir alt sınır öngörülmekte olup kararlaştırılan muafiyet bedeli yahut oranı tazminat miktarından düşülebilir.

İşverenin bilerek ve isteyerek zarara sebebiyet verdiği kasti fiilleri, poliçe metninde açık biçimde hariç tutulmuş ağır kusur durumları, adli ve idari para cezaları ile poliçenin yürürlük tarihinden önce vuku bulmuş hadiseler teminat haricindedir. Ziyaretçi veya taşeron işçisi gibi işletme çalışanı dışındaki kimselerin zararları ile işveren vekilinin şahsi kusurları kural olarak kapsam dışı kalmakla birlikte, bu haller poliçeye eklenecek özel klozlarla teminata dahil edilebilmektedir.

Yasal Bildirim Süreleri ve Zamanaşımı

İş kazasının meydana gelmesini izleyen üç iş günü içerisinde durumun Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmesi kanunen zorunludur. İş kazası veya meslek hastalığı vakalarında poliçe hükümleri gereğince sigortacıya da derhal bildirim verilmelidir. Bildirim ve ihbar sürelerinin aksatılması idari yaptırımlara ve sigorta teminatı yönünden hak kayıplarına yol açabilmektedir. İşverene yönelik bir tazminat veya Sosyal Güvenlik Kurumu rücu davası açıldığında sürecin gecikmeksizin sigorta şirketine ihbar edilmesi şarttır; aksi takdirde rücu hakkı ve teminatın işletilmesi bakımından hak kaybı doğabilir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 417/3 hükmü uyarınca işverenin iş sağlığı ve güvenliğini sağlama borcu dâhil kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı sebebiyle işçinin ölümü veya vücut bütünlüğünün zedelenmesinden doğan zararların tazmini sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabidir; kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça Kanunun 146. maddesi gereğince on yıllık zamanaşımı uygulanır. Meslek hastalığında zamanaşımı süresinin başlangıcı ise hastalığın öğrenildiği veya tespit edildiği tarihtir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy