İştirak Nafakası İcra Takibi Nasıl Başlatılır?

İştirak Nafakasının Hukuki Niteliği ve Başlangıcı

İştirak nafakası, müşterek çocuğun eğitim ve bakım giderlerini karşılamak amacıyla çocuklar yararına kullanılmak üzere velayet hakkı kendisine verilen eşe ödenir. Bu nafaka türü henüz on sekiz yaşından küçük ergin olmayan çocuklar için ödendiğinden, ödemenin velayet hakkına sahip eşe yapılması gerekir.

Boşanma davası ile birlikte talep edilen ve boşanmaya bağlı olarak hükmedilen iştirak nafakası, boşanma kararı kesinleşmeden önce ilamlı icra takibine konu edilemez. Çünkü iştirak nafakası boşanma kararının kesinleşmesi ile birlikte hüküm ifade etmeye başlar. Buna karşılık, mahkemece dava süresince geçici bir önlem olarak takdir edilen tedbir nafakası kararları kesinleşme aranmaksızın icraya konulabilir.

İştirak Nafakası İçin İlamlı İcra Takibi Usulü

Mahkemece hüküm altına alınan iştirak nafakasının ödenmemesi durumunda alacaklı, ilamı ekleyerek icra müdürlüğünde takip talebinde bulunur ve ilamlı icra takibi başlatır. İlamlı takip sürecinde borçluya bir icra emri tebliğ edilir ve borcun ödenmesi için yedi günlük süre tanınır.

Nafaka alacaklısına kanunun tanıdığı usulî kolaylık çerçevesinde ilamlı icra takibi, nafaka alacaklısının kendi yerleşim yeri icra dairesinde de başlatılabilir.

İcra Emrine Karşı İcranın Geri Bırakılması

İlamlı icra takibinde borçlunun icra müdürlüğüne yapacağı itiraz takibi kural olarak durdurmaz. Borçlu borcu ödediğini, alacaklının kendisine süre verdiğini veya zamanaşımının gerçekleştiğini ileri sürüyorsa, İcra ve İflas Kanunu'nun 33. maddesinde belirtilen resmî ya da imzası ikrar edilmiş belgelerle ispatlamak kaydıyla, icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden icranın geri bırakılmasını talep edebilir.

İcra emrinin tebliğinden sonraki devrede meydana gelen itfa, imhal veya zamanaşımı olgularına dayanan icranın geri bırakılması talepleri her zaman ileri sürülebilir. Bu aşamada itfa veya imhale dayanan isteklerin mutlaka noterlikçe resen yapılmış veya onaylanmış belgelere ya da icra tutanağına dayandırılması şarttır.

İştirak Nafakasında Zamanaşımı Süreleri

İştirak nafakasına ilişkin mahkeme ilamları ilam olarak zamanaşımına uğramaz. Ancak icraya konulmamış geçmişe dönük nafaka alacakları yönünden on yıllık zamanaşımı süresi geçerlidir. Borçlu tarafından zamanaşımı def'i ileri sürüldüğü takdirde, takip tarihinden geriye doğru on yıldan önceki nafaka alacakları zamanaşımı sebebiyle tahsil edilemez.

Cari ve Birikmiş Nafaka Ayrımı ile Maaş Haczinde Öncelik

İcra takibinden sonra her ay yeniden doğan cari nafaka ile geçmiş aylardan kalan birikmiş nafaka alacakları farklı hukuki rejimlere tabidir. Cari nafaka tazyik hapsine konu edilebilirken, geçmişe ait birikmiş nafaka alacakları adi alacak niteliğinde sayılır. Birikmiş nafaka borcu için tazyik hapsi istenemez ve bu alacak yalnızca genel haciz hükümleri dairesinde tahsil edilir.

Borçlunun maaşından haciz yoluyla kesinti yapılırken cari nafaka alacakları imtiyazlıdır. Maaş haczinde diğer borçlar bakımından tatbik edilen dörtte birlik yasal kesinti sınırı, cari nafaka alacakları için aynı şekilde işletilmez ve cari nafaka öncelikle kesilir.

İflas tasfiyesi söz konusu olduğunda İcra ve İflas Kanunu'nun 206. maddesi gereğince, iflasın açılmasından önceki son bir yıl içinde tahakkuk etmiş olan ve nakden ifası gereken aile hukukundan doğan nafaka alacakları birinci sıra imtiyazlı alacaklar grubunda kabul edilir.

Nafakanın Ödenmemesinde Tazyik Hapsi Yaptırımı

İcra ve İflas Kanunu'nun 344. maddesi uyarınca nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine icra ceza mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsi kararı verilir. Hapsin tatbikine başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu derhâl tahliye edilir.

Nafaka borçlusunun nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmış bulunması hâlinde mahkeme, ileri sürülen gerekçeleri değerlendirerek tazyik hapsinin uygulanmasını bu davanın sonucuna bırakabilir.

İcra ve İflas Kanunu'nun 347. maddesi uyarınca nafaka hükmünün ihlaline dayalı şikâyet hakkı, fiilin alacaklı tarafından öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde eylemin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer.

Tazyik hapsi adli para cezasına çevrilemez ve ertelenemez. Borçlunun borcu ödemesi, alacaklının şikâyetinden vazgeçmesi veya borcun itfa edilmesi durumlarında ceza düşer. Karar kesinleştikten sonra infaz edilmeksizin iki yıl geçmesi hâlinde ise ceza zamanaşımına uğrar. Tazyik hapsi borçluyu ödemeye zorlama amacına hizmet eder; cezanın infaz edilmesi nafaka borcunu silmez ve borç ferileriyle birlikte takip dosyasında varlığını sürdürür.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy