Cebri İcra Nedir ve İcra Takibi Borcu Nasıl Ödenir?

Cebri İcra Kavramı ve Haciz Arasındaki Fark

Borcun rıza ile ifa edilmemesi durumunda alacaklının istemiyle devreye giren cebri icra, kamu gücü kullanılarak borcun tahsilini hedefleyen genel hukuki mekanizmadır. Bu prosedür borçluya ait malvarlığı değerlerine el atılarak alacağın karşılanmasını amaçlar. Haciz ise cebri icranın tamamını değil, bu geniş takip mekanizması içerisinde alacağın elde edilmesi için başvurulan somut tahsil vasıtalarından birini teşkil eder.

Cebri icranın uygulanabilmesi için yetkili icra dairesine başvurulması, alacağın dayanağının gösterilmesi ve sürecin İcra ve İflas Kanunu hükümlerine uygun şekilde yürütülmesi zorunludur.

Türk Hukukunda İcra Takibi Türleri ve İcra Davaları

Türk hukukunda en yaygın takip türleri ilamlı icra, ilamsız icra ve rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takiptir. İlamlı icra takibinde alacağın dayanağı bir mahkeme kararı veya kanunen ilam niteliğindeki belgedir. İlamsız icrada alacaklı doğrudan icra dairesine başvurarak takip başlatabilir. Alacağın rehinle teminat altına alındığı durumlarda ise öncelikle rehin konusu malın paraya çevrilmesi yoluna başvurulur.

İcra takibi ile icra davası kavramları birbirinden farklıdır. Süreç mahkemede açılan bir dava yerine icra dairesinde başlatılan icra takibi ile yürütülür. Dava aşaması; takibe yapılan itirazın kaldırılması, itirazın iptali, menfi tespit veya istirdat gibi uyuşmazlıklar ortaya çıktığında mahkeme önüne taşınan ayrı usul evrelerini ifade eder.

İcra Takibinin Kesinleşmesi, İtiraz Süreleri ve Mal Beyanı

Kendisine ödeme emri tebliğ edilen borçlunun kanuni müddeti dahilinde itirazda bulunmaması veya edimi yerine getirmemesi halinde icra takibi kesinleşir. Kesinleşen takip neticesinde alacaklı tarafın talebi doğrultusunda borçlunun taşınır ve taşınmaz malları, maaşı, banka hesapları ile üçüncü şahıslardaki hak ve alacakları üzerine haciz uygulanabilir.

Takip türüne göre borçlunun yasal başvuru süreleri değişiklik gösterir. Genel haciz yoluyla takipte borçlunun ödeme emrine karşı 7 gün içinde ödeme yapması veya itiraz etmesi gerekir. Adi kira veya hasılat kiralarına dayalı tahliye talepli takiplerde ise ödeme emri kanuni ihtarı ve yasal sürenin bitiminde tahliye istenebileceği bildirimini içerir; borçlunun itiraz sebeplerini tebliğden itibaren 7 gün içinde icra dairesine bildirmesi zorunludur.

2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 269Kaynağı aç

Madde
269 – (Değişik: 18/2/1965-538/109 md.)
Takip
adi kiralara veya hasılat kiralarına mütedair olur ve alacaklı da talep ederse
ödeme emri, Borçlar Kanununun 260 ve 288 inci maddelerinde yazılı ihtarı ve
kanuni müddet geçtikten sonra icra mahkemesinden borçlunun kiralanan şeyden
çıkarılması istenebileceği tebliğini ihtiva eder.
Bu
tebliğ üzerine borçlu, yedi gün içinde, itiraz sebeplerini 62 nci madde
hükümleri dahilinde icra dairesine bildirmeye mecburdur. Borçlu itirazında,
kira akdini ve varsa buna ait mukavelenamedeki imzasını açık ve kesin olarak
reddetmezse,akdi kabul etmiş sayılır.
İtiraz
takibi durdurur. İtirazın tebliği tarihinden itibaren altı ay içinde itirazın
kaldırılmasını istemiyen alacaklı, bir daha aynı alacaktan dolayı ilamsız icra
yoliyle takip yapamaz.
Borçlar
Kanununun 260 ıncı maddesinin kiralayana altı günlük mühletin hitamında akdi
feshe müsaade ettiği hallerde itiraz müddeti üç gündür.
İtiraz
etmemenin sonuçları:

Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolunda ise 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 168 uyarınca borçluya borcu ve takip masraflarını on gün içinde icra dairesine ait banka hesabına ödemesi ihtar edilir. Takip dayanağı belgenin kambiyo senedi vasfında olmadığı iddiası beş gün içinde icra mahkemesine şikayet edilmelidir. Kambiyo senedindeki imzaya itirazın veya borcun bulunmadığı, borcun ödendiği, mehil verildiği, alacağın zamanaşımına uğradığı ya da yetkisizlik iddialarının da beş gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine bildirilmesi gerekir. İcra mahkemesinden takibin durdurulmasına veya itirazın kabulüne dair karar getirilmediği sürece cebri icra işlemlerine devam olunur.

2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 168Kaynağı aç

Madde
168 – (Değişik: 18/2/1965-538/81 md.)
İcra
memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse, borçluya
senet sureti ile birlikte hemen bir ödeme emri gönderir. Bu ödeme emrine şunlar
yazılır:
1.
(Değişik: 2/7/2012-6352/33 md.) Alacaklının
veya vekilinin banka hesap numarası hariç olmak üzere, takip talebine yazılması
lazım gelen kayıtlar,
2.
(Değişik: 2/7/2012-6352/33 md.) Borcun ve takip
masraflarının on gün içinde ödeme emrinde yazılı olan icra dairesine ait banka
hesabına ödenmesi ihtarı,
3.
Takibin müstenidi olan senet kambiyo senedi vasfını haiz değilse, beş gün
içinde icra mahkemesine şikayet etmesi lüzumu,
4.
(Değişik: 9/11/1988-3494/31 md.) Takip müstenidi kambiyo senedindeki
imza kendisine ait olmadığı iddiasında ise bunu beş gün içinde açıkça bir
dilekçe ile icra mahkemesine bildirmesi; aksi takdirde kambiyo senedindeki
imzanın bu fasıl gereğince yapılacak icra takibinde kendisinden sadır
sayılacağı ve imzasını haksız yere inkar ederse sözü edilen senede dayanan
takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahküm edileceği ve icra
mahkemesin den itirazının kabulüne dair bir karar getirmediği takdirde cebri
icraya devam olunacağı ihtarı.
5.
(Değişik: 6/6/1985-3222/21 md.) Borçlu olmadığı veya borcun itfa edildiği
veya mehil verildiği veya alacağın zaman aşımına uğradığı veya yetki itirazını
sebepleri ile birlikte beş gün içinde icra mahkemesine bir dilekçe ile bildirerek
icra mahkemesinden itirazın kabulüne dair bir karar getirmediği takdirde cebri
icraya devam olunacağı ihtarı.
6. (Değişik:
17/7/2003-4949/45 md.) İtiraz edilmediği ve borç ödenmediği takdirde on gün
içinde 74 üncü maddeye, itiraz edilip de reddedildiği takdirde ise üç gün
içinde 75 inci maddeye göre mal beyanında bulunması ve bulunmazsa hapisle tazyik
edileceği, mal beyanında bulunmaz veya hakikate aykırı beyanda bulunursa ayrıca
hapisle cezalandırılacağı ihtarı.
60
ıncı maddenin son iki fıkrası burada da tatbik olunur.
a)
Borca itiraz:

İcra sürecinde mal beyanında bulunmayan borçlular hakkında disiplin hapsi yaptırımı uygulanabilmektedir. Kambiyo senetlerine mahsus takipte ödeme emrine itiraz edilmeyip borç ödenmediğinde on gün, itiraz edilip reddedildiğinde ise üç gün içinde usulüne uygun mal beyanında bulunulmaması halinde hapisle tazyik yaptırımı devreye girer.

Haczedilemeyecek Mal ve Haklar ile İcra Memurunun Yetkisi

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 82 uyarınca devlet malları ile özel kanunlarında haczedilemeyeceği açıkça belirtilen mallar haczolunamaz. Bununla birlikte öğrenci bursları ile vücut veya sıhhat üzerine verilen zararlar sebebiyle borçlunun kendisine veya ailesine toptan yahut irat biçiminde ödenen tazminat paraları hacizden muaftır. Borçlunun ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin yaşamını sürdürebilmesi için gerekli asgari maaş tutarı, sosyal güvenlik ödemeleri ve korunan sosyal yardımlar da bu kapsamda yer alır.

2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 82Kaynağı aç

Madde
82 – (Değişik: 18/2/1965-538/46 md.)
Aşağıdaki şeyler haczolunamaz:
1.
Devlet malları ile mahsus kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar,
2.
(Değişik: 2/7/2012-6352/16 md.) Ekonomik
faaliyeti, sermayesinden ziyade bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini
sürdürebilmesi için gerekli olan her türlü eşya,
3.
(Değişik: 2/7/2012-6352/16 md.) Para, kıymetli
evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler
hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet
eden tüm ev eşyası,[36]
4.
Borçlu çiftçi ise kendisinin ve ailesinin geçimi için zaruri olan arazi ve çift
hayvanları ve nakil vasıtaları ve diğer eklenti ve ziraat aletleri; değilse,
sanat ve mesleki için lüzumlu olan alat ve edevat ve kitapları ve arabacı,
kayıkçı, hamal gibi küçük nakliye erbabının geçimlerini temin eden nakil
vasıtaları,
5.
Borçlu ve ailesinin idareleri için lüzumlu ise borçlunun tercih edeceği bir süt
veren mandası veya ineği veyahut üç keçi veya koyunu ve bunların üç aylık yem
ve yataklıkları,
6.
Borçlunun ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları ve borçlu çiftçi ise gelecek
mahsül için lazım olan tohumluğu,
7.
Borçlu bağ, bahçe veya meyva veya sebze yetiştiricisi ise kendisinin ve
ailesinin geçimi için zaruri olan bağ bahçe ve bu sanat için lüzumlu bulunan
alat ve edevat,
Geçimi
hayvan yetiştirmeye münhasır olan borçlunun kendisi ve ailesinin maişetleri
için zaruri olan miktarı ve bu hayvanların üç aylık yem ve yataklıkları,
8.
Borçlar Kanununun 510 uncu maddesi mucibince haczolunmamak üzere tesis edilmiş
olan kaydı hayatla iratlar,
9.
Memleketin ordu ve zabıta hizmetlerinde malül olanlara bağlanan emeklilik
maaşları ile bu hizmetlerden birinin ifası sebebiyle ailelerine bağlanan
maaşlar ve ordunun hava ve denizaltı mensuplarına verilen uçuş ve dalış
tazminat ve ikramiyeleri,
Askeri
malüllerle, şehit yetimlerine verilen terfi zammı ve 1485 numaralı kanun
hükmüne göre verilen inhisar beyiye hisseleri,
10.
Bir muavenet sandığı veya cemiyeti tarafından hastalık, zaruret ve ölüm gibi
hallerde bağlanan maaşlar,
11.
Vücut veya sıhhat üzerine ika edilen zararlar için tazminat olarak mutazarrırın
kendisine veya ailesine toptan veya irat şeklinde verilen veya verilmesi lazım
gelen paralar,
12. (Değişik: 2/7/2012-6352/16
md.) Borçlunun haline münasip evi,
13. (Ek:
2/7/2012-6352/16 md.) Öğrenci bursları.
Medeni
Kanunun 807 nci maddesi hükmü saklıdır. 2, 4, 5, 7 ve 12 numaralı
bendlerdeki istisna, borcun bu eşya bedelinden doğmaması haline munhasırdır.[37]
(Ek fıkra:
2/7/2012-6352/16 md.) Birinci fıkranın (2), (4), (7) ve (12) numaralı bentlerinde sayılan
malların kıymetinin fazla olması durumunda, bedelinden haline münasip bir
kısmı, ihtiyacını karşılayabilmesi amacıyla borçluya bırakılmak üzere
haczedilerek satılır.
(Ek fıkra:
2/7/2012-6352/16 md.) İcra memuru, haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup
olmadığını değerlendirir ve talebin kabulüne veya reddine karar verir.
Kısmen haczi caiz olan
şeyler:

Nakit para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası vasfındaki varlıklar haricinde kalmak kaydıyla; borçlu ile birlikte yaşayan aile fertlerinin şahsi eşyaları ve ailenin ortak kullandığı ev eşyalarının haczi mümkün değildir. Faaliyeti sermayeden ziyade bedensel çalışmasına dayanan borçluların mesleklerini sürdürebilmeleri için zorunlu eşyaları korunur. Borçlu çiftçi ise kendisi ve ailesinin geçimi için lüzumlu arazi, çift hayvanları, nakil vasıtaları ve ziraat aletleri; çiftçi değilse meslek ve sanatı için lüzumlu alet, edevat ve kitapları ile hamal veya arabacı gibi küçük nakliye erbabının geçim vasıtaları ve borçlunun haline münasip evi hacizden korunmuştur.

Meslek eşyası, çiftçilik malları ve borçlunun haline münasip evinin değerinin fazla olması durumunda, bedelinden ihtiyacını karşılayacak bir kısmı borçluya bırakılmak üzere bu mallar haczedilerek satılır. İcra memuru, haczi talep edilen mal veya hakların hacze kabil olup olmadığını re'sen değerlendirir ve haciz talebinin kabulüne veya reddine karar verir.

İcra Borcunun Ödenmesi ve Haciz Kayıtlarının Kaldırılması

İcra dosyasına kısmi ödeme yapılması icra takibini kendiliğinden sona erdirmez ve bakiye kalan borç miktarı için faiz işlemeye devam edebilir. Borcun taksitlendirilmesi veya icra dairesinde ödeme taahhüdünde bulunulması bağlayıcı hukuki sonuçlar doğurabileceğinden, sürecin şartları titizlikle gözetilmelidir.

İcra borcunun tamamen ödenmesi hacizlerin hukuki dayanağını ortadan kaldırır. Ancak haciz kaydının fiilen silinmesi için icra dairesinin tahsilatı dosyaya işlemesi ve ilgili kurumlara fek yazılarını yazması gerekir; bu idari işlemler ve kayıtların güncellenmesi belirli bir süre alabilir.

Cebri icra ile haciz arasındaki temel fark nedir?

Cebri icra borcun devlet organları vasıtasıyla zorla tahsiline yönelik sürecin tamamını ifade ederken haciz, bu genel süreçte borçlunun malvarlığına el konulmasını sağlayan tahsil araçlarından biridir.

Genel haciz yoluyla takipte borca itiraz süresi ne kadardır?

Genel haciz yoluyla takipte borçlunun kendisine gönderilen ödeme emrine karşı 7 gün içinde itiraz etmesi veya borcu ödemesi gerekir.

Kambiyo takibinde ödeme ve itiraz süreleri nasıl işler?

Kambiyo senetlerine mahsus takipte borçluya borcu ve takip giderlerini 10 gün içinde icra dairesi hesabına ödemesi ihtar edilir; senede, imzaya veya borca yönelik itiraz ve şikayetlerin ise 5 gün içinde icra mahkemesine sunulması gerekir.

İcra borcuna kısmi ödeme yapılması takibi durdurur mu?

Kısmi ödeme yapılması takibi kendiliğinden sona erdirmez ve ödenmeyen bakiye borç kısmı için faiz işlemeye devam edebilir.

Ev eşyaları ve borçlunun evi haczedilebilir mi?

Kıymetli eşyalar haricinde ailenin ortak kullanımındaki ev eşyaları ile borçlunun haline münasip evi kural olarak haczedilemez; ancak evin değerinin fazla olması halinde ihtiyacı karşılayacak bedel borçluya bırakılmak üzere haczedilip satılabilir.

İcra takibinde mal beyanında bulunmamanın yaptırımı var mıdır?

Yasal süresi içinde usulüne uygun mal beyanında bulunmayan borçlular hakkında disiplin hapsi veya hapisle tazyik yaptırımı uygulanabilmektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

İcra ve iflas hukuku