Avukat Olmadan İcra Takibi Başlatılabilir mi?
İcra takibi başlatmak için avukat tutmak zorunlu değildir; alacaklı dilediği takdirde icra dairesine bizzat başvurabilir. Hangi takip türüne uygun işlem yapılacaksa o tür için gereken belgeler hazırlanarak yetkili icra müdürlüğüne teslim edilmesiyle süreç başlar. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 58. maddesi uyarınca takip talebi icra dairesine yazılı, sözlü ya da elektronik ortamda yapılabilmektedir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 58Kaynağı aç
Temel İcra Takibi Türleri
İcra hukukunda birden fazla takip yolu bulunmaktadır. İlamsız icra takibi, belgeli ya da belgesiz alacaklar için açılabilen bir yoldur. İlamlı icra takibi ise mahkeme ilamına, ilam niteliğindeki belgeye ya da kamu kuruluşu kararına dayanılarak yürütülür. Çek ve senet alacaklıları için kambiyo takibi yoluna gidilebilir; bu takipte borçluya ödeme emri gönderilmekle birlikte borçlunun itiraz hakkı saklıdır. Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla icra takibi de ayrı bir yol olarak yer almaktadır. Kirasını ödemeyen kiracıya karşı kira takibi, evlilik sonrasında ödenmesi gereken nafakanın ödenmemesi hâlinde ise nafaka takibi açılabilir. Konut sözleşmesinden kaynaklanan ipotek takibinde kat ihtarı, borç sözleşmesi, resmi senet ve kesinleşme şerhi bir arada bulunmak zorundadır; bu belgelerin eksik olması hâlinde ilamsız takip yoluna başvurulabilir.
Takip Talebinde Bulunması Gereken Bilgiler
İİK m. 58 uyarınca takip talebinin eksiksiz düzenlenmesi zorunludur. Alacaklının ve varsa kanuni temsilcisi ile vekilinin adı, soyadı; alacaklı ya da vekili adına ödemenin yapılacağı banka adı ve hesap bilgileri; varsa TC kimlik numarası veya vergi kimlik numarası ile şöhret ve yerleşim yeri talep belgesinde yer almalıdır. Alacaklı yabancı ülkede oturuyorsa Türkiye'de bir yerleşim yeri göstermesi gerekir; gösteremezse icra dairesinin bulunduğu yer yerleşim yeri sayılır (İİK m. 58/2). Borçlunun adı, soyadı; alacaklı tarafından biliniyorsa TC kimlik veya vergi kimlik numarası, şöhret ve yerleşim yeri de belirtilmelidir. Terekeye karşı açılan takiplerde ise tebligat yapılacak mirasçıların adı, soyadı, biliniyorsa TC kimlik numarası veya vergi kimlik numarası ve yerleşim yerleri talebe eklenir.
Alacak miktarı Türk parası cinsinden yazılmalı; faizli alacaklarda faizin miktarı ve faizin işlemeye başladığı gün gösterilmelidir. Alacak yabancı para üzerinden doğmuşsa talep edilen kur tarihi ve faizi de belirtilir. Senet varsa talebe eklenir; senet yoksa borcun sebebi açıkça ifade edilmelidir. Talebin hangi takip yoluna göre yapıldığı —ilamsız, ilamlı, kambiyo gibi— belgede ayrıca belirtilir. Alacak belgeye dayanıyorsa belgenin aslı ya da alacaklı veya temsilcisi tarafından tasdik edilmiş, borçlu sayısından bir fazla nüshası takip talebi sırasında icra dairesine teslim edilmek zorundadır. Başvuru tamamlandığında icra dairesi alacaklıya ücretsiz ve pulsuz bir makbuz verir.
Yetkili İcra Dairesinin Belirlenmesi
Para veya teminat alacakları için icra takibinde yetki, İİK m. 50/1 uyarınca yetkiye ilişkin usul hükümleri kıyasen uygulanarak belirlenir. Buna ek olarak takibe esas olan sözleşmenin yapıldığı yerdeki icra dairesi de yetkilidir. Borçlu yetki itirazını esas hakkındaki itirazla birlikte yapmak zorundadır; icra mahkemesi yetki meselesini önce ele alarak kesin karara bağlar (İİK m. 50/2). Başvuru yapıldıktan ve harç yatırıldıktan sonra icra tevzi bürosu dosyayı yetkili icra müdürlüğüne sevk eder ve takip ödeme emriyle uygulamaya girer.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 50Kaynağı aç
Kambiyo Senetlerine Özgü Takip
Çek veya bonoya dayanan alacaklarda kambiyo senetlerine özgü takip yolu tercih edilebilir. İcra memuru senedin kambiyo senedi niteliğini ve vadesinin geldiğini tespit ederse borçluya senet sureti ile birlikte derhal ödeme emri gönderir (İİK m. 168/1). Ödeme emrinde borç ve takip masraflarının on gün içinde ödeme emrinde yazılı olan icra dairesine ait banka hesabına ödenmesi ihtarı yer alır.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 168Kaynağı aç
Borçlunun bu aşamada kullanabileceği birkaç farklı yol bulunmaktadır. Senedin kambiyo senedi vasfını taşımadığını ileri süren borçlu, bu iddiasını beş gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla bildirmelidir (İİK m. 168/1). Senetteki imzanın kendisine ait olmadığını iddia eden borçlu ise bu iddiasını beş gün içinde icra mahkemesine ayrı bir dilekçeyle bildirmek zorundadır; aksi hâlde imza kendisinden sadır sayılır. İmzayı haksız yere inkâr eden borçlu, senet alacağının yüzde onu oranında para cezasına çarptırılır (İİK m. 168/1). Borçlu olmadığını, borcun ödendiğini, süre verildiğini, alacağın zamanaşımına uğradığını ya da yetki itirazını ileri sürmek isteyen borçlunun da bu itirazlarını sebepleriyle birlikte beş gün içinde icra mahkemesine dilekçeyle bildirmesi ve itirazın kabulüne dair karar getirmesi gerekir; aksi hâlde cebri icraya devam olunur (İİK m. 168/1).
Borçlu itiraz etmez ve borcunu ödemezse on gün içinde, itiraz edip itirazı reddedilirse üç gün içinde mal beyanında bulunmakla yükümlüdür. Mal beyanında bulunmayan borçlu hapisle tazyik edilir; gerçeğe aykırı beyanda bulunan borçlu ayrıca hapisle cezalandırılır (İİK m. 168/1).
Tahsil Harcı
492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 28/b maddesi uyarınca icra takiplerinde tahsil harcı, alacağın ödenmesi sırasında ödenir; ödeme yapılmayan hâllerde ise harç alacağının doğduğu tarihten itibaren on beş gün içinde tahsil edilir. Harç alacağı icranın yerine getirilmesiyle doğar.
492 sayılı HARÇLAR KANUNU m. 28Kaynağı aç
Sık Sorulan Sorular
İcra takibi için avukata vekâlet vermek zorunda mıyım?
Hayır. İcra takibi başlatmak için avukat tutmak zorunlu değildir; alacaklı gerekli belgelerle icra müdürlüğüne bizzat başvurabilir.
Elimde senet ya da sözleşme yoksa icra takibi açabilir miyim?
İlamsız icra takibi belgeli ya da belgesiz alacaklar için açılabilen bir yoldur. Senet veya sözleşme gibi bir belgeniz yoksa İİK m. 58 uyarınca borcun sebebini takip talebinde açıkça belirtmeniz gerekir.
Hangi icra dairesine başvuracağımı nasıl anlarım?
Para veya teminat alacaklarında yetki, İİK m. 50/1 uyarınca yetkiye ilişkin usul hükümleri kıyasen uygulanarak belirlenir. Bunun yanı sıra alacağa konu sözleşmenin yapıldığı yerdeki icra dairesi de yetkilidir. Borçlu yetki itirazını, esasa ilişkin itirazıyla birlikte yapmak zorundadır; icra mahkemesi yetki meselesini önce ele alarak kesin karara bağlar.
Çeke dayalı icra takibinde borçlunun itiraz süresi ne kadar?
Kambiyo senetlerine özgü takipte senedin kambiyo vasfına yönelik şikâyet beş gün içinde icra mahkemesine yapılır. İmzaya veya borca ilişkin itirazlar da yine beş günlük süre içinde icra mahkemesine ayrı dilekçelerle bildirilmelidir. İtirazın kabulüne dair karar getirilmezse cebri icra devam eder.
Nafaka takibi ile kira takibi birbirinden nasıl ayrılır?
Nafaka takibi, evlilik sonrasında ödenmesi gereken nafakanın ödenmemesi hâlinde başlatılan bir icra türüdür. Kira takibi ise kirasını ödemeyen kiracıya karşı açılan ayrı bir icra yoludur. Her iki takip türünün usul adımları hakkında bu yazının kapsamındaki bilgiler sınırlıdır; ayrıntılı usul kuralları için ilgili mevzuatın incelenmesi önerilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy