İntifa Hakkı Nedir? Kapsamı, Kurulması ve Sona Ermesi

İntifa Hakkının Tanımı ve Hukuki Niteliği

İntifa hakkı; taşınırlar, taşınmazlar, haklar veya bir malvarlığı üzerinde kurulabilen ve aksine bir düzenleme bulunmadıkça hak sahibine konusu üzerinde tam yararlanma yetkisi sağlayan bir haktır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 794. maddesi uyarınca bu hak, konusu üzerinde aksine bir kural mevcut olmadıkça hak sahibine tam yararlanma yetkisi tanır.

İntifa hakkı sahibi gerçek kişi veya tüzel kişi olabilir. Hak sahibi olan bu kişi veya kişiler bu hakkı kural olarak devredemez ve mirasçılarına geçiremez. Tüzel kişiler lehine kurulacak intifa hakkı bakımından kanuni üst sınır en fazla 100 yıldır ve tüzel kişiliğin son bulmasıyla hak sona erer.

İntifa Hakkının Kurulması

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 795. maddesinin birinci fıkrası uyarınca intifa hakkı; taşınırlarda zilyetliğin devri, alacaklarda alacağın devri, taşınmazlarda ise tapu kütüğüne tescil ile kurulur. Taşınır ve taşınmazlarda intifa hakkının kazanılması ve tescilinde, aksine düzenleme bulunmadıkça mülkiyete ilişkin hükümler tatbik edilir.

Taşınmaz mallarda tescil kaydı bulunmayan yasal intifa hakları yalnızca bu hukuki vaziyetten haberdar olan kişilere karşı öne sürülebilirken, tescil işleminin tamamlanması halinde üçüncü kişilerin tümüne karşı hüküm doğurur.

Kuru Mülkiyet ile İntifa Hakkı İlişkisi

Bir taşınmaz üzerinde intifa hakkı tesis edildiğinde malikin mülkiyet hakkı ve tasarruf yetkisi varlığını sürdürür. Malik, kuru mülkiyeti hak sahibinin onayına ihtiyaç duymaksızın üçüncü bir kişiye satış yoluyla devredebilir; ancak malikin tasarruf yetkisi intifa hakkı sahibinin haklarına zarar verecek şekilde kullanılamaz.

Hakkın Kullanımı, Masraflar ve Bakım Yükümlülükleri

Sözleşmede aksine hüküm bulunmadıkça veya durum ve koşullardan hak sahibince şahsen kullanılması gerektiği anlaşılmadıkça intifa hakkının kullanılması başkasına devredilebilir. Bu takdirde malik, haklarını devralana karşı doğrudan doğruya ileri sürebilir.

Hakkın konusu olan malın korunması ile olağan bakımına yönelik tamirat ve yenilemeleri intifa hakkı sahibi üstlenir. Malın muhafazası daha esaslı tedbir veya işleri zorunlu kıldığında hak sahibi keyfiyeti malike haber vermek ve gereken işlemlerin yapılmasına olanak tanımakla mükelleftir. Malik bu doğrultudaki girişimlerden imtina ederse hak sahibi masrafları malike ait olmak üzere işleri bizzat yürütebilir.

Kendi borcu kapsamında bulunmayan masraf, yenilik ya da ilaveleri gerçekleştiren intifa hakkı sahibi, intifa süresi bittiğinde vekâletsiz iş görme kurallarına dayanarak malikten tazmin talep edebilir. Söz konusu giderlerin karşılanmaması halinde hak sahibi, malı önceki durumuna getirmek koşuluyla ilave ettiği unsurları sökerek geri alabilir.

İntifa Hakkı Sahibinin Sorumluluğu ve Güvence İstemi

İntifa hakkı sahibi, zararın kendi kusurundan ileri gelmediğini ispat etmedikçe malın yok olmasından veya değerinin azalmasından sorumludur. Hak sahibi, yararlanması için gerekli olmadığı hâlde tükettiği şeyleri tazmin etmekle yükümlüdür; malın olağan kullanılması sonucunda meydana gelen değer azalmalarından ise sorumlu tutulamaz.

Defter tutma yetkisi hem intifa hakkı sahibine hem de malike hak olarak tanınmıştır; taraflardan biri istediğinde defter noter tarafından tutulur ve masraflar ortaklaşa karşılanır. Talep yerine getirilmezse mahkemeden defter tutulması istenebilir. Ayrıca intifa konusu şey özenli kullanılmıyorsa malik güvence isteyebilir; güvence verilmediğinde malın intifa hakkı sahibinden alınarak kayyıma devredilmesini mahkemeden talep edebilir.

İntifa Hakkının Sona Ermesi

Hakkın konusunu oluşturan malın tümüyle harap olması yahut gayrimenkullerde kaydın terkin edilmesiyle intifa sona ererken, yasal intifa hakkı doğuran gerekçenin kalmaması da hakkı bitirir. Kararlaştırılan vadenin dolması, feragat veya hak sahibinin vefatı gibi durumlarda ise taşınmaz maliki tapudaki kaydın terkinini talep etme yetkisi kazanır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy