Fotoğrafların Hukuki Niteliği ve Korunan Kişisel Haklar
Gerçek bir kimsenin kimliğini belirli ya da belirlenebilir kılan yüz görüntüsü veya fiziksel niteliklerini yansıtan fotoğraflar doğrudan kişisel veri sayılır. Bir fotoğraf üzerindeki yasal haklar yalnızca o görseli çeken veya oluşturan fotoğrafçıya ait değildir. Paylaşılan karede yer alan bireyin de kendi görüntüsü, şerefi, saygınlığı ve özel hayatı üzerinde hukuki koruma mevcuttur.
Görseller 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu hükümleri dairesinde eser niteliği kazanabilmekte ve fotoğrafı meydana getiren eser sahibine mali ile manevi haklar tanımaktadır. Eser sahipliğinden kaynaklanan bu yetkiler, fotoğrafta yer alan şahsın kişilik haklarının bağımsız korunmasına engel teşkil etmez.
İhlalin Belirlenmesi ve Delillerin Güvenceye Alınması
Sosyal ağlarda veya genel ağ sayfalarında izinsiz yayımlanan bir görselin kaldırılması işlemine başlanırken ilk aşamada paylaşımın gerçekleştiği mecra tespit edilir. İhlali somutlaştırmak adına paylaşımın bağlantı adresi olan URL bilgisi ve görseli içeren ekran görüntüleri hukuki delil niteliği taşımak üzere kayıt altına alınmalıdır.
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu Çerçevesinde Başvuru
Bireyi doğrudan ya da dolaylı biçimde tanıtan fotoğrafların silinmesi veya yok edilmesi istemi, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 7. ve 11. maddeleri uyarınca ilgili internet sitesi, platform veya şirket niteliğindeki veri sorumlusuna yöneltilebilir.
Veri sorumlusu, kendisine iletilen fotoğrafın kaldırılması talebini en geç 30 gün içinde sonuçlandırmak ve gerekçeli bir şekilde başvurana bildirmekle yükümlüdür. Başvurunun reddedilmesi veya hiç cevap verilmemesi durumunda Kişisel Verileri Koruma Kurumuna şikâyet yoluna gidilebilir.
Arama Motorlarından Görsellerin Kaldırılması ve Unutulma Hakkı
Arama motorları üzerinden yürütülen görsel kaldırma süreçleri, ilgili fotoğrafı doğrudan barındırıldığı web sitesinden silmez; yalnızca yapılan isim veya konu aramalarındaki görünürlüğünü kaldırır. Görselin internet ortamından tamamen temizlenmesi amacıyla fotoğrafın aslen yayımlandığı ana kaynağa veya site yönetimine de ayrıca müracaat edilmesi zorunludur.
Arama motoru dizininden fotoğrafların çıkartılmasına yönelik müracaatlarda, veri koruma hukuku ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatları doğrultusunda şekillenen unutulma hakkı temel hukuki gerekçeyi oluşturur.
Erişimin Engellenmesi Talepleri ve Yasal Çerçeve
İnternet yayınları sebebiyle kişilik hakları veya özel hayatın gizliliği ihlal edilen kişilerce sulh ceza hâkimliğine başvurularak ilgili URL adresine erişimin engellenmesi talep edilebilmekte ve hâkimlikçe ihlalin tespiti halinde içeriğe Türkiye sınırları içinden erişim engellenebilmektedir. Ne var ki kişilik haklarına dayalı bu usul, ilgili yasal hükmün iptal edilmiş olması nedeniyle yürürlükteki mevzuat çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Bununla birlikte, 5651 sayılı Kanun'un kişilik haklarının ihlali durumunda içerik çıkarma ve erişimin engellenmesini düzenleyen 9. maddesi Anayasa Mahkemesi kararı ile iptal edilmiş bulunmaktadır.
5651 sayılı İNTERNET ORTAMINDA YAPILAN YAYINLARIN DÜZENLENMESİ VE BU YAYINLAR YOLUYLA İŞLENEN SUÇLARLA MÜCADELE EDİLMESİ HAKKINDA KANUN m. 9Kaynağı aç
Kamuya Açık Alanlar ve Basın Özgürlüğü Ayrımı
Herkesin serbestçe bulunabildiği kamuya açık yerlerde çekilen ve bireylerin kişilik haklarını zedelemeyen fotoğrafların paylaşımı; kamu yararı, ölçülülük ve ilgilinin açık veya örtülü rızası kıstasları çerçevesinde hukuka uygun görülebilir.
Haber portallarında yer alan fotoğraflara yönelik içerik kaldırma taleplerinde basın hürriyeti ile bireysel haklar arasındaki denge gözetilir. Fotoğrafın güncelliğini kaybetmesi, kamuoyunu bilgilendirici haber değerini yitirmesi, özel yaşam alanına müdahale oluşturması veya kişilik değerlerini zedelemesi durumlarında yayından çıkarılması istenebilir.
Cezai Sorumluluk ve Tazminat Yaptırımları
Rıza dışı her görsel paylaşımı kendiliğinden suç teşkil etmemekle birlikte; paylaşımın saiki, somut olayın şartları ve rıza durumu dikkate alınarak cezai değerlendirme yapılır. Kişinin şeref, onur ve saygınlığını hedef alan paylaşımlarda hakaret suçu oluşabileceği gibi özel hayata müdahale niteliğindeki eylemler de ceza yaptırımına bağlanmıştır.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 134. maddesi uyarınca, kişilerin özel yaşam gizliliğini ihlal edenler bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır; ihlalin görüntü veya ses kaydı alınarak gerçekleştirilmesi halinde verilecek ceza bir kat artırılır. Aynı maddede özel hayata ilişkin görüntü veya seslerin hukuka aykırı olarak ifşa edilmesi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına bağlanmış olup, ifşanın basın ve yayın yoluyla gerçekleştirilmesi durumunda da aynı cezaya hükmedilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 134Kaynağı aç
İzinsiz görsel kullanımı sebebiyle kişilik hakları saldırıya uğrayan mağdur, Türk Medeni Kanunu prensipleri çerçevesinde manevi tazminat davası ikame edebilir. Yaşanan ihlal neticesinde itibar kaybı, psikolojik zarar ya da ticari değer kaybı gibi somut bir eksilme meydana gelmişse maddi tazminat isteminde de bulunulabilir.
İnternette paylaşılan her izinsiz fotoğraf suç oluşturur mu?
Her izinsiz fotoğraf paylaşımı doğrudan suç teşkil etmez; paylaşımın amacı, rıza varlığı ve somut şartlar gözetilerek Türk Ceza Kanunu kapsamındaki hakaret veya özel hayatın gizliliğini ihlal suçlarının şartları incelenir.
Veri sorumlusu fotoğraf silme başvurusunu kaç gün içinde cevaplamalıdır?
6698 sayılı Kanun uyarınca veri sorumlusu fotoğrafın kaldırılması istemini en geç 30 gün içinde gerekçeli olarak neticelendirmek ve başvurucuya iletmek mecburiyetindedir.
Arama motorundan fotoğraf silindiğinde internet sitesinden de kalkar mı?
Hayır, arama motorundan kaldırma işlemi içeriği yalnızca arama indeksinden çıkarır; görselin bütünüyle yok edilmesi için asıl yayının bulunduğu internet sayfasına da başvuru yapılmalıdır.
Kamuya açık alanda çekilen fotoğrafların paylaşılması serbest midir?
Kamuya açık alanda çekilen fotoğrafların paylaşımı mutlak bir serbestiye dayanmaz; kişilik haklarını zedelememesi, kamu yararı ve ölçülülük sınırlarına uygun olması ile açık ya da örtülü rızanın bulunması şarttır.
Özel hayata ait fotoğrafların internette ifşa edilmesinin hapis cezası nedir?
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 134. maddesi gereğince, kişilerin özel hayatına ilişkin görüntüleri hukuka aykırı olarak ifşa eden kimse iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır; bu fiilin basın ve yayın yoluyla işlenmesi halinde de aynı cezaya hükmedilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy