Influencer ve Reklam Ajansının Hukuki Sorumluluğu

Ajans ile Çalışılması Influencerın Bireysel Sorumluluğunu Kaldırır mı?

Sosyal medya etkileyicilerinin bir reklam veya menajerlik ajansıyla sözleşme kurarak faaliyet göstermesi, paylaşılan tanıtımlardan doğan kişisel sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 61 f. 7 uyarınca reklam verenler, reklam ajansları ve mecra kuruluşları ticari reklamlara ilişkin kanuni hükümlere uymakla yükümlüdür. Benzer şekilde Sosyal Medya Etkileyicileri Hakkında Kılavuz m. 12 gereğince reklam verenler, reklam ajansları, mecra kuruluşları ve sosyal medya etkileyicileri kurallara uyum bakımından ayrı ayrı sorumlu tutulmuştur. Dolayısıyla ajansın varlığı influencer için koruyucu bir hukuki kalkan oluşturmaz.

Yayımlanan içeriklerde reklam ilişkisinin gizlenmesi, yanıltıcı ifadeler kullanılması veya hukuka aykırı iddialara yer verilmesi durumunda influencerın kişisel idari ve hukuki sorumluluğu sürer. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49 gereğince kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişi bu zararı gidermekle yükümlüdür. Bu kapsamda influencerın takipçilerini yanıltıcı beyanlarla yönlendirmesi ve zarara yol açması haksız fiil sorumluluğunu doğurur.

Temsil Hükümleri ve Ajansın Yetki Sınırları

Ajansın influencer adına üçüncü kişilerle ve markalarla kurduğu ilişkilerde temsil yetkisinin sınırları belirleyicidir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 40 uyarınca, temsil yetkisine sahip bir kimsenin başkası adına ve hesabına gerçekleştirdiği muamelelerin hukuki neticeleri doğrudan temsil edileni bağlayıcı niteliktedir. Bu doğrultuda ajans kendisine tanınan temsil yetkisi dairesinde hareket ettiği sürece, akdedilen reklam sözleşmelerinin hak ve yükümlülükleri doğrudan doğruya influencer üzerinde doğar.

Ajansın yetkisi bulunmaksızın ya da sınırları aşarak işlem yapması durumunda ise yetkisiz temsil hükümleri uygulanır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 46 f. 1 uyarınca, bir kimse yetkisi olmadığı halde temsilci olarak bir hukuki işlem yaparsa, bu işlem ancak temsil olunan tarafından onandığı takdirde onu bağlar. Onama verilmediği sürece influencer yapılan işlemle bağlı tutulamaz.

Yetkisiz temsilcinin işlem yaptığı karşı tarafın korunması da kanunda özel olarak düzenlenmiştir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 46 f. 2 uyarınca, yetkisiz kimseyle işlem tesis eden karşı taraf, temsil edilene uygun bir mühlet tanıyarak işleme icazet verip vermeyeceğinin bildirilmesini talep edebilir. Öngörülen bu zaman zarfında işlemin onaylanmaması halinde, işlem muhatabı söz konusu hukuki bağ ile bağlı kalmaktan kurtulur.

İç İlişkide Vekâlet, Sadakat ve Özen Borcu

Ajans ile influencer arasındaki sözleşmesel ilişki kural olarak iş görme niteliği taşır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 502 uyarınca vekâlet sözleşmesi, vekilin vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlendiği sözleşmedir; kanunda düzenlenmemiş olan iş görme sözleşmelerine de niteliklerine uygun düştüğü ölçüde vekâlet hükümleri uygulanır.

Ajans, yürüttüğü faaliyetlerde influencerın haklarını korumak mecburiyetindedir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 506 uyarınca vekil, üstlendiği işi müvekkilinin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve itina ile yerine getirmek mecburiyetindedir. Özen borcunun kapsamı belirlenirken, benzer alanda faaliyet gösteren basiretli bir vekilden beklenen makul davranış tarzı ölçü alınır. Kampanyanın hukuki risklerini değerlendirmeyen veya mevzuata aykırı yönlendirmelerde bulunan ajans basiretli vekil ölçütüne aykırı davranmış sayılır.

Sözleşmeden doğan borçların ifasında kusur karinesi geçerlidir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 112 uyarınca edimini hiç ya da gereğince yerine getirmeyen borçlu, kendisine herhangi bir kusur atfedilemeyeceğini ispatlamadıkça alacaklının maruz kaldığı zararı karşılamak zorundadır. Ayrıca 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 116 f. 1 çerçevesinde, borcun yerine getirilmesini ya da bir borç ilişkisinden doğan hakkın kullanılmasını yardımcılarına tevdi eden borçlu, bu kimselerin görevi icra ettikleri esnada verdikleri zararları tazminle yükümlüdür.

Ajansın vekil sıfatıyla üstlendiği en temel yükümlülüklerden biri de hesap verme ve şeffaflıktır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 508 f. 1 uyarınca vekil, temsil olunanın istemi halinde yürüttüğü iş ve işlemlerin hesabını vermek ve vekâlet ilişkisiyle bağlantılı olarak tahsil ettiklerini hak sahibine teslim etmek mecburiyetindedir. Kanunun anılan maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, devredilmesi gereken paranın tesliminde gecikilmesi durumunda gecikilen meblağın faizinin de ödenmesi emredilmiştir. Bu çerçevede marka tarafından influencer adına ajansa yapılan ödemelerin aktarılmasında gecikilmesi faiz sorumluluğunu beraberinde getirir.

Sözleşmelerdeki Sorumsuzluk Anlaşmalarının Geçerliliği

Ajans ile influencer arasındaki sözleşmelere sıklıkla cezai ve hukuki sorumluluğun tamamen taraflardan birine ait olduğuna dair kayıtlar eklenmektedir. Ne var ki 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 115 f. 1 uyarınca, borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşmalar kesin olarak hükümsüzdür. Dolayısıyla tarafların ağır kusurlu eylemleri bakımından sözleşmeyle tam bir sorumsuzluk yaratılamaz.

Bununla birlikte yardımcı kişilerin eylemlerine ilişkin sorumsuzluk kayıtları kanunda özel sınırlamalara bağlanmıştır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 116 f. 2 uyarınca, yardımcı kişilerin fiillerinden kaynaklanacak sorumluluğun tamamen veya kısmen bertaraf edilmesine dair önceden anlaşma yapılabilir. Ne var ki aynı maddenin üçüncü fıkrası gereğince, icrası kanun ya da yetkili idari mercilerin iznine tabi tutulan ve uzmanlık gerektiren meslek ve sanatlarda, borçlunun yardımcı kişilerin hareketlerinden sorumlu kılınmayacağına yönelik sözleşmeler kesin hükümsüzlük yaptırımına tabidir.

Sözleşmede yer alan iç sorumluluk devri hükümleri, Reklam Kurulunun idari yaptırım yetkisini veya tüketicilerin doğrudan başvurularını ortadan kaldırmaz. Ajansın hazırladığı metindeki kusurdan ya da kendi kusurlu davranışlarından doğan yükümlülükler sözleşmeyle bertaraf edilemez.

Müteselsil Sorumluluk ve Dış İlişki

Influencer, ajans veya reklam verenin birlikte sebep olduğu zararlarda üçüncü kişilere karşı sorumluluk müteselsil nitelik taşır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 61 uyarınca, birden fazla kişinin müştereken bir zarara yol açması veya muhtelif hukuki gerekçelerle aynı zarardan sorumlu bulunması halinde haklarında zincirleme sorumluluk kaideleri tatbik edilir. Bu kapsamda haksız fiile uğrayan taraf, meydana gelen zararın bütünüyle giderilmesini sorumlulardan herhangi birinden veya tamamından talep etme yetkisine sahiptir.

Ticari Reklam Esasları, Haksız Rekabet ve İdari Yaptırımlar

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 61 f. 1 ticari reklamı; mesleki ya da ticari faaliyetler bağlamında mal yahut hizmet satışını temin etmek, tüketici kitlesini aydınlatmak veya tercihlerini yönlendirmek üzere her türlü mecrada gerçekleştirilen pazarlama niteliğindeki iletiler olarak tarif etmektedir. Maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise hazırlanan tanıtımların Reklam Kurulu düzenlemelerine, genel ahlak anlayışına, kamu düzenine, kişilik haklarına tam uyumlu ve dürüstlük prensiplerine uygun bulunması zorunludur.

6502 sayılı Kanun m. 61 f. 3 uyarınca tüketiciyi aldatıcı veya onun tecrübe ve bilgi noksanlıklarını istismar edici, can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürücü, kamu sağlığını bozucu reklamların yapılması yasaktır. Aynı maddenin dördüncü fıkrası uyarınca reklam olduğu açıkça belirtilmeksizin yazı, haber, yayın ve programlarda tanıtıcı mahiyette sunulan örtülü reklamların yapılması her türlü iletişim aracında sesli, yazılı ve görsel olarak yasaklanmıştır. Ayrıca 6502 sayılı Kanun m. 61 f. 6 gereğince reklam verenler ticari reklamlarında yer alan iddiaların doğruluğunu ispatla yükümlüdür ve maddenin sekizinci fıkrasına göre bu alandaki usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.

Haksız rekabetin önlenmesi bakımından 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 54 f. 1, ticarete iştirak eden bütün tarafların yararına dürüst ve bozulmamış bir rekabet ortamının korunmasını esas alır. Maddenin ikinci fıkrası uyarınca da piyasa aktörleri arasındaki münasebetleri yahut alıcı ve satıcı ilişkilerini etkileyen yanıltıcı veya dürüstlük kurallarını ihlal edici ticari fiil ve tatbikatlar hukuka aykırı sayılmıştır. Bu minvalde rakipleri asılsız beyanlarla hedef alan veya yanıltıcı unsurlar barındıran içerikler haksız rekabet oluşturur. Ayrıca Kılavuz hükümleri çerçevesinde, kitle iletişimi kurmak adına sahte yahut gerçek dışı hesapların organize biçimde açılması ve devreye sokulması yasaklanmış olup yapay etkileşimler tazminat mesuliyetini gündeme getirebilir.

Hukuka aykırı ticari reklamların tespiti halinde Reklam Kurulu tarafından reklamın durdurulması, aynı yöntemle düzeltilmesi, idari para cezası kesilmesi, gerekli hallerde üç aya kadar tedbiren durdurulması veya internet ortamındaki içeriğe erişimin engellenmesi yaptırımlarına karar verilebilir.

Tanıtım içeriğinin ihlal sonrasında yayından kaldırılması veya düzeltilmesi idari yaptırımları kendiliğinden düşürmez. Mevzuata aykırı reklamın sonradan düzeltilmiş olması, daha önce tespit edilmiş ihlale ilişkin idari sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

1 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe girecek düzenleme uyarınca influencerın menfaat elde ettiği paylaşımlarda reklam niteliğini açıkça belirten reklam veya tanıtım ibarelerinin kullanılması zorunlu hale gelecektir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy