Örtülü Reklam Kavramı ve Kanuni Esaslar
Ticari reklam; mal veya hizmetlerin satış ya da kiralanmasını sağlamak, hedef kitleyi bilgilendirmek veya ikna etmek amacıyla reklam verenler tarafından ticaret, iş, zanaat veya meslek faaliyeti çerçevesinde her türlü mecrada gerçekleştirilen pazarlama duyurularıdır. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 61. maddesi uyarınca reklamların dürüst ve doğru olması, tüketiciyi aldatmaması ve tüketicinin tecrübe eksikliğini istismar etmemesi gerekir. Reklam niteliği açıkça belirtilmeksizin yazı, haber, yayın veya programlarda mal veya hizmetlere ait isim, marka, logo ya da diğer ayırt edici işaretlere reklam amacıyla yer verilmesi ve bunların tanıtıcı mahiyette sunulması örtülü reklam sayılır. Kanun, her türlü iletişim vasıtasıyla sesli, yazılı veya görsel olarak örtülü reklam yapılmasını yasaklamıştır. Reklam verenler ise ticari reklamlarında yer verdikleri iddiaların doğruluğunu ispat etmekle yükümlüdür.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 61Kaynağı aç
Sosyal Medyada Ticari İlişkinin Bildirilmesi Ölçütleri
Ticaret Bakanlığının 2021 tarihli Sosyal Medya Etkileyicileri Kılavuzu, sosyal medya paylaşımlarında şeffaflık ilkelerini belirlemiştir. İlgili düzenleme uyarınca içerik üreticisinin tanıtım karşılığında maddi kazanç elde etmesi veya bedelsiz yahut indirimli mal ya da hizmet gibi bir menfaat sağlaması durumunda, aradaki ticari ilişkiyi açıkça belirtmesi zorunludur. Yapılacak bilgilendirmenin ilk bakışta fark edilebilir, kolay okunabilir ve paylaşımdaki diğer unsurlardan ayırt edilebilir nitelikte tasarlanması gerekir.
Müşterek Sorumluluk ve Sözleşmesel Muafiyet Hükümleri
6502 sayılı Kanun'un 61. maddesinin yedinci fıkrasına göre reklam verenler, reklam ajansları ve mecra kuruluşları örtülü reklam yasağına ve kanuni ilkelere uymakla yükümlüdür. Kılavuz kapsamında reklam veren; içerik üreticisini mevzuat hükümleri hakkında bilgilendirmek, yükümlülüklere uyulması için çaba göstermek ve ihlallere karşı tedbir almakla yükümlü tutulmuştur. Bu çerçevede reklam veren, reklam ajansı ve sosyal medya etkileyicisi kurallara uyum noktasında ayrı ayrı sorumluluk altındadır. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 14. maddesi gereğince de kabahatin işlenmesine birden fazla kişinin iştirak etmesi durumunda her bir kişi hakkında fail olarak idari para cezası uygulanabilir ve faillerden birinin sorumlu tutulması diğerlerinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Marka ile içerik üreticisi arasında düzenlenen sözleşmede sorumluluğun yalnızca içerik üreticisine ait olacağına ilişkin bir kural kararlaştırılmış olsa dahi, bu tür sözleşme hükümleri Ticaret Bakanlığı ve Reklam Kurulu nezdinde markanın kamu hukuku kapsamındaki sorumluluğunu kendiliğinden kaldırmaz.
Sosyal Medya Etkileyicisinin Mecra Kuruluşu Niteliği
Reklam Kurulu, denetimlerinde sosyal medya hesabının sahibi ve reklamın paylaşıldığı mecrayı kontrol eden kişi olması gerekçesiyle içerik üreticisini mecra kuruluşu olarak nitelendirebilmekte ve yaptırımları bu sıfatla uygulayabilmektedir.
Reklam Kurulunun Denetim Usulü ve Yaptırım Sistemi
Ticari reklamları inceleme ve denetleme yetkisi Reklam Kuruluna aittir; Kurul bu kapsamda şikâyet üzerine inceleme yapabileceği gibi herhangi bir şikâyet bulunmaksızın resen de inceleme başlatabilir. 6502 sayılı Kanun'un 63. maddesi uyarınca Reklam Kurulu incelemelerini kural olarak ilgili belgelerin yer aldığı dosya üzerinden yürütür ve sekretarya hizmetleri Genel Müdürlükçe yerine getirilir. Reklam Kurulu, Başkan dahil en az on bir üyenin hazır bulunmasıyla toplanır ve kararlarını toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla alır; oyların eşitliği hâlinde ise Başkanın oy kullandığı taraf çoğunluğu sağlamış kabul edilir. Kurul kararları Bakanlıkça uygulanır.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 63Kaynağı aç
Reklam Kurulu tarafından uygulanan yaptırımlar adli ceza niteliğinde olmayıp idari yaptırım mahiyetindedir. Kanun'un 77. maddesinin on ikinci fıkrası uyarınca, örtülü reklam yasağını ihlal eden reklam verenler, reklam ajansları ve mecra kuruluşları hakkında durdurma, aynı yöntemle düzeltme, idari para cezası ve gerekli görülen hâllerde üç aya kadar tedbiren durdurma kararı verilebilir. Kurul, bu yaptırımları ihlalin niteliğine göre birlikte veya ayrı ayrı uygulamaya yetkilidir. Tedbiren durdurma kararı verme yetkisi Kurul Başkanına devredilebilir. İdari para cezasının takdirinde ise aykırılığın haksızlık içeriği, elde edilen menfaatin veya sebep olunan zararın büyüklüğü ile failin kusuru ve ekonomik durumu dikkate alınır. Tanıtılan ürün veya hizmetin ayrıca suç teşkil eden bir eylemle bağlantılı bulunması hâlinde ceza hukuku süreçleri de gündeme gelebilir.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 77Kaynağı aç
İnternet Ortamındaki İhlallerde İçerik Çıkarma ve Erişim Engeli
Örtülü reklam aykırılığının internet ortamında gerçekleşmesi hâlinde 6502 sayılı Kanun'un 77. maddesi gereğince Reklam Kurulu; alan adı, IP adresi ve iletişim vasıtaları üzerinden elektronik ortamda bildirim yaparak içeriğin çıkarılmasını isteyebilir. Bu bildirime karşın yirmi dört saat içinde içerik kaldırılmazsa erişimin engellenmesine karar verilebilir. İletişim araçlarıyla muhataba bildirimde bulunulamaması hâliyle sınırlı kalmak kaydıyla doğrudan erişimin engellenmesi kararı verilmesi de mümkündür. Erişim engeli kararı kural olarak aykırılığın gerçekleştiği içerikle sınırlı verilir; teknik yönden içeriğe erişimin engellenemediği veya aykırılığın bu yolla giderilemediği zorunlu durumlarda internet sitesinin tümüne yönelik erişim engeli kararı verilebilir. Kurul, inceleme ve denetim sonucuna göre içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi kararı verme hususlarında görevlidir.
Haksız Rekabet ve Borçlar Hukuku Boyutu
Örtülü reklam fiilinin rakiplerin iktisadi faaliyetlerini ve müşterilerin tercihlerini etkilemesi hâlinde Türk Ticaret Kanunu'nun haksız rekabet hükümleri de uygulanabilir. Bu çerçevede fiilin haksızlığının tespiti, önlenmesi, haksız durumun ortadan kaldırılması ile kusur şartının varlığı hâlinde maddi veya manevi tazminat talepleri gündeme gelebilir. Ayrıca 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 61. maddesi uyarınca birden fazla kişinin birlikte bir zarara sebebiyet vermesi veya aynı zarardan farklı hukuki sebeplerle sorumlu tutulması durumunda ilgililer hakkında müteselsil sorumluluk kuralları tatbik edilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 61Kaynağı aç
Örtülü reklam yapan içerik üreticisine hapis cezası verilir mi?
Reklam Kurulu tarafından uygulanan yaptırımlar adli ceza değil, reklamın durdurulması, düzeltilmesi, tedbiren durdurulması veya idari para cezası niteliğindedir; ancak tanıtılan mal veya hizmetin ayrıca suç teşkil eden bir eylemle bağlantılı olması durumunda ceza hukuku süreçleri gündeme gelebilir.
Sözleşmede reklam etiketinden yalnızca içerik üreticisinin sorumlu tutulması markayı kurtarır mı?
Marka ile içerik üreticisi arasındaki sözleşmede reklam etiketinin kullanılmamasından yalnızca içerik üreticisinin sorumlu olacağına ilişkin bir hükmün bulunması, Ticaret Bakanlığı ve Reklam Kurulu bakımından markanın kamu hukuku sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
İnternetteki örtülü reklam içeriği için erişim engeli kararı nasıl verilir?
Reklam Kurulu internet ortamındaki ihlallerde içeriğin çıkarılması için elektronik bildirim yapabilir; bildirime rağmen yirmi dört saat içinde içerik kaldırılmazsa erişimin engellenmesine karar verilebilir. Muhataba bildirim yapılamaması hâliyle sınırlı olarak doğrudan erişim engeli kararı verilmesi de mümkündür.
Reklam paylaşımlarındaki iddiaları ispat yükümlülüğü kime aittir?
6502 sayılı Kanun'un 61. maddesi uyarınca ticari reklamlarda yer alan iddiaların doğruluğunu ispat etme yükümlülüğü reklam verenlere aittir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

