İnfluencer Sözleşmesi ve Hukuki Sorumluluk Esasları

İnfluencer Sözleşmesinin Hukuki Niteliği ve Dayanakları

İnfluencer sözleşmesi; sosyal medya hesabı üzerinden takipçilerini etkileme gücüne sahip bir kişinin, bir marka, reklam veren veya aracı ajansın mal ya da hizmetini tanıtmayı üstlendiği ve karşılığında bir bedel veya menfaat sağladığı, tam iki tarafa borç yükleyen sözleşmedir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında atipik karma bir sözleşme niteliği taşır. Uyuşmazlıklarda tarafların iradesine ve edimin süre-edim veya sonuç-edim niteliğine göre baskın unsuru belirlenerek ilgili kanun hükümleri tatbik edilir.

Sözleşmenin tabi olacağı rejim belirlenirken Türk Borçlar Kanunu'nda yer alan sözleşme tipleri dikkate alınır. 6098 sayılı Kanun m. 393 gereğince hizmet sözleşmesi, işçinin işverene bağımlı olarak belirli veya belirli olmayan süreyle iş görmeyi ve işverenin de zamana veya yapılan işe göre ücret ödemeyi üstlendiği ilişkidir. TBK m. 470 uyarınca eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi ve iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. TBK m. 502'ye göre ise vekâlet sözleşmesi, vekilin vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlendiği ilişkiyi düzenler ve kanunda düzenlenmemiş iş görme sözleşmelerine de niteliklerine uygun düştüğü ölçüde vekâlet hükümleri uygulanır.

Sözleşmenin Şekli ve İspat Şartları

İnfluencer sözleşmeleri kanunen belirli bir geçerlilik şekline tabi tutulmamış olup rızai niteliktedir ve noter huzurunda düzenlenmesi zorunluluğu bulunmamaktadır. Taraflar sözleşme koşullarını serbestçe kararlaştırabilir. Bununla birlikte 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 200 uyarınca, bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfası amacıyla yapılan hukuki işlemlerin, yapıldıkları andaki miktar veya değerleri kanunda öngörülen parasal sınırı aştığı takdirde senetle ispat edilmesi zorunludur. Bu nedenle belirli parasal sınırın üzerindeki sözleşmeler bakımından yazılı şekil ispat mecburiyetidir.

Sosyal Medyada Reklam ve Paylaşım İlkeleri

Sosyal medya üzerinden gerçekleştirilen ticari tanıtımlarda şeffaflık zorunludur. Paylaşımın reklam niteliğinde olduğu, takipçilerin kolayca ve ilk bakışta anlayabileceği biçimde ve kullanıcı henüz daha fazla oku gibi bir seçeneği tıklamadan açıkça belirtilmelidir. Tanıtımı yapan kişi, deneyimlemediği bir ürün veya hizmet hakkında tavsiyede bulunamaz ve tüketiciler nezdinde ilgili mal veya hizmeti onaylayacak ya da deneyimlediği algısı yaratacak paylaşımlar yapamaz. Takipçilerin yanılmasını önlemek adına paylaşımda efekt veya filtre kullanıldığı açıkça bildirilmelidir.

Reklam verenden maddi kazanç, indirimli ya da ücretsiz mal ve hizmet gibi faydalar sağlandığı müddetçe kişinin sadece bir tüketici olduğu izlenimi verilemez. Reklam veren tarafından hediye edilen bir mal veya hizmetin kişi tarafından satın alındığı yönünde izlenim oluşturulması da yasaktır.

Paylaşımlarda nesnel, ölçülebilir ve sayısal verilere dayanmayan, ispatı mümkün olmayan bilimsel araştırma ve test sonuçları iddia edilemez. Doktor, diş hekimi, veteriner hekim ve eczacılar ile sağlık kuruluşlarının sunduğu mal veya hizmetlere yönlendirmede bulunulamaz ve bu mal veya hizmetlerin tanıtımı yapılamaz. Sosyal medya üzerinden iletişim kurmak amacıyla sistematik olarak sahte veya var olmayan hesapların toplu biçimde oluşturulması ve kullanılması da hukuka aykırıdır.

Sosyal medya hikâyeleri gibi içeriğin yalnızca kısa süreliğine görülebildiği paylaşımlarda reklam verene ait tanıtıcı bilgiler ile reklam veya iş birliği etiketlerine yer verilmelidir. Buna karşın, marka ile iş birliği olmaksızın sadece satış ortaklığı çerçevesinde bağlantı veriliyorsa yanıltıcı izlenim doğmaması için iş birliği etiketine yer verilmemesi gerekir. Bu tür çevrim içi pazaryeri satış ortaklıklarında komisyonlu link veya satış ortaklığı ibarelerinin yer alması isabetli bir uygulamadır.

Fikri Hakların Devri ve Lisanslama Esasları

Paylaşılan görsel, video ve metinlerin mali hakları, sözleşmede aksine açık hüküm bulunmadıkça üreticiye aittir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 48 uyarınca eser sahibi, mali haklarını süre, yer ve muhteva itibarıyla sınırlı veya sınırsız devredebileceği gibi sadece kullanma salahiyeti olan ruhsatı da başkasına bırakabilir. Ancak kanunun aynı maddesi gereğince, henüz vücuda getirilmemiş veya tamamlanacak olan bir esere ilişkin mali hak devri ya da ruhsat verilmesi niteliğindeki tasarruf muameleleri batıldır.

5846 sayılı Kanun m. 49 uyarınca mali bir hakkı veya ruhsatı iktisap eden kişi, bu hakkı ya da ruhsatı başkasına ancak eser sahibinin veya mirasçılarının yazılı muvafakatiyle devredebilir. Sözleşmede açık lisans veya devir kaydı yer almadıkça marka içeriği farklı mecralarda kullanamaz. Hakların ihlali halinde 5846 sayılı Kanun m. 70 kapsamında manevi hakları zedelenen kişi manevi tazminat davası açabilir; mali hakları zedelenen kişi ise ihlal edenin kusuru bulunması kaydıyla haksız fiil hükümlerine göre tazminat talep edebilir. Ayrıca hem manevi hem de mali hak ihlallerinde tecavüze uğrayan taraf tazminatın yanı sıra elde edilen kârın kendisine verilmesini de isteyebilir.

Hizmet Sözleşmelerinde Rekabet Yasağının Sınırları

İlişkinin hizmet sözleşmesi niteliği taşıdığı hallerde rekabet yasağı borcu kararlaştırılırken kanunun belirlediği sınırlamalara uyulması zorunludur. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 444 uyarınca rekabet yasağı taahhüdünün yazılı olarak yapılması şarttır. Bu kayıt, ancak hizmet ilişkisinin işçiye müşteri çevresi, üretim sırları veya işverenin yaptığı işler hakkında bilgi edinme imkânı sağlaması ve bu bilgilerin kullanılmasının işverenin önemli bir zararına yol açabilecek nitelikte olması durumunda geçerlilik kazanır.

6098 sayılı Kanun m. 445 uyarınca işçi aleyhine öngörülen rekabet yasağı; onun iktisadi geleceğini hakkaniyete aykırı şekilde tehlikeye sokacak yer, zaman ve iş türü sınırlamaları içeremez ve süresi özel koşullar bulunmadıkça iki yılı aşamaz. Hâkim, koşulları serbestçe takdir ederek ve işverenin üstlendiği olası karşı edimi gözeterek aşırı nitelikteki rekabet yasağını süre veya kapsam yönünden sınırlandırabilir.

Borcun İfa Edilmemesi, Temerrüt ve Sözleşmeden Dönme

Tarafların borçlarını zamanında ifa etmemesi durumunda 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 117 hükümleri tatbik olunur. Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Borcun ifa edileceği gün taraflarca birlikte belirlenmiş veya saklı tutulan bir hakka dayanılarak usulüne uygun bir bildirimle saptanmışsa, bu günün geçmesiyle borçlu kendiliğinden temerrüde düşmüş sayılır.

Borçlu temerrüde düştüğünde, 6098 sayılı Kanun m. 125 uyarınca alacaklı verilen süre içinde ifa gerçekleşmezse veya süre verilmesini gerektirmeyen bir hal mevcutsa her zaman borcun ifasını ve gecikme tazminatını isteyebilir. Alacaklı ayrıca borcun ifasından ve gecikme tazminatı isteme hakkından vazgeçtiğini derhal bildirerek borcun ifa edilmemesinden doğan zararın giderilmesini talep edebilir veya sözleşmeden dönebilir.

6098 sayılı Kanun m. 125 kapsamında sözleşmeden dönüldüğü takdirde taraflar karşılıklı olarak ifa yükümlülüğünden kurtulur ve daha önce yerine getirdikleri edimlerin iadesini talep edebilir. Bu durumda borçlu, temerrüde düşmekte kusursuz olduğunu kanıtlayamadığı takdirde alacaklı, sözleşmenin hükümsüz kalmasından doğan zararının giderilmesini de isteyebilir.

İdari Yaptırımlara Karşı Yargı Yolu ve Kanuni Süreler

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamındaki idari yaptırımlara karşı kanuni yargı yolu özel bir süreye bağlanmıştır. Kanunun 78. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Kanun hükümlerine göre verilen idari yaptırım kararlarına karşı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu doğrultusunda idare mahkemesinde dava açılabilir. Bu dava, işlemin tebliğini izleyen günden itibaren otuz gün içinde açılmalıdır. İdare mahkemesinde iptal davası ikame edilmiş olması idari kararın yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz.

6502 sayılı Kanun m. 78/3 hükmü gereğince, bu Kanun uyarınca uygulanan idari para cezalarının ilgilisine tebliğ edilmesinden itibaren bir ay içinde ödenmesi kanuni zorunluluktur.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy