5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 6. maddesi, hapis cezalarının infaz rejimine yön veren temel ilkeleri düzenler. Hükümlüler, ceza infaz kurumlarında kaçmalarını önleyecek tedbirler alınarak güvenli bir biçimde, düzen, güvenlik ve disiplin çerçevesinde barındırılır.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 6Kaynağı aç
İnsan Onurunun Korunması ve Temel Hakların Sınırlandırılması
Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin düzenli bir yaşam sürdürmeleri güvence altına alınır. Hürriyeti bağlayıcı cezanın zorunlu kıldığı hürriyetten yoksunluk hali, insan onuruna saygının korunmasını temin eden maddi ve manevi koşullar altında çektirilir. Hükümlülerin Anayasa'da düzenlenen diğer hakları, infazın temel amaçları saklı kalmak üzere yalnızca 5275 sayılı Kanun'da yer alan açık kurallar çerçevesinde sınırlandırılabilir.
İyileştirme İlkesi, Kanunilik ve Kurumların Denetimi
Cezanın infazında hükümlünün topluma uyumunun sağlanması ve iyileştirilmesi için mümkün olan tüm araç ve imkanlar kullanılır. Hükümlünün kanun ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını temin etmek amacıyla hem infaz sürecinde hem de iyileştirme uygulamalarında kanunilik ve hukuka uygunluk ilkelerine riayet edilmesi zorunludur.
Yapılan değerlendirmeler neticesinde iyileştirmeye gereksinimi olmadığı tespit edilen hükümlüler bakımından, kişilik özellikleriyle orantılı bireyselleştirilmiş programlara yer verilmesine özen gösterilir. Bu programların yürütülmesine dair usul ve esaslar yönetmeliklerle düzenlenir.
İnfaz rejiminin her aşamasında adalet esaslarına uygun hareket edilir. Bu gerekliliğin yerine getirilmesini temin etmek üzere ceza infaz kurumları, kanun ve yönetmeliklerin tanıdığı yetkilere dayanılarak nitelikli denetim personeli aracılığıyla denetlenir.
Yaşam Hakkı, Beden Bütünlüğü ve Koruyucu Tedbirler
Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerinin korunması amacıyla her türlü koruyucu tedbirin alınması yasal bir zorunluluktur. Kendisine zarar verme veya intihar eğilimi bilinen hükümlünün, güvenliği tehdit edebilecek eşyalardan arındırılmadan ve koruyucu tedbirler sağlanmadan tekli alana yerleştirilmesi neticesinde meydana gelen ölüm olaylarında, mevzuatın yüklediği pozitif yükümlülüğü ihmal eden kamu görevlilerinin sorumluluğu doğar.
Hükümlülerin dış dünya ile temasının ve ruhsal dengelerinin korunabilmesi açısından belirli aralıklarla ziyaretçilerle görüşme yapması infaz rejiminin hedefleri arasındadır. Hükümlünün ziyaretçi listesinin değiştirilmesi talebinin doğrudan yargı makamına iletilmesi hukuken mümkün değildir; talebin öncelikle ceza infaz kurumu idaresine yapılması ve idarece ret kararı verilmesi halinde infaz hakimliğine şikayet yoluna gidilmesi gerekir. Öte yandan mevzuatta ziyaretçi değişimini zorunlu kılan haller sınırlı sayıda sayılmamış olup örnekleme niteliğindedir.
Kurum Düzenine Uyma Zorunluluğu ve Disiplin Yaptırımları
Hükümlünün infaz amacına uygun biçimde kanun ve yönetmeliklerde öngörülen emredici kurallara riayet etmesi zorunludur. Kanunlarda belirtilen tutum, davranış ve eylemlerle kurum düzenini ihlal edenler hakkında yasal disiplin cezaları tatbik edilir. Bu disiplin yaptırımlarına kanunda yetkili kılınan merciler tarafından yasal süreleri içerisinde karar verilir; ilgililere savunma hakkı tanınır ve disiplin işlemlerine karşı itirazlar kanunun gösterdiği mercilere yapılır.
Disiplin cezasını gerektiren fiiller yalnızca ceza infaz kurumunun fiziksel sınırları içerisinde işlenen eylemlerle sınırlı değildir. Hükümlü veya tutukluların hastaneye veya mahkemeye sevki, başka bir ceza infaz kurumuna nakli veya kurum dışında çalıştırılması gibi sevk araçları ve kurum dışı alanlarda gerçekleşen fiiller de disiplin yaptırımı kapsamına dahildir.
Hükümlülerin temel hakları ceza infaz kurumunda kısıtlanabilir mi?
Hükümlülerin Anayasa'da yer alan temel hakları, hürriyetten yoksun kalmanın doğal sonuçları ve infazın temel amaçları saklı kalmak üzere, sadece 5275 sayılı Kanun'da açıkça gösterilen kurallar çerçevesinde sınırlandırılabilir.
Ziyaretçi listesinin değiştirilmesi talebi doğrudan infaz hakimliğine yapılabilir mi?
Ziyaretçi listesinin değiştirilmesi talebi doğrudan infaz hakimliğine sunulamaz. Öncelikli olarak ceza infaz kurumu idaresine başvurulmalı, idarenin ret işlemi veya faaliyeti üzerine infaz hakimliğine şikayet başvurusunda bulunulmalıdır.
Hükümlülerin ziyaretçi kabul etmesi infaz ilkeleri bakımından neden önemlidir?
Hükümlülerin düzenli aralıklarla ziyaretçileriyle görüşmesi ruhsal bütünlüklerinin korunması açısından zorunludur ve cezasını hiçbir ziyaretçiyle görüşmeksizin infaz etmesi sistemin temel ilkeleriyle bağdaşmaz.
Disiplin cezaları kurum dışındaki sevk ve nakil süreçlerini de kapsar mı?
Disiplin yaptırımları yalnızca ceza infaz kurumu binası içindeki fiillerle sınırlı olmayıp, hastane ve mahkeme sevkleri, nakiller ve kurum dışındaki çalıştırma hallerinde işlenen eylemleri de kapsar.
İstinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen kararlara karşı hangi kanun yoluna başvurulabilir?
İstinaf veya temyiz denetiminden geçmeksizin kesinleşen karar veya hükümlerde hukuka aykırılık bulunması durumunda, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 309. maddesi uyarınca Adalet Bakanlığı kanun yararına bozma istemiyle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına başvurabilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 309Kaynağı aç
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy