İnfaz Kanunu Madde 109 ve Seçenekli Yaptırımlar

Seçenekli Yaptırımların Hukuki Niteliği ve İnfaz Çerçevesi

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 109 uncu maddesi, kısa süreli hapis cezalarının yerine Türk Ceza Kanununun 50 nci maddesi doğrultusunda hükmedilen seçenekli yaptırımların infaz usulünü düzenler. Bu yaptırımların yerine getirilmesinde uygulanacak infaz rejiminin Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle tespit edileceği hükme bağlanmıştır. Türk Ceza Kanununun 50 nci maddesinin beşinci fıkrası uyarınca, hapis cezasından çevrilen adli para cezası veya tedbir, infaz ve kanuni sonuçlar bakımından asıl mahkûmiyet kabul edilir.

Seçenekli yaptırımların belirlenmesinde failin kişisel özellikleri, ekonomik ve sosyal koşulları, yargılama sürecinde ortaya çıkan pişmanlığı ile fiilin işleniş özellikleri gözetilir. Kanunun amacı doğrultusunda, hürriyeti bağlayıcı cezanın yerine geçen bu yaptırımlar bireyselleştirilerek infaz rejimine dahil edilir.

Kısa Süreli Hapis Cezasının Seçenekli Yaptırımlara Çevrilme Şartları

Türk Ceza Kanununun 50 nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca kısa süreli hapis cezası; adli para cezasına, mağdurun veya kamunun uğradığı zararın tamamen tazminine, en az iki yıl süreyle meslek edindirme amaçlı bir eğitim kurumuna devam etmeye, cezanın yarısından bir katına kadar belirli yerlere gitmekten yasaklanmaya, ilgili ehliyet ve ruhsatların geri alınmasına ya da gönüllülük esasıyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılmaya dönüştürülebilir.

Seçenek yaptırımlara çevirme bazı hallerde zorunludur. Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş kişiler hakkında hükmedilen otuz gün ve daha az süreli hapis cezalarının seçenekli yaptırımlardan birine çevrilmesi kanuni bir gerekliliktir. Benzer şekilde fiili işlediği tarihte on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş olup geçmişte hapis mahkûmiyeti bulunmayan kimselerin bir yıl veya daha az süreli hapis cezaları da seçenek yaptırımlara çevrilir.

Buna karşılık suç tanımında hapis cezası ile adli para cezasının seçenek olarak öngörüldüğü durumlarda, mahkeme tercihini hapis cezasından yana kullanmışsa bu ceza sonradan adli para cezasına dönüştürülemez. Taksirli suçlarda ise temel hapis cezası uzun süreli olsa dahi adli para cezasına çevrilebilir; ancak bu imkandan bilinçli taksirle hareket eden failler yararlanamaz.

Hüküm Kurulurken İnfaz Yetkisinin Korunması

Kısa süreli hapis cezasından çevrilen adli para cezalarının tahsil ve takip süreçleri, hükmün kesinleşmesinden sonra Cumhuriyet Başsavcılığının görev ve yetki alanında yer alır. Türk Ceza Kanununun 52 nci maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan taksitlendirme ve ödenmeme halinde hapse çevirme usulü doğrudan tayin edilen adli para cezalarına ilişkindir. Mahkemenin yargılama aşamasında hapisten çevrilen para cezasının ödenmemesi durumunda hapse çevrileceği yönünde karar vermesi veya ihtar kurması infaz yetkisine müdahale oluşturur.

Adli para cezalarının infazında taksitlendirme şartları da yasal düzenlemelerde gösterilmiştir. Hâkim, şahsi ve ekonomik halleri dikkate alarak kesinleşmeden itibaren bir yılı aşmamak üzere mehil tanıyabilir veya iki yılı aşmayacak şekilde en az dört taksitle ödeme kararı verebilir. Ancak seçenek yaptırım olarak çevrilen adli para cezalarında ödeme yükümlülüğü ilamın tebliğiyle başladığından, taksitlendirmenin kararın kesinleşme tarihinden itibaren başlatılması infaz yetkisini kısıtlar ve sanık aleyhine sonuç doğurur.

Adli Para Cezalarında Birleştirme Yasağı

Türk Ceza Kanunu sisteminde adli para cezalarının içtima edilerek birbiriyle toplanmasına imkan tanıyan genel bir düzenleme bulunmamaktadır. Dolayısıyla aynı sanık hakkında hem doğrudan verilmiş bir adli para cezası hem de kısa süreli hapis cezasından çevrilmiş bir adli para cezası mevcut olduğunda, bu cezalar toplanıp tek bir yaptırım gibi infaz edilemez; her bir cezanın bağımsız infaz rejimi korunur.

Ödeme Emri Tebligatı ve İnfaz Hâkimliği Kararları

Kesinleşen ceza ilamının Cumhuriyet Başsavcılığına intikal etmesiyle birlikte, seçenek yaptırım olarak öngörülen adli para cezasının otuz gün içinde ödenmesi için ilgilisine usulüne uygun bir ödeme emri tebliğ edilir. Tebligatın usulüne uygun tebliğ edilmediği hallerde işlem geçerli sayılamaz ve hapis cezasının infazına karar verilemez. Usulsüz tebligat durumunda, hükümlünün öğrenme üzerine savcılığa müracaat ettiği tarih geçerli tebligat tarihi sayılır ve ilgilinin ödemede bulunma talebi geçerli kabul edilir.

Adli para cezası dışındaki seçenek tedbirlerde ise kesinleşen hükmün ardından yapılan tebligata karşın otuz gün içinde yükümlülüğün yerine getirilmesine başlanmaması veya başlanıp da devam edilmemesi halinde infaz hâkimliği devreye girer. İnfaz hâkimliği kısa süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir ve bu karar derhal icra olunur. Hükmedilen seçenek tedbirin yerine getirilmesi hükümlünün iradesi dışındaki nedenlerle imkansız hale gelirse, infaz hâkimliği tedbiri somut duruma uygun başka bir tedbirle değiştirir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy