İnfaz Kanunu Madde 52 Şikâyet ve İtiraz Usulü

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 52. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, hükümlü ve tutuklular hakkında uygulanan disiplin cezalarına ve tedbirlerine karşı yapılacak şikâyet ve itirazlarda 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu hükümleri uygulanır. Aynı maddenin ikinci fıkrasında ise ilgililerin diğer mevzuattan kaynaklanan genel dilekçe ve şikâyet haklarının saklı tutulduğu hükme bağlanmıştır.

Şikâyet Başvurusunun Kapsamı ve Başvuru Hakkı Olanlar

Ceza infaz kurumları ile tutukevlerinde hükümlü ve tutuklular hakkında tesis edilen işlemler, bunlarla bağlantılı faaliyetler veya ceza ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesine dair Cumhuriyet savcılığınca tesis edilen işlemler kanuna ya da diğer mevzuata aykırı bulunduğu takdirde infaz hâkimliğine şikâyet edilebilir. Bu başvuru yoluna kendisiyle ilgili olmak üzere hükümlü veya tutuklunun bizzat kendisi başvurabileceği gibi; eşi, anası, babası, ayırt etme gücünü haiz çocuğu, kardeşi, müdafii, kanuni temsilcisi veya ceza infaz kurumu ve tutukevi izleme kurulu da başvuruda bulunabilir.

Başvuru Süresi ve Şikâyetin Yapılma Şekli

İnfaz hâkimliğine yönelik şikâyet başvurusu, şikâyete konu işlem, karar veya faaliyetin öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün ve her hâlde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır. Başvuru, yazılı bir dilekçeyle doğrudan infaz hâkimliğine iletilebileceği gibi, Cumhuriyet başsavcılığı ya da ceza infaz kurumu ve tutukevi müdürlüğü vasıtasıyla da sunulabilir. İnfaz hâkimliği dışındaki mercilere verilen dilekçeler hemen ve en geç üç gün içinde yetkili infaz hâkimliğine gönderilir. Ayrıca sözlü olarak iletilen şikâyetler tutanağa bağlanır ve düzenlenen tutanağın bir sureti başvurana verilir.

Başvurunun İnfaza Etkisi ve Tedbir Kararları

Kural olarak, şikâyet başvurusunda bulunulmuş olması işlem, karar veya faaliyetin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Bununla birlikte, telafisi güç veya imkânsız sonuçların ortaya çıkması riski ile işlem veya faaliyetin açıkça hukuka aykırı bulunması şartlarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde, infaz hâkimi ilgili işlem veya faaliyetin ertelenmesine yahut durdurulmasına karar verebilir.

Ön İnceleme ve Esasa Girilmeden Verilen Kararlar

İnfaz hâkimi önüne gelen başvuruda öncelikle usul şartlarını inceler. Şikâyetin kanunda öngörülen başvuru süresi geçtikten sonra yapılması, infaz hâkimliğinin görev ve yetki alanı dışında kalan bir konuya dayanması ya da kanunen başvuru yetkisi bulunmayan şahıslarca yapılmış olması durumunda, infaz hâkimi başvuruyu esasa girmeden reddeder. Başvurunun bir başka yargı merciinin görev alanına girdiği anlaşılırsa başvuru evrakı görevli yargı merciine gönderilir.

İnfaz Hâkimliğinde İnceleme Usulü ve Savunma Hakkı

İnfaz hâkimi kural olarak incelemesini duruşma açmaksızın dosya üzerinden bir hafta içinde tamamlar. Gerek gördüğünde karar vermeden önce şikâyet konusu işlem veya faaliyet hakkında re'sen araştırma yapabilir, ilgililerden bilgi ve belge isteyebilir; ayrıca ceza infaz kurumu ve tutukevi ile ilgili Cumhuriyet savcısının yazılı görüşünü alır. Disiplin cezalarına yönelik yapılan şikâyetlerde bu genel inceleme usulüne ek güvenceler getirilmiştir: infaz hâkimi, hükümlü veya tutuklunun savunmasını alıp talep edilen diğer delilleri topladıktan ve değerlendirdikten sonra nihai kararını tesis eder.

Hükümlü veya tutuklu, savunmasını bizzat yapabileceği gibi, hazır bulunmak ve usulüne uygun vekâletname sunmak kaydıyla müdafiiyle birlikte ya da vekili aracılığıyla da yapabilir. Gerekli görülen durumlarda savunma ceza infaz kurumunda da alınabilir. İnfaz Hâkimliği Kanunu'nda hüküm bulunmayan hâllerde 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre inceleme ve işlemler yürütülür ve karar verilir.

Şikâyet Sonucunda Verilebilecek Kararlar

İnceleme neticesinde infaz hâkimi şikâyeti haklı bulmazsa reddine karar verir. Başvuru yerinde görülürse şikâyete konu işlemin veya kararın iptaline, söz konusu faaliyetin durdurulmasına veya ertelenmesine hükmedilir.

İnfaz Hâkimliği Kararlarına Karşı İtiraz Yolu

İnfaz hâkiminin verdiği kararlara karşı, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine dayanılarak itiraz edilebilir. İtiraz hakkı şikâyetçiye ve ilgili Cumhuriyet savcısına tanınmıştır; aynı kanun yolu kanunlarda infaz hâkiminin onayına tabi olduğu belirtilen hususlarda da geçerlidir. İtiraz, infaz hâkimliğinin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesine yöneltilir. Kararı veren infaz hâkimi aynı zamanda bu mahkemenin heyet üyesi ise itirazın incelenmesine ve karara katılamaz.

Hükmün Yorumu ve Cezanın Hesabında Görevli Merciler

5275 sayılı Kanun'un 98. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, mahkûmiyet hükmünün yorumunda tereddüt çıkması veya sonradan yürürlüğe giren lehe kanunun Türk Ceza Kanunu'nun 7. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiğinde asıl hükmü veren mahkemeden karar istenir. Buna karşılık, çektirilecek cezanın hesabında duraksama bulunması ya da cezanın kısmen veya tamamen yerine getirilip getirilemeyeceği yönünde bir uyuşmazlık doğması durumunda ise karar infaz hâkimliğinden talep edilir.

5275 sayılı Kanun'un 98. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu madde kapsamındaki başvurular cezanın infazını kendiliğinden durdurmaz; ancak ilgili mahkeme veya infaz hâkimliği somut durumun niteliğine göre infazın ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir. 98 ilâ 100. maddeler uyarınca mahkemeden ya da infaz hâkimliğinden talep edilen kararlar duruşma yapılmaksızın verilir; karar öncesinde Cumhuriyet savcısı ve hükümlüden görüş alınabilir. 101. maddeye göre verilen bu kararlara karşı da kanunen itiraz yoluna gidilebilmektedir.

Cezaların Toplanmasında Yetkili İnfaz Hâkimliği

5275 sayılı Kanun'un 99. maddesi gereğince cezaların toplanması gerektiğinde hüküm verme yetkisi, en fazla cezaya hükmetmiş mahkemenin bulunduğu yer infaz hâkimliğine aittir. Bu durumda birden çok infaz hâkimliği yetkili ise son hükmü veren mahkemenin bulunduğu yer infaz hâkimliği yetkilidir.

Kesinleşen Kararlara Karşı Kanun Yararına Bozma

İstinaf veya temyiz denetiminden geçmeksizin kesinleşen hâkim veya mahkeme kararlarında hukuka aykırılık bulunması durumunda, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 309. maddesi çerçevesinde kanun yararına bozma yoluna gidilebilir. Adalet Bakanlığı tarafından tespit edilen hukuka aykırılıklar yazılı olarak Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilir. Başsavcılık bu gerekçeleri aynen aktararak Yargıtay ilgili ceza dairesine iletir. İlgili daire gerekçeleri yerinde görürse kesinleşmiş kararı kanun yararına bozar; Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 309. maddesinin beşinci fıkrası gereğince bu bozma kararına karşı direnilemez.

Kanun yararına bozmanın sonuçları bozma nedeninin türüne göre farklılaşır. Bozma, mahkûmiyet hükmünün esasını çözmeyen bir yöne ya da savunma hakkını kaldıran veya kısıtlayan bir usul işlemine ilişkinse yeniden verilecek hüküm, önceki hükümle belirlenmiş cezadan daha ağır olamaz. Bozma davanın esasını çözüp de mahkûmiyet dışındaki hükümlere ilişkinse aleyhte sonuç doğurmaz ve yeniden yargılamayı gerektirmez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy