Kapalı ve Açık Ceza İnfaz Kurumlarının Tanımı ve Hukuki Niteliği
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 8. maddesine göre kapalı ceza infaz kurumları; iç ve dış güvenlik görevlileri bulunan, kaçmaya karşı teknik, mekanik, elektronik veya fiziki engellerle donatılmış, oda ve koridor kapıları kapalı tutulan kurumlardır. Kanun'un 14. maddesinin birinci fıkrası uyarınca açık ceza infaz kurumları ise firara karşı engelleri ile dış güvenlik personeli bulunmayan, güvenlik yönünden kurum personelinin gözetimi ve denetimi ile yetinilen, hükümlülerin iyileştirilmelerine, çalıştırılmalarına ve meslek edindirilmelerine öncelik verilen infaz kurumlarıdır.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 14Kaynağı aç
Kapalıdan Açık Cezaevine Ayrılmada Genel Süre Şartları
Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği'nin 6. maddesi uyarınca toplam hapis cezası on yıldan az olan hükümlüler en az bir ayını, on yıl ve üzeri olanlar ise cezalarının onda birini kurumlarda iyi hâlli olarak infaz edip koşullu salıverilme tarihine yedi yıl veya daha az süre kaldığında açık kuruma ayrılabilir. Müebbet hapis cezasına mahkûm edilenler, koşullu salıverilme tarihine beş yıl veya daha az süre kaldığında açık kuruma ayrılabilir. Cezaları yüksek güvenlikli kapalı kurumlarda veya diğer kapalı kurumların yüksek güvenlikli bölümlerinde infaz edilenlerden toplam cezalarının üçte birini bu kurumlarda iyi hâlli geçiren ve koşullu salıverilmesine üç yıl veya daha az süre kalanlar da açık kurumlara ayrılabilir.
16564 sayılı AÇIK CEZA İNFAZ KURUMLARINA AYRILMA YÖNETMELİĞİ m. 6Kaynağı aç
Açık kuruma ayrılma süresini dolduranlar hakkında altı aylık deneme süresinin tamamlanması beklenmeden açık kuruma ayrılma kararı alınabilir.
Suç Türlerine Göre Açığa Geçişte Aranan Özel Süreler
Türk Ceza Kanunu kapsamındaki nitelikli hırsızlık, yağma, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırma suçlarından mahkûm olan hükümlülerin açık ceza infaz kurumuna ayrılabilmeleri için koşullu salıverilme tarihine beş yıldan az bir sürenin kalmış olması gerekir. Buna karşılık cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı ve eşe karşı işlenmiş olan kasten öldürme, kasten yaralama veya eziyet suçlarından hüküm giyenlerin açığa geçebilmesi bakımından koşullu salıverilme tarihine üç yıldan az süre kalması aranır; cinsel taciz suçu ise bu kısıtlayıcı süre rejiminin dışında bırakılmıştır.
Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği gereğince Topluma Kazandırma Kanunu, mülga 4422 sayılı Kanun'un 14. maddesi veya Türk Ceza Kanunu'nun 221. maddesindeki etkin pişmanlık düzenlemelerinden yararlananların açık kuruma ayrılabilmesi için koşullu salıverilme tarihine iki yıldan az süre kalması aranır. Terör ve örgütlü suçlardan hükümlü olup mensup oldukları örgütten ayrıldıkları idare ve gözlem kurulu kararıyla tespit edilenler, koşullu salıverilmelerine bir yıldan az süre kaldığında açık cezaevine geçebilir. Birden fazla cezanın toplanarak infazı hâlinde ise açık kuruma ayrılmada koşullu salıverilme tarihine en az sürenin arandığı suç esas alınır.
İdare ve Gözlem Kurulu Değerlendirmesi ile İnfaz Hâkimi Onay Süreci
5275 sayılı Kanun'un 14. maddesinin üçüncü fıkrası doğrultusunda açık cezaevine geçiş kararları, Kanun'un 89. maddesi çerçevesinde yapılacak incelemeyle verilir. Hükümlülerin cezaevi düzenine ve güvenliğine riayeti, haklarını dürüstlük kuralına uygun kullanıp kullanmadıkları, yükümlülüklerine bağlılıkları, iyileştirme programları ışığında topluma intibak kabiliyetleri ve yeniden suç işleme ya da başkalarına zarar verme risk dereceleri idare ve gözlem kurulunca en geç altı ayda bir değerlendirilir.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 89Kaynağı aç
Toplam on yıl ve daha fazla hapis cezasına mahkûm olanlar ile terör suçları, örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçları, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar, kasten öldürme suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar ve uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarından mahkûm olanlar hakkında yapılacak değerlendirmelerde idare ve gözlem kuruluna Cumhuriyet başsavcısı veya belirleyeceği bir Cumhuriyet savcısı başkanlık eder. Bu hükümlülerin açık ceza infaz kurumuna ayrılmalarına ilişkin idare ve gözlem kurulu kararları infaz hâkiminin onayından sonra uygulanır. İdare ve gözlem kurulunca tutum ve davranışları olumsuz değerlendirilen hükümlülerin yeniden değerlendirilmeye tabi tutulma süreleri ise bir yılı geçemez.
31 Temmuz 2023 Öncesi Suçlar İçin Geçici İnfaz Düzenlemesi
5275 sayılı Kanun'un Geçici 10. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca, 31/7/2023 tarihi ve öncesinde işlenmiş suçlar nedeniyle kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerden toplam hapis cezası on yıldan az olanlar bir ayını, on yıl ve daha fazla olanlar ise üç ayını bu kurumlarda geçirip mevzuat uyarınca açık kuruma ayrılmasına üç yıl veya daha az süre kalanlar, bu koşulların oluştuğu tarih itibarıyla açık ceza infaz kurumlarına ayrılabilir.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. Geçici 10Kaynağı aç
Geçici 10. maddenin altıncı fıkrasındaki düzenleme; Türk Ceza Kanunu'nun 82. maddesinin birinci fıkrasının (d), (e) ve (f) bentlerindeki kasten öldürme suçları, deprem sebebiyle binaların yıkılması ya da çökmesi veya hasar alması sonucu meydana gelen öldürme suçları, 102. ve 103. maddeler ile 104. maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarındaki cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, Türk Ceza Kanunu'nun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde yer alan suçlar, Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar ve örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar hariç tutularak uygulanır.
Açık Kurumdan Kapalıya İade Nedenleri ve Özel İzin Düzenlemesi
Açık ceza infaz kurumuna ayrılan hükümlülerin kapalı kuruma iadesi 5275 sayılı Kanun'un 14. maddesinin beşinci fıkrasında düzenlenmiştir. Firar edenler veya başka bir fiilden dolayı tutuklananlar ile kınamadan başka bir disiplin cezası alıp bu cezası kesinleşenler idare ve gözlem kurulu kararıyla kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilir. Asayiş ve düzenin sağlanması amacıyla disiplin cezası kesinleşmemiş olsa dahi eylemi kurum düzeni veya kişi güvenliği yönünden tehlike oluşturanlar da kurul kararıyla kapalıya aktarılır. Açık kurum şartlarına veya çalışma koşullarına uyum sağlayamayacakları saptanan hükümlüler ise idare ve gözlem kurulunun kararı ve infaz hâkiminin onayıyla kapalı kurumlara iade edilir.
Açık cezaevindeki hükümlülere aileleriyle bağlarını sürdürmelerini veya güçlendirmelerini ve dış dünyaya uyumlarını sağlamak amacıyla kurum en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet Başsavcılığının onayı ile yılda en çok üç kez, yol hariç üç güne kadar izin verilebilir. Gidilecek mesafe dikkate alınarak gidiş geliş için toplam dört günü geçmemek üzere yol izni tanınır.
Müebbet hapis cezası alanlar açık cezaevine ne zaman geçebilir?
Müebbet hapis cezasına mahkûm edilen hükümlüler, koşullu salıverilme tarihine beş yıl veya daha az süre kaldığında açık ceza infaz kurumuna ayrılabilir.
Açık cezaevine ayrılmada hangi suçlar için infaz hâkiminin onayı zorunludur?
Toplam cezası on yıl ve daha fazla olanlar ile terör suçları, örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçları, örgüt faaliyeti kapsamındaki suçlar, kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar ve uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarından mahkûm olanların açık kuruma ayrılma kararları infaz hâkiminin onayından sonra uygulanır.
Açık cezaevinden kapalı kuruma geri gönderilme sebepleri nelerdir?
Firar etme, başka fiilden tutuklanma, kınama dışındaki disiplin cezasının kesinleşmesi veya kesinleşmese dahi eylemin kurum düzeni ya da kişi güvenliğini tehlikeye sokması idare ve gözlem kurulu kararıyla iade nedenidir; kurum ya da çalışma şartlarına uyumsuzluk saptandığında ise idare ve gözlem kurulu kararı ve infaz hâkimi onayıyla kapalıya gönderme kararı verilir.
Açık ceza infaz kurumundaki hükümlülerin izin süreleri nasıl uygulanır?
Hükümlülere kurum en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet Başsavcılığının onayıyla yılda en çok üç kez, her defasında yol hariç üç güne kadar özel izin verilebilir; mesafeye göre gidiş-dönüş yol izni toplam dört günü geçemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy