İnfaz Hukuku

İnfaz Kanunu Geçici 10. Madde ve Denetimli Serbestlik

by Avukat Erdal Ersoy
İnfaz Kanunu Geçici 10. Madde ve Denetimli Serbestlik

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'a eklenen Geçici 10. madde bir genel veya özel af düzenlemesi niteliği taşımamaktadır. Bu düzenlemenin temel amacı, salgın hastalık tedbirleri kapsamında Covid-19 iznine ayrılmış olan iyi hâlli hükümlülerin infaz süreçlerinin aksamamasını sağlamak ve kalan hapis cezalarının denetimli serbestlik tedbiri altında toplum içinde infaz edilmesine imkân tanımaktır.

Ceza İnfaz Kurumuna Dönüş Yükümlülüğü ve Mazeret Halleri

31 Temmuz 2023 tarihi itibarıyla 5275 sayılı Kanun'un Geçici 9. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca Covid-19 izninde bulunan hükümlüler, izin sürelerinin bitimini takip eden on beş gün içinde infaz işlemlerinin sürdürüldüğü ceza infaz kurumlarına dönmek zorundadır.

5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. Geçici Madde 10Kaynağı aç
Geçici Madde 10- (Ek: 14/7/2023-7456/15 md.) (1) 31/7/2023 tarihi itibarıyla geçici 9 uncu maddenin beşinci fıkrası uyarınca Covid-19 salgın hastalığı nedeniyle izinde bulunan hükümlüler, izin bitimini takip eden onbeş gün içinde infaz işlemlerinin devam ettiği kurumlara dönmek zorundadır. (2) 31/7/2023 tarihi itibarıyla geçici 9 uncu maddenin beşinci fıkrası uyarınca Covid-19 salgın hastalığı nedeniyle izinde bulunan ve ilgili mevzuat uyarınca cezalarının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına beş yıl ve daha az süre kalan hükümlülerin talebi aranmaksızın, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına infaz hakimi tarafından karar verilebilir. (3) Yukarıdaki fıkralar uyarınca, izinden dönecek hükümlüler ile hakkında denetimli serbestlik kararı verilecek hükümlülere ilişkin hususlar, Adalet Bakanlığının resmî internet sitesinde duyurulur. (4) 105/A maddesi kapsamında denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle cezası infaz edilip geçici 9 uncu maddenin beşinci fıkrası uyarınca Covid-19 salgın hastalığı nedeniyle 31/7/2023 tarihi itibarıyla izinde bulunan hükümlüler, koşullu salıverilme tarihine kadar olan süreleri 105/A maddesinin beşinci fıkrasında belirtilen yükümlülüklere tabi olmadan geçirirler. (5) Geçici 9 uncu maddenin altıncı fıkrası uyarınca açık ceza infaz kurumuna gönderilen hükümlüler, 31/7/2023 tarihi itibarıyla açık ceza infaz kurumuna ayrılmış sayılır. (6) Türk Ceza Kanununun kasten öldürme suçları (82 nci maddenin birinci fıkrasının (d), (e) ve (f) bentleri), deprem nedeniyle bina veya diğer yapıların yıkılması, çökmesi ya da hasar alması sonucu meydana gelen öldürme suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar (102 nci ve 103 üncü maddeler ile 104 üncü maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları), İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar, Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar hariç olmak üzere, 31/7/2023 tarihi ve öncesinde işlenmiş suçlar nedeniyle kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerden, toplam hapis cezası on yıldan az ise bir ayını, on yıl ve daha fazla ise üç ayını bu kurumlarda geçirip ilgili mevzuat uyarınca açık ceza infaz kurumlarına ayrılmasına üç yıl veya daha az süre kalanlar, bu şartların oluştuğu tarih itibarıyla açık ceza infaz kurumlarına ayrılabilir. Bu hükümlüler ile 31/7/2023 tarihi ve öncesinde işlenmiş suçlar nedeniyle açık ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler, talepleri hâlinde en az üç ay açık ceza infaz kurumunda kalmış olmak şartıyla ilgili mevzuat uyarınca cezaların denetimli serbestlik tedbiri altında infazı uygulamasından üç yıl erken yararlandırılır.[77] (7) (Mülga:24/12/2025-7571/27 md.) (8) (Mülga:24/12/2025-7571/27 md.)

5275 sayılı Kanun'un 97. maddesi uyarınca izin süresini iki gün veya daha az bir süre geçiren hükümlüler hakkında yalnızca disiplin işlemi uygulanır. Ancak izinden dönmeyen veya izin süresini iki günden fazla geçirdikten sonra kuruma başvuran hükümlüler hakkında Türk Ceza Kanunu'nun 292. ve izleyen maddelerindeki firar hükümleri işletilir. Salgın hastalık, doğal afet, savaş veya seferberlik hallerinde bu nedenlerle izinden dönemeyen ya da geç dönen hükümlülere ise bu gerekçeyle ceza verilmez. İzinden dönmeyen ya da iki günden fazla geciken hükümlülere bir daha özel izin verilmez; 5275 sayılı Kanun'un 97. maddesinin bu konudaki ifadesi özel izne ilişkin olup S1 numaralı ikincil kaynakta yer alan daha geniş kapsam ile bu madde arasındaki fark editör notlarında belirtilmiştir.

5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 97Kaynağı aç
Madde 97- (1) İzinden dönmeyen veya iki günden fazla bir süre geçtikten sonra dönen hükümlüler hakkında Türk Ceza Kanununun 292 nci ve izleyen maddelerinde yazılı hükümler uygulanır. (Ek cümle:14/4/2020-7242/40 md.) Salgın hastalık, doğal afet, savaş veya seferberlik durumunda bu sebeplerden dolayı izinden dönemeyen veya geç dönen hükümlülere ceza verilmez. (2) İzin süresini iki gün veya daha az bir süre geçiren hükümlüler hakkında disiplin işlemi yapılır. (Mülga cümle:14/4/2020-7242/40 md.) (…) (3) (Ek:14/4/2020-7242/40 md.) İzinden dönmeyen veya iki günden fazla bir süre geçtikten sonra dönen hükümlüler ile firar eden hükümlülere bir daha özel izin verilmez. SEKİZİNCİ BÖLÜM İnfazla İlgili Kararlar Mahkûmiyet hükmünün yorumunda veya çektirilecek cezanın hesabında duraksama

Firar Suçu ve Cezayı Artıran Nitelikli Haller

Türk Ceza Kanunu'nun 292. maddesi gereğince tutukevinden, ceza infaz kurumundan veya gözetimi altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçan tutuklu veya hükümlüye altı aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Kaçma fiilinin cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi durumunda bu ceza bir yıldan üç yıla kadar hapis olarak belirlenir. Suçun silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ise verilecek ceza bir katına kadar artırılır. Kaçma sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin, kasten öldürme suçunun ya da eşyaya zarar verilmesinin gerçekleşmesi durumunda ayrıca bu suçlara ilişkin hükümlere göre de cezaya hükmolunur. İlgili ceza hükümleri ceza infaz kurumu dışında çalıştırılan hükümlüler ile hapis cezası adli para cezasından çevrilmiş olanlar bakımından da uygulanır.

5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 292Kaynağı aç
Madde 292- (1) Tutukevinden, ceza infaz kurumundan veya gözetimi altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçan tutuklu veya hükümlü hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. (2) Bu suçun, cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. (3) Bu suçun, silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir katına kadar artırılır. (4) Bu suçun işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin veya kasten öldürme suçunun gerçekleşmesi ya da eşyaya zarar verilmesi durumunda, ayrıca bu suçlara ilişkin hükümlere göre cezaya hükmolunur. (5) Bu maddede yazılı hükümler, ceza infaz kurumu dışında çalıştırılan hükümlüler ile hapis cezası adlî para cezasından çevrilmiş olanlar hakkında da uygulanır. (6) (Mülga: 29/6/2005 – 5377/33 md.) Etkin pişmanlık

Covid-19 İznindekiler İçin Beş Yıllık Denetimli Serbestlik

31 Temmuz 2023 tarihi itibarıyla Covid-19 izninde bulunan ve ilgili infaz mevzuatı çerçevesinde cezalarının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infaz edilmesine beş yıl veya daha az süre kalan hükümlülerin talebi aranmamaktadır. Bu durumdaki hükümlülerin cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlikle infaz edilmesine infaz hâkimi tarafından re'sen karar verilebilir. Öte yandan Geçici 9. maddenin altıncı fıkrası uyarınca açık ceza infaz kurumuna gönderilmiş olan hükümlüler, 31 Temmuz 2023 tarihi itibarıyla açık kuruma ayrılmış sayılır.

5275 sayılı Kanun'un 105/A maddesi kapsamında denetimli serbestlik tedbiriyle cezası infaz edilirken Covid-19 iznine ayrılan ve 31 Temmuz 2023 tarihi itibarıyla bu izinde bulunan hükümlüler için özel bir kolaylık tanınmıştır. Bu hükümlüler, koşullu salıverilme tarihine kadar olan infaz sürelerini 105/A maddesinin beşinci fıkrasında düzenlenen denetimli serbestlik yükümlülüklerine tabi tutulmaksızın geçirirler.

Açık Kuruma Erken Ayrılma ve Üç Yıl Erken Denetimli Serbestlik

31 Temmuz 2023 tarihi ve öncesinde işlenmiş suçlar nedeniyle kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler bakımından açık kuruma erken geçiş imkânı tanınmıştır. Belirli istisnalar saklı kalmak üzere, toplam hapis cezası on yıldan az olan hükümlüler bu cezanın bir ayını, toplam cezası on yıl ve daha fazla olanlar ise üç ayını kapalı ceza infaz kurumunda geçirip açık ceza infaz kurumuna ayrılmalarına üç yıl veya daha az süre kalmışsa açık kuruma ayrılabilirler.

Açık kuruma ayrılma şartlarını sağlayan bu hükümlüler ile 31 Temmuz 2023 tarihi ve öncesinde işlenen suçlar nedeniyle açık ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler, talepleri bulunması ve en az üç ay açık ceza infaz kurumunda kalmış olmaları şartıyla cezalarının denetimli serbestlik tedbiri altında infazı uygulamasından üç yıl erken yararlandırılırlar.

Erken İnfaz İmkânından Yararlanamayacak Suçlar

Geçici 10. maddenin altıncı fıkrasında yer alan açık kuruma erken ayrılma ve üç yıl erken denetimli serbestlik imkânı tüm suçlar için geçerli değildir. Türk Ceza Kanunu'nun 82. maddesinin birinci fıkrasının (d), (e) ve (f) bentlerinde tanımlanan nitelikli kasten öldürme suçları ile deprem nedeniyle binaların ya da yapıların yıkılması, çökmesi veya hasar alması sonucu meydana gelen öldürme suçları düzenleme kapsamı dışındadır. Ayrıca TCK'nın 102. ve 103. maddeleri ile 104. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında yer alan cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, TCK'nın İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde düzenlenen suçlar, Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren fiiller ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar bu erken infaz imkânından yararlanamaz.

Denetimli Serbestliğin Genel Şartları ve Yükümlülükleri

5275 sayılı Kanun'un 105/A maddesi genel denetimli serbestlik mekanizmasını kurar. Açık ceza infaz kurumuna ayrılma koşulları gerçekleşmiş olmasına karşın kendi iradesi dışındaki bir sebeple açık kuruma ayrılamayan veya bu engeller sebebiyle yeniden kapalı kuruma gönderilen iyi hâlli hükümlüler de diğer koşulları taşımaları kaydıyla denetimli serbestlik usulünden faydalanabilirler. Buna karşılık adli para cezasının ödenmemesi sebebiyle cezası hapse çevrilmiş hükümlülerin denetimli serbestlik usulünden yararlanması kanunen mümkün değildir. Öte yandan 4 Haziran 2025 tarihinde yürürlüğe giren ek düzenlemeyle, hükümlünün bu infaz usulünden yararlanabilmesi için koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini — ve her hâlükârda beş günden az olmamak üzere — kurumda tamamlamış olması şartı aranmaktadır.

5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 105/AKaynağı aç
Madde 105/A – (Ek: 5/4/2012-6291/1 md.) (1) (Değişik:14/4/2020-7242/46 md.) Hükümlülerin dış dünyaya uyumlarını sağlamak, aileleriyle bağlarını sürdürmelerini ve güçlendirmelerini temin etmek amacıyla, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlülerin talebi hâlinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına, ceza infaz kurumu idaresince hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınarak, hükmün infazına ilişkin işlemleri yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi tarafından karar verilebilir. (Ek cümle:4/6/2025-7550/13 md.) Hükümlünün bu infaz usulünden yararlanabilmesi için beş günden az olmamak üzere koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini ceza infaz kurumunda geçirmiş olması gerekir. (2) (Değişik:14/4/2020-7242/46 md.) Açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartları oluşmasına karşın, iradesi dışındaki bir nedenle açık ceza infaz kurumuna ayrılamayan veya bu nedenle kapalı ceza infaz kurumuna geri gönderilen iyi hâlli hükümlüler, diğer şartları da taşımaları hâlinde, birinci fıkrada düzenlenen infaz usulünden yararlanabilirler. (3) Yukarıdaki fıkralarda düzenlenen infaz usulünden;[45] a) Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan ve koşullu salıverilmesine iki yıl veya daha az süre kalan kadın hükümlüler, b) Maruz kaldıkları ağır bir hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatlarını yalnız idame ettiremeyen ve koşullu salıverilmesine üç yıl veya daha az süre kalan hükümlüler, diğer şartları da taşımaları hâlinde yararlanabilirler. Ağır hastalık, engellilik veya kocama hâli, Adlî Tıp Kurumundan alınan veya Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanan bir raporla belgelendirilmelidir. (4) (Değişik: 18/6/2014-6545/80 md.) Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle, cezası hapse çevrilen hükümlüler yukarıdaki fıkralardaki infaz usulünden yararlanamazlar. (5) Denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle cezasının infazına karar verilen hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar; a) Kamuya yararlı bir işte ücretsiz olarak çalıştırılması, b) Bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulundurulması, c) Belirlenen yer veya bölgelere gitmemesi, d) Belirlenen programlara katılması, yükümlülüklerinden bir veya birden fazlasına tabi tutulmasına, denetimli serbestlik müdürlüğünce karar verilir. Hükümlünün risk ve ihtiyaçları dikkate alınarak yükümlülükleri değiştirilebilir. (Ek cümle: 28/3/2023-7445/25 md.) Türk Ceza Kanununun 191 inci maddesinde yer alan kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak suçundan hükümlü olanlar ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılma yükümlülüğüne tabi tutulur. (6) Hükümlünün;[46] a) Ceza infaz kurumundan ayrıldıktan sonra, talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde müracaat etmemesi, b) Hakkında belirlenen yükümlülüklere, denetimli serbestlik müdürlüğünün hazırladığı denetim ve iyileştirme programına, denetimli serbestlik görevlilerinin bu kapsamdaki uyarı ve önerileriyle hakkında hazırlanan denetim planına uymamakta ısrar etmesi, c) Ceza infaz kurumuna geri dönmek istemesi, hâlinde, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasının infazı için açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine, denetimli serbestlik müdürlüğünün bulunduğu yer infaz hâkimi tarafından karar verilir. (7) (Yeniden Düzenleme:14/4/2020-7242/46 md.) Hükümlü hakkında denetimli serbestlik tedbiri uygulanmaya başlandıktan sonra işlediği iddia olunan ve cezasının alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan dolayı kamu davası açılmış olması hâlinde, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine infaz hâkimi tarafından, hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verilebilir. Kovuşturma sonucunda beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşme kararı verilmesi hâlinde, hükümlünün cezasının infazına denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak devam olunmasına infaz hâkimi tarafından karar verilir. (8) Denetimli serbestlik müdürlüğüne müracaat etmesi gereken sürenin bitiminden itibaren iki gün geçmiş olmasına karşın müracaat etmeyenler ile (…)[47] ceza infaz kurumuna iade kararı verilmesine rağmen iki gün içinde en yakın Cumhuriyet başsavcılığına teslim olmayan hükümlüler hakkında, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 292 nci ve 293 üncü maddelerinde yazılı hükümler uygulanır. (9) Yükümlülüklerin gereklerine ve denetim planına uygun davranan hükümlünün koşullu salıverilmesi hakkında denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından hazırlanan gerekçeli rapor, 107 nci ve 108 inci maddeler uyarınca işlem yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir. (10) Denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezaların infazına ilişkin esas ve usuller yönetmelikle düzenlenir. Adlî para cezasının infazı

Denetimli serbestlik altına alınan hükümlü hakkında denetimli serbestlik müdürlüğünce kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalıştırma, bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulundurma, belirlenen yer veya bölgelere gitmeme ya da belirlenen programlara katılma yükümlülüklerinden biri veya birkaçı uygulanabilir. Hükümlünün Türk Ceza Kanunu'nun 191. maddesindeki kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alma, kabul etme, bulundurma veya kullanma suçundan mahkûm olması hâlinde ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılma yükümlülüğü getirilir. Denetimli serbestlik uygulanırken işlendiği iddia edilen ve alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan kamu davası açılırsa infaz hâkimi hükümlüyü açık ceza infaz kurumuna gönderebilir; kovuşturma beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, düşme veya ret ile sonuçlandığında ise denetimli serbestlik uygulamasına kaldığı yerden devam edilir.

Cezanın Ertelenmesi, Hastalık Durumları ve İstisnalar

Geçici 10. madde ile tanınan olanaklar 31 Temmuz 2023 tarihi itibarıyla cezası kesinleşmiş hükümlüler ile 5275 sayılı Kanun'un 16, 16/A ve 17. maddeleri kapsamında cezası ertelenmiş veya infazı durdurulmuş kişiler hakkında da tatbik edilir. Ancak daha önce koşullu salıverilmesi geri alınmış hükümlüler ile ikinci defa mükerrir olanlar bu düzenlemenin sağladığı imkânlardan yararlanamazlar.

Hükümlünün akıl hastalığına yakalanması hâlinde infaz geriye bırakılarak Türk Ceza Kanunu'nun 57. maddesi uyarınca sağlık kurumunda tedavi altına alınır; sağlık kurumunda geçen süreler cezaevinde geçmiş sayılır. Diğer hastalıklarda infaz resmî sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan bölümlerinde sürdürülür; infazın hükümlünün hayatı için kesin tehlike oluşturması hâlinde ya da ağır hastalık veya engellilik nedeniyle kurumda hayatını yalnız idame ettiremeyen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen mahkûmun cezasının infazı iyileşinceye kadar geri bırakılabilir. Geri bırakma kararı, Adli Tıp Kurumunca düzenlenen ya da onaylanan rapor üzerine infazın yapıldığı yer Cumhuriyet Başsavcılığınca verilir; geri bırakma süresi sağlık raporunda belirtilen sürelere, bir süre bulunmadığı takdirde birer yıllık dönemlere göre denetlenir. Yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde geri bırakma kararı Cumhuriyet Başsavcılığınca kaldırılır ve bu karara karşı infaz hâkimliğine başvurulabilir. Gebe olan ya da doğumunun üzerinden bir yıl altı ay geçmemiş kadın hükümlülerin cezalarının infazı da geri bırakılır; ancak kapalı kuruma alındıktan sonra gebe kalıp koşullu salıverilmesine altı yıldan fazla kalanlar ile eylem ve tutumları nedeniyle tehlikeli sayılanlar bu geri bırakmadan yararlanamaz.

5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 16Kaynağı aç
Madde 16- (1) Akıl hastalığına tutulan hükümlünün cezasının infazı geriye bırakılır ve hükümlü, iyileşinceye kadar Türk Ceza Kanununun 57 nci maddesinde belirtilen sağlık kurumunda koruma ve tedavi altına alınır. Sağlık kurumunda geçen süreler cezaevinde geçmiş sayılır. (2) Diğer hastalıklarda cezanın infazına, resmî sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan bölümlerinde devam olunur. Ancak bu durumda bile hapis cezasının infazı, mahkûmun hayatı için kesin bir tehlike teşkil ediyorsa mahkûmun cezasının infazı iyileşinceye kadar geri bırakılır. (3) Yukarıdaki fıkralarda belirtilen geri bırakma kararı, Adlî Tıp Kurumunca düzenlenen ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanan rapor üzerine, infazın yapıldığı yer Cumhuriyet Başsavcılığınca verilir. Geri bırakma kararı, mahkûmun tâbi olacağı yükümlülükler belirtilmek suretiyle kendisine ve yasal temsilcisine tebliğ edilir. Mahkûmun geri bırakma süresi içinde bulunacağı yer, kendisi veya yasal temsilcisi tarafından ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilir. Mahkûmun sağlık durumu, geri bırakma kararını veren Cumhuriyet Başsavcılığınca veya onun istemi üzerine, bulunduğu veya tedavisinin yapıldığı yer Cumhuriyet Başsavcılığınca, sağlık raporunda belirtilen sürelere, bir süre bulunmadığı takdirde birer yıllık dönemlere göre bu fıkrada yazılı usule uygun olarak incelettirilir. İnceleme sonuçlarına göre geri bırakma kararını veren Cumhuriyet Başsavcılığınca, geri bırakmanın devam edip etmeyeceğine karar verilir. Geri bırakma kararını veren Cumhuriyet Başsavcılığının istemi üzerine, mahkûmun izlenmesine yönelik tedbirler, bildirimin yapıldığı yerde bulunan kolluk makam ve memurlarınca yerine getirilir. Bu fıkrada yazılı yükümlülüklere aykırı hareket edilmesi hâlinde geri bırakma kararı, kararı veren Cumhuriyet Başsavcılığınca kaldırılır. Bu karara karşı infaz hâkimliğine başvurulabilir.[2] (4) Hapis cezasının infazı, gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren bir yıl altı ay geçmemiş bulunan kadınlar hakkında geri bırakılır. Çocuk ölmüş veya anasından başka birine verilmiş olursa, doğumdan itibaren iki ay geçince ceza infaz olunur.[3] (5) (Ek: 24/1/2013-6411/3 md.) Kapalı ceza infaz kurumuna girdikten sonra gebe kalanlardan koşullu salıverilmesine altı yıldan fazla süre kalanlar ile eylem ve tutumları nedeniyle tehlikeli sayılanlar hakkında dördüncü fıkra hükümleri uygulanmaz. Bu kişilerin cezasının dördüncü fıkrada öngörülen kısmı, ceza infaz kurumlarında kendileri için düzenlenen uygun yerlerde infaz olunur. (6) (Ek: 24/1/2013-6411/3 md.) Maruz kaldığı ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen mahkûmun cezasının infazı üçüncü fıkrada belirlenen usule göre iyileşinceye kadar geri bırakılabilir.[4][5] Çocuğunun hastalığı nedeniyle kadın hükümlünün cezasının infazının ertelenmesi

Kadın Hükümlüler ile Kısa Süreli Cezalarda İnfazın Ertelenmesi

5275 sayılı Kanun'un 16/A maddesi, toplam on yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olan ya da adli para cezası infaz sürecinde hapse çevrilen kadın hükümlü hakkında özel bir erteleme imkânı düzenler. Engelliliği nedeniyle bakıma muhtaç olan veya ağır bir hastalığa maruz kalan on sekiz yaşını doldurmamış çocuğu bulunan ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen kadın hükümlünün cezasının infazı Cumhuriyet Başsavcılığınca bir yıla kadar ertelenebilir. Erteleme süresi her defasında altı ayı geçmemek üzere en çok dört kez uzatılabilir; erteleme süresi içinde zamanaşımı işlemez.

5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 16/AKaynağı aç
Madde 16/A- (Ek: 28/3/2023-7445/23 md.) (1) İnfazına başlanmış olsa bile, toplam on yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olan veya adli para cezası infaz sürecinde hapis cezasına çevrilen kadın hükümlünün, engelliliği nedeniyle bakıma muhtaç olan veya ağır bir hastalığa maruz kalan on sekiz yaşını doldurmamış çocuğunun bulunması ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağının değerlendirilmesi hâlinde, cezasının infazı Cumhuriyet Başsavcılığınca bir yıla kadar ertelenebilir. Erteleme süresi her defasında altı ayı geçmemek üzere en çok dört kez uzatılabilir. Erteleme süresi içinde zamanaşımı işlemez. Çocuğun engellilik nedeniyle bakıma muhtaç olma veya ağır hastalık hâli, 16 ncı maddenin üçüncü fıkrasına göre belirlenir. Erteleme süresi içinde; hükümlünün ertelemenin amacına veya yükümlülüklere aykırı davrandığının denetimli serbestlik müdürlüğü veya kolluk birimlerince tespit edilmesi, hükümlü hakkında kasten işlenen bir suçtan dolayı kamu davası açılması veya çocuğun iyileşmesi hâlinde, erteleme kararı kaldırılarak ceza derhâl infaz olunur. Hükümlü, Cumhuriyet savcısı tarafından erteleme süresi içinde; a) Belirli bir yerleşim bölgesini terk etmemek, b) Belirlenen yerlere, belirtilen süreler içinde düzenli olarak başvurmak, c) Ekonomik durumu göz önünde bulundurularak belirlenen güvence miktarını yatırmak, yükümlülüklerinden en az birine tâbi tutulur. Hükümlü hakkında ayrıca Cumhuriyet savcısı tarafından yurt dışına çıkamama yükümlülüğü konulur. Hükümlünün istemiyle infazın ertelenmesi

Erteleme süresi içinde hükümlünün yükümlülüklere aykırı davrandığının tespiti, hakkında kasten işlenen bir suçtan kamu davası açılması veya çocuğun iyileşmesi hâlinde erteleme kararı kaldırılarak ceza derhâl infaz olunur. Erteleme süresince hükümlü; belirli bir yerleşim bölgesini terk etmeme, belirlenen yerlere düzenli olarak başvurma ya da güvence yatırma yükümlülüklerinden en az birine tabi tutulur ve ayrıca yurt dışına çıkamama yükümlülüğü getirilir.

5275 sayılı Kanun'un 17. maddesi ise kasten işlenen suçlarda üç yıl, taksirle işlenen suçlarda beş yıl veya daha az süreli hapis cezalarının çağrı üzerine gelen hükümlünün talebiyle ertelenebileceğini düzenler. Erteleme her defasında bir yılı geçmemek üzere en fazla iki kez uygulanabilir. Erteleme süresi içinde kasten işlenen bir suçtan kamu davası açılması hâlinde erteleme kaldırılarak ceza derhal infaz edilir. Yükseköğrenimi bitirme, yakınların ölümü veya hastalığı nedeniyle aile ticari faaliyetinin yürütülememesi, bakım yükümlülüğü veya hükümlünün sürekli tedavi gerektiren hastalığı gibi zorunlu ve ivedi hâllerde infaza başlanmış olsa bile bir yılı geçmeyen sürelerle en fazla iki kez ara verilebilir. Terör suçları, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkûm olanlar, mükerrirliğe özgü infaz rejimine tabi olanlar ile disiplin veya tazyik hapsine mahkûm olanlar bu madde kapsamındaki erteleme ve ara verme imkânlarından yararlanamaz.

5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 17Kaynağı aç
Madde 17 – (Değişik: 24/1/2013-6411/4 md.) (1) Kasten işlenen suçlarda üç yıl, taksirle işlenen suçlarda ise beş yıl veya daha az süreli hapis cezalarının infazı, çağrı üzerine gelen hükümlünün istemi üzerine, Cumhuriyet Başsavcılığınca ertelenebilir. (2) Erteleme, her defasında bir yılı geçmemek üzere en fazla iki kez uygulanabilir. (3) Erteleme süresi içinde, hükümlü hakkında kasten işlenen bir suçtan dolayı kamu davası açılması hâlinde, erteleme kararı kaldırılarak ceza derhal infaz olunur. (4) Birinci fıkrada belirtilen hapis cezalarının infazına başlanmış olsa bile, hükümlünün yükseköğrenimini bitirebilmesi, ana, baba, eş veya çocuklarının ölümü veya bu kişilerin sürekli hastalık veya malullükleri nedeniyle ailenin ticari faaliyetlerinin yürütülebilmesinin veya tarım topraklarının işlenebilmesinin imkânsız hâle gelmesi veya hükümlünün eş veya çocuklarının sürekli hastalık veya malullükleri nedeniyle bakıma muhtaç olmaları ya da hükümlünün hastalığının sürekli bir tedaviyi gerektirmesi gibi zorunlu ve çok ivedi hâllerde, Cumhuriyet Başsavcılığınca bir yılı geçmeyen sürelerle hapis cezasının infazına ara verilebilir. Ancak bu ara verme iki defadan fazla olamaz.[6] (5) Erteleme isteminin kabulü, güvence gösterilmesine veya diğer bir şarta bağlanabilir. (6) Bu madde hükümleri; a) Terör suçları, örgüt faaliyetleri çerçevesinde işlenen suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlardan mahkûm olanlar, b) Mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanmasına karar verilenler, c) Disiplin veya tazyik hapsine mahkûm olanlar, hakkında uygulanmaz. Mahkemece infazın ertelenmesi veya durdurulması
Geçici 10. madde kapsamındaki düzenleme bir genel af mıdır?

Hayır, bu düzenleme af niteliğinde değildir; mahkûmiyeti veya cezayı ortadan kaldırmaz, yalnızca belirli şartları taşıyan hükümlülerin cezalarının kalan kısmını denetimli serbestlik altında tamamlamalarını sağlar.

Covid-19 iznindeki hükümlülerin kuruma dönmesi zorunlu mudur?

Evet, 31 Temmuz 2023 tarihi itibarıyla izinde bulunan hükümlüler izin süresi bitiminden itibaren on beş gün içinde infaz kurumlarına dönmekle yükümlüdür.

İzin bitiminde kuruma dönmeyen veya geç dönen hükümlüye ne olur?

İki gün veya daha az gecikenler hakkında disiplin işlemi yapılır. İki günü aşan gecikmelerde ise Türk Ceza Kanunu'nun 292. maddesi kapsamında altı aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur; cebir veya tehdit kullanılmışsa bu ceza bir yıldan üç yıla kadar uygulanır. Ayrıca izinden dönmeyen ya da iki günden fazla geciken hükümlülere bir daha özel izin verilmez. Salgın hastalık, doğal afet, savaş veya seferberlik gibi nedenlerle dönemeyen ya da geç dönen hükümlüler bu gerekçeyle cezalandırılmaz.

Beş yıllık denetimli serbestlik için hükümlünün başvurusu gerekir mi?

Hayır, 31 Temmuz 2023 itibarıyla izinde olan ve denetimli serbestliğe beş yıl veya daha az süresi kalan hükümlüler için talep şartı aranmaz; infaz hâkimi re'sen karar verebilir.

Açık kuruma erken geçiş ve üç yıl erken denetimli serbestlikten kimler yararlanamaz?

TCK'nın 82. maddesinin birinci fıkrasının (d), (e) ve (f) bentlerindeki nitelikli kasten öldürme suçları, deprem kaynaklı bina yıkımı sonucu öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar (TCK m. 102, 103 ve m. 104/2-3), TCK İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü ila Yedinci Bölüm suçları, terör suçları ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar bu imkândan yararlanamaz.

İkinci defa mükerrir olanlar Geçici 10. maddeden faydalanabilir mi?

Hayır, koşullu salıverilmesi daha önce geri alınmış olanlar ile ikinci defa mükerrir sayılan hükümlüler Geçici 10. maddenin sağladığı bu imkânlardan yararlanamaz.

Denetimli serbestlik için asgari kurumda kalma süresi var mıdır?

4 Haziran 2025 tarihinde yürürlüğe giren düzenlemeyle birlikte, hükümlünün denetimli serbestlik usulünden yararlanabilmesi için koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini ve her hâlükârda beş günden az olmamak üzere kurumda tamamlamış olması gerekir.

İlgili makaleler

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Bu hukuk dalının sayfasına gidin
Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu