Kesinleşen hapis cezalarının infazı kural olarak derhal başlatılsa da 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 17. maddesi belirli şartların varlığı hâlinde hükümlünün başvurusuyla infazın ertelenmesine imkân tanımaktadır. Kasıtlı eylemler neticesinde verilen üç yıl veya daha az süreli hapis cezaları ile taksirli suçlardan kaynaklanan beş yıl veya daha az süreli mahkûmiyetler, çağrı kağıdı üzerine bizzat başvuran hükümlünün talebi doğrultusunda Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından ertelenebilmektedir.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 17Kaynağı aç
Erteleme Süresi ve Erteleme Kararının Geri Alınması
Hükümlünün talebi üzerine verilen infaz ertelemesi, her müracaatta bir yılı aşmayacak biçimde en fazla iki kez uygulanabilmektedir. Bu doğrultuda kanuni düzenleme çerçevesinde elde edilebilecek toplam erteleme süresi azami iki yılla sınırlandırılmıştır.
Erteleme kararı hükümlü açısından koşulsuz bir muafiyet sağlamaz. Erteleme süresi devam ederken hükümlü hakkında kasten işlenen bir suçtan dolayı kamu davası açılması hâlinde, erteleme kararı kaldırılarak ceza derhal infaz olunur.
Hapis Cezalarının İnfazına Ara Verilmesi Koşulları
Hapis cezasının infazına başlanmış olsa dahi kanunda öngörülen zorunlu ve çok ivedi hâllerde infaza geçici olarak ara verilebilmektedir. Hükümlünün yükseköğrenimini bitirebilmesi, ana, baba, eş veya çocuklarının ölümü ya da bu kişilerin sürekli hastalık veya malullükleri sebebiyle ailenin ticari faaliyetlerinin yürütülebilmesinin veya tarım topraklarının işlenebilmesinin imkânsız hâle gelmesi infaza ara verme nedenleri arasında yer alır.
Bunun yanı sıra hükümlünün bakıma muhtaç hâle gelen hasta veya malul eş ve çocuklarının bulunması ya da bizzat hükümlünün kesintisiz bir tedavi gerektiren sağlık sorununun mevcudiyeti hâlinde de Cumhuriyet Başsavcılığınca bir yılı geçmeyen sürelerle en çok iki defa infaza ara verilebilmektedir.
Güvence Gösterilmesi ve Güvencenin Akıbeti
Cumhuriyet Başsavcılığı, erteleme veya infaza ara verme talebini kabul ederken bu kararı belirli bir güvence teminatının yatırılmasına veya başkaca yükümlülüklere bağlayabilmektedir. Bu yolla infaz sürecinin aksamaması ve erteleme süresi sonunda hükümlünün hazır bulunması amaçlanır.
Erteleme müddetinin tamamlanmasının ardından infaz için yetkili mercilere kendiliğinden başvurmayan hükümlünün dosyaya depo ettiği güvence tutarının Hazineye gelir kaydedilmesi zorunluluğu doğar. Söz konusu güvencenin gelir kaydına karar verme yetkisi ise infaza konu mahkûmiyet hükmünü kuran mahkemenin görev alanındadır.
İnfaz Ertelemesi Hükümlerinden Yararlanamayacak Mahkûmlar
5275 sayılı Kanun'un 17. maddesindeki lehe düzenlemeler tüm suç tipleri ve infaz rejimleri için geçerli değildir. Terör suçları, suç işlemek amacıyla kurulan örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen fiiller ile cinsel dokunulmazlığa yönelen suçlardan mahkûm olanlar erteleme imkânından bütünüyle yararlanamaz.
Aynı şekilde haklarında mükerrirlere özgü infaz rejimi tatbik edilen hükümlüler ile niteliği gereği zorlama ve yaptırım aracı olarak öngörülen disiplin hapsi veya tazyik hapsine çarptırılan kişiler hakkında da isteme bağlı infaz ertelemesi uygulanmamaktadır.
Birlikte İşlenen Suçlarda İlk Derece Mahkemesinden Erteleme ve Durdurma
5275 sayılı Kanun'un 17/A maddesi uyarınca, birlikte işlenen suçlarda kanun yolu incelemesinde sirayet imkânı tanıyan 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 280. maddesinin üçüncü fıkrası ile 306. maddesinin gündeme geldiği durumlarda, ilk derece mahkemesinden infazın ertelenmesi veya durdurulması istenebilir.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 17/AKaynağı aç
Hükmü veren ilk derece mahkemesi karar öncesinde Cumhuriyet savcısı ile hükümlüden yazılı beyan isteyebilir; inceleme duruşma yapılmaksızın evrak üzerinden sonuçlandırılır. Mahkemece erteleme veya durdurma talebinin kabulü bir güvenceye ya da başkaca şartlara bağlanabileceği gibi, verilen bu karara karşı ilgililerce itiraz kanun yoluna başvurulması da mümkündür.
Erteleme Taleplerinin Reddi Hâlinde Kanun Yolları ve İnfaz Hâkimliği
İnfazın ertelenmesi talebinin geri çevrilmesi, cezanın hesaplanmasında duraksama oluşturan bir hal niteliğinde bulunmadığından 5275 sayılı Kanun'un 98. maddesi kapsamında mahkemeden bir duraksama giderme kararı istenmesine zemin hazırlamaz. Anılan madde kapsamındaki başvurular ise kural olarak infazı kendiliğinden durdurmamakla birlikte ilgili merci gerekli gördüğünde infazın ertelenmesine veya durdurulmasına hükmedebilmektedir.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 98Kaynağı aç
Cumhuriyet Başsavcılığınca verilen ret kararlarına karşı infaz hâkimliğine başvurulup başvurulamayacağı konusunda farklı hukuki değerlendirmeler mevcuttur. Bir yaklaşıma göre erteleme ve infaza ara verme konusunda karar verme yönünden infazı yürüten Cumhuriyet Başsavcılığına takdir hakkı tanınmış olup bu kararlara karşı yasa yolu öngörülmediğinden infaz hâkimliğince hükümlünün başvurusu üzerine erteleme kararı verilemez.
Buna karşın özellikle infaza başlandıktan sonra zorunlu ve ivedi sebeplerle talep edilen infaza ara verme isteminin reddedilmesi durumunda, 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu'nun 4. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca Cumhuriyet savcısının infaza dair işlemlerine karşı genel şikâyet yolu kapsamında infaz hâkimliğine müracaat edilebileceği yönünde hukuki değerlendirme de bulunmaktadır.
4675 sayılı İNFAZ HAKİMLİĞİ KANUNU m. 4Kaynağı aç
Hükümlünün istemiyle infaz erteleme en çok ne kadar sürebilir?
İnfaz ertelemesi her defasında en fazla bir yıl olmak üzere en çok iki kez uygulanabilir ve toplam süre iki yılı geçemez.
Hangi cezalar hükümlünün talebi doğrultusunda ertelenebilir?
Kasten işlenen suçlarda üç yıl, taksirle işlenen suçlarda ise beş yıl veya daha az süreli hapis cezaları erteleme kapsamındadır.
Erteleme süresi devam ederken yeni kamu davası açılırsa ne olur?
Erteleme süresi içinde hükümlü hakkında kasten işlenen bir suç nedeniyle kamu davası açılması hâlinde erteleme kararı iptal edilerek ceza derhal infaz edilir.
Hapis cezasının infazına başlandıktan sonra infaza ara verilmesi mümkün müdür?
Yükseköğrenimin bitirilmesi veya yakınların vefatı ve bakıma muhtaçlığı gibi zorunlu hâllerde bir yılı aşmayan sürelerle en çok iki defa infaza ara verilebilir.
Birlikte işlenen suçlarda infazın ertelenmesi kararına karşı hangi yola başvurulur?
5275 sayılı Kanun'un 17/A maddesi kapsamında ilk derece mahkemesince duruşmasız verilen erteleme veya durdurma kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy