Hapis cezası, ergin hükümlüyü kendiliğinden kısıtlı duruma getirmez. Türk Medeni Kanunu'na göre fiil ehliyetine sahip olan kimse kendi fiilleriyle hak edinebilir ve borç altına girebilir; kısıtlıların ise fiil ehliyeti yoktur. Dolayısıyla hükümlünün vekalet verip veremeyeceği, hakkında kısıtlama kararı bulunup bulunmadığına bağlıdır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 407Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 9Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 14Kaynağı aç
Fiil ehliyeti ve hapis nedeniyle kısıtlama
Türk Medeni Kanunu'nun 9. maddesi, fiil ehliyetine sahip olan kimsenin kendi fiilleriyle hak edinebileceğini ve borç altına girebileceğini düzenler. Aynı Kanun'un 14. maddesi ise ayırt etme gücü bulunmayanların, küçüklerin ve kısıtlıların fiil ehliyetinin olmadığını belirtir.
Türk Medeni Kanunu'nun 407. maddesinin birinci fıkrasına göre, kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunan ergin kişi, isteği üzerine kısıtlanır veya kendisine kayyım atanır. İsteği olmaksızın otomatik kısıtlama uygulanmaz.
Beş yıl veya daha fazla hapis cezasında takdir
Toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunan ergin kişi, isteği bulunmasa da kısıtlanabilir. Türk Medeni Kanunu'nun 407. maddesinin ikinci fıkrası, bunun için kişiliğinin veya malvarlığının korunması bakımından gerekli görülmesini arar. Hükümde kısıtlanabilir denildiğinden kısıtlama zorunlu değildir.
Cezayı yerine getirmekle görevli makam, hapis cezasının infazına başlandığında durumu derhâl vesayet makamına bildirir; vesayet makamı da karar vermeden önce hükümlüyü dinler.
Türk Medeni Kanunu'nun 407. maddesi, kayyımlığa ilişkin hükümlerin niteliğine uygun düştüğü ölçüde hapis cezası nedeniyle kısıtlama hakkında da uygulanacağını düzenler.
Noter ve avukatla görüşme
Hükümlü ve tutuklu, noter ile tatil günleri dışında ve çalışma saatleri içinde görüşebilir. Hükümlü ve Tutukluların Ziyaret Edilmeleri Hakkında Yönetmelik'in 22. maddesi, meslek kimliğinin ibrazını, görüşmenin görevle ilgili olmasını ve idarenin gözetiminde açık görüş usulünü şart koşar. Bu hüküm noterle görüşmeyi düzenler.
8345 sayılı HÜKÜMLÜ VE TUTUKLULARIN ZİYARET EDİLMELERİ HAKKINDA YÖNETMELİK m. 22Kaynağı aç
Hükümlü, vekâletnamesi olmayan avukatlarıyla avukatlık mesleğinin icrası çerçevesinde en çok üç kez görüşebilir. Yönetmelik'in 20. maddesindeki bu sınır, vekâletnamesi bulunmayan avukatlar içindir.
8345 sayılı HÜKÜMLÜ VE TUTUKLULARIN ZİYARET EDİLMELERİ HAKKINDA YÖNETMELİK m. 20Kaynağı aç
Türk Ceza Kanunu'nun 220. maddesinde ve ikinci kitabın dördüncü kısmının dördüncü ve beşinci bölümlerinde yer alan suçlardan mahkûm olan hükümlülerin avukatlarıyla ilişkisi, belirli hâllerde denetlenebilir. Konusu suç teşkil eden fiil işlendiğine, infaz kurumunun güvenliğini tehlikeye düşürdüğüne ya da terör örgütü veya diğer suç örgütü mensuplarının örgütsel amaçlı haberleşmesine aracılık edildiğine ilişkin bulgu veya belge bulunmalıdır. Bu durumda Cumhuriyet başsavcılığının istemi ve infaz hâkiminin kararı gerekir. Görüşmede bir görevli hazır bulundurulabilir ve verilen belgeler infaz hâkimince incelenebilir.
Vesayetin sona ermesi
Türk Medeni Kanunu'nun 471. maddesinin birinci fıkrasına göre, özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûmiyet sebebiyle kısıtlı bulunan kişi üzerindeki vesayet, hapis hâlinin hukuka uygun biçimde sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 471Kaynağı aç
Hapis hâli devam ederken de vesayet, 471. maddenin ikinci fıkrasındaki şartlarla sona erdirilebilir. Toplam beş yıldan az hapis cezasına bağlı kısıtlamada kişinin istemi aranır. Toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasına bağlı kısıtlamada ise kişinin talebi üzerine kişiliğinin veya malvarlığının korunması sebebinin ortadan kalkması gerekir.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 2017/7488 esas ve 2017/16267 karar sayılı ilamında, denetimli serbestlik müdürlüğüne sevk edilen hükümlünün hapis hâlinin sona erdiği kabul edilmiştir. Daire, bu nedenle vesayetin kendiliğinden ortadan kalktığını ve karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmesi gerektiğini belirterek ilk derece mahkemesi hükmünün bozulmasına karar vermiştir.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2017/7488, K. 2017/16267Kaynağı aç
Vasi kural olarak iki yıl için atanır; vesayet makamı bu süreyi her defasında ikişer yıl uzatabilir ve dört yıl dolunca vasi vasilikten kaçınma hakkını kullanabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 456Kaynağı aç
Hapis cezası hükümlüyü kendiliğinden kısıtlar mı?
Hayır. Kesinleşmiş hapis cezasının infazındaki ergin kişi, isteği üzerine kısıtlanır veya kendisine kayyım atanır. Beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapiste ise koruma gerekli görülürse, isteği olmasa da kısıtlanabilir.
Kısıtlı kişinin fiil ehliyeti var mıdır?
Hayır. Ayırt etme gücü bulunmayanların, küçüklerin ve kısıtlıların fiil ehliyeti yoktur. Fiil ehliyeti bulunan kişi ise kendi fiilleriyle hak edinebilir ve borç altına girebilir.
Hükümlü noterle ne zaman görüşebilir?
Hükümlü ve tutuklu, noter ile tatil günleri dışında ve çalışma saatleri içinde görüşebilir. Meslek kimliği ibraz edilmeli, görüşme görevle ilgili olmalı ve idarenin gözetiminde açık görüş usulü uygulanmalıdır.
Vekâletnamesi olmayan avukat kaç kez görüşebilir?
Hükümlü, vekâletnamesi olmayan avukatlarıyla avukatlık mesleğinin icrası çerçevesinde en çok üç kez görüşebilir.
Hapis devam ederken vesayet sona erer mi?
Evet, belirli şartlarla sona erdirilebilir. Beş yıldan az hapiste kişinin istemi aranır. Beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapiste talebe ek olarak kişiliğin veya malvarlığının korunması sebebinin kalkması gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy