5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 105/A maddesi kapsamında denetimli serbestlik, hapis cezasının toplum içinde infaz edilmesini sağlayan yasal bir usuldür. Açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde yer alan hükümlünün koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalması durumunda, kurum idaresince düzenlenen değerlendirme raporu ve iyi hâlliliğin varlığı gözetilerek hükümlünün talebi üzerine bakiye cezanın denetimli serbestlikle yerine getirilmesine infaz hâkimliği tarafından karar verilebilir.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 105/AKaynağı aç
Ceza İnfaz Kurumunda Fiilen Kalınması Gereken Asgari Süre
5275 sayılı Kanun'un 105/A maddesinin birinci fıkrası uyarınca denetimli serbestlik usulünden faydalanılabilmesi için, hükümlünün koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini kurumda fiilen geçirmiş olması şarttır. İlgili kanun hükmü gereğince infaz kurumunda fiilen tamamlanması gereken bu süre beş günden az olamaz.
Açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartları oluşmasına karşın kendi iradesi dışındaki bir nedenle açık kuruma ayrılamayan veya bu sebeple kapalı ceza infaz kurumuna geri gönderilen iyi hâlli hükümlüler de diğer yasal koşulları taşımaları durumunda denetimli serbestlik tedbirinden yararlanabilir.
Gözaltı ve Tutukluluk Mahsubu ile İstisnai Suç Grupları
Yargılama safhasında veya öncesinde gözaltı ve tutuklulukta geçirilen süreler kesinleşen toplam cezadan mahsup edilir. Yapılan mahsup işlemi, hükümlünün infaz kurumunda fiilen geçirmesi gereken kalış süresini ve kapalı kuruma giriş gerekliliğini etkileyebilir.
Cinsel suçlar, terör suçları ve örgütlü suçlar gibi özel ve istisnai infaz rejimine tabi tutulan suç tiplerinde denetimli serbestlikten yararlanma ya da cezaevinden erken ayrılma olanakları kanunen daha sınırlı tutulabilmektedir.
Özel Gruplara Tanınan Denetimli Serbestlik Süreleri ve İstisnalar
5275 sayılı Kanun'un 105/A maddesinin üçüncü fıkrası belirli hükümlü grupları için farklı süreler öngörür. Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlüler koşullu salıverilmelerine iki yıl veya daha az süre kalması durumunda denetimli serbestlikten yararlanabilir. Ağır bir hastalık, engellilik veya kocama sebebiyle yaşamlarını yalnız idame ettiremeyen hükümlüler ise koşullu salıverilmeye üç yıl veya daha az süre kalması hâlinde bu imkândan faydalanabilir; bu sağlık ve engellilik hâlinin Adlî Tıp Kurumundan alınan ya da yetkili tam teşekküllü hastane sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanan resmî bir raporla belgelendirilmesi zorunludur.
Adli para cezasının ödenmemesi sebebiyle cezası hapse çevrilen hükümlüler, 5275 sayılı Kanun'un 105/A maddesinde düzenlenen denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infaz usulünden yararlanamaz.
Yükümlülük İhlali, Kuruma İade ve Firar Yaptırımı
Ceza infaz kurumundan ayrılan hükümlünün beş gün içinde talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne müracaat etmesi zorunludur. Süresi içinde müdürlüğe başvurulmaması, belirlenen yükümlülüklere ve denetim planına uymamakta ısrar edilmesi ya da hükümlünün cezaevine geri dönmek istemesi hâlinde infaz hâkimi tarafından açık ceza infaz kurumuna gönderilme kararı verilir. Koşullara göre açık veya kapalı kuruma iade söz konusu olabilir.
Denetimli serbestlik müdürlüğüne müracaat süresinin bitiminden itibaren iki gün geçmesine rağmen başvuruda bulunmayanlar ile kuruma iade kararına karşın iki gün içinde yetkili makamlara teslim olmayan hükümlüler hakkında 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 292 ve 293. maddelerinde düzenlenen firar suçuna ilişkin hükümler uygulanır.
Suçta Tekerrür Hükümleri ve İnfaza Yansımaları
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 58. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, önceden işlenen suçtan dolayı verilen hüküm kesinleştikten sonra yeni bir suç işlenmesi hâlinde tekerrür hükümleri uygulanır. Tekerrürün gerçekleşmesi bakımından önceki cezanın fiilen infaz edilmiş olması şartı aranmaz.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 58Kaynağı aç
Tekerrür durumunda hükmolunan ceza mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilir ve hükümlü hakkında infazdan sonra denetimli serbestlik tedbiri uygulanmasına karar verilir. 5237 sayılı Kanun'un 58. maddesinin yedinci fıkrası gereğince, mükerrirlere özgü infaz rejiminin ve infaz sonrası denetimli serbestlik tedbirinin uygulanacağı mahkûmiyet kararında açıkça belirtilir. Aynı maddenin dokuzuncu fıkrası uyarınca itiyadi suçlular, suçu meslek edinenler ve örgüt mensubu suçlular hakkında da bu rejim uygulanır.
Önceki mahkûmiyet beş yıldan fazla süreli hapis cezası içeriyorsa cezanın infazından itibaren beş yıl, beş yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası içeriyorsa infazdan itibaren üç yıl geçtikten sonra işlenen suçlarda tekerrür hükümleri uygulanamaz. Kasıtlı suçlar ile taksirli suçlar ve sırf askerî suçlar ile diğer suçlar arasında tekerrür oluşmaz. Ayrıca fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış kişilerin suçları dolayısıyla tekerrür hükümleri tatbik edilmez. Tekerrür hâlinde sonraki suç için hapis ile adli para cezası seçimlik öngörülmüşse hapis cezasına hükmolunması zorunludur.
1 yılın altındaki hapis cezalarında doğrudan tahliye mümkün müdür?
5275 sayılı Kanun'un 105/A maddesi uyarınca hükümlünün denetimli serbestlik tedbiriyle infazdan yararlanabilmesi için koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini ve beş günden az olmamak üzere bu süreyi kurumda geçirmesi aranır; gözaltı ve tutuklulukta geçen mahsup süreleri fiilî kalış durumunu etkileyebilir.
Gözaltı ve tutukluluk süreleri cezaevinde kalış süresini etkiler mi?
Gözaltı ve tutuklulukta geçirilen süreler mahsup edilerek toplam cezadan düşülür ve bu düşüm kurumda fiilen kalış süresi ile kuruma giriş zorunluluğunu etkileyebilir.
Denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurulmazsa ne olur?
Tahliye sonrası beş gün içinde müracaat edilmediğinde açık kuruma iade kararı verilir; sürenin bitiminden itibaren iki gün geçmesine karşın başvurmayanlar hakkında ise Türk Ceza Kanunu'nun firar hükümleri uygulanır.
Ödenmeyen adli para cezası nedeniyle hapse çevrilen cezalar denetimli serbestliğe tabi midir?
Adli para cezasının ödenmemesi sebebiyle hapse çevrilen cezalar bakımından 5275 sayılı Kanun'un 105/A maddesinde yer alan denetimli serbestlik hükümleri uygulanamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy