İmar planı iptal davası, plan kararını alan idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır. İdare mahkemesi, teknik bir alan olan imar mevzuatı ile harita ve kadastro konularında uzman bilirkişiler atayarak keşif yapar ve rapor temin eder. Bilirkişiler tarafından hazırlanan teknik rapor doğrultusunda imar düzenlemesinin mülkiyet hakkını ihlal ettiği veya kamu yararına aykırı bulunduğu tespit edilirse dava konusu işlemin iptaline karar verilir.
İmar Planlarının Kapsamı ve İdari Hazırlık Aşaması
3194 sayılı İmar Kanunu m. 8/b hükmüne göre imar planları; nazım imar planı ve uygulama imar planından meydana gelir. Varsa bölge planı ve çevre düzeni planı kararlarına uygunluk sağlanarak belediye sınırları içerisinde kalan alanların nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Hazırlanan planlar, plan değişiklikleri ve plan revizyonları kayıt altına alınmak ve arşivlenmek üzere Bakanlıkça oluşturulan elektronik sisteme yüklenir ve Plan İşlem Numarası alır.
3194 sayılı İMAR KANUNU m. 8Kaynağı aç
Planlama sürecinde kamu kurum ve kuruluşları plana ilişkin görüşlerini en geç otuz gün içinde bildirmekle yükümlüdür. Etüt ve analiz gibi uzun süreli çalışma gerektiren durumlarda ilgili kurumun talebi üzerine otuz günü geçmemek üzere ek süre verilebilir; bu sürede görüş bildirilmediği takdirde plan hakkında olumsuz görüş bulunmadığı kabul edilir. Ayrıca 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda öngörülen izinler alınmadıkça tarım arazileri tarımsal amaç dışında kullanılamaz, planlanamaz veya yerleşim alanı olarak belirlenemez. Sanayi alanları, ileri atıksu arıtma tesisleri, ibadethaneler ve tarımsal amaçlı silolar haricinde imar planlarında bina yüksekliklerinin serbest olarak belirlenmesi kanunen yasaktır.
İlan, Askı ve İtiraz Usulü
Belediye meclisince onaylanan imar planları yürürlüğe girdikten sonra, belediye başkanlığının belirlediği panolarda ve ilgili idarenin internet sitesinde bir ay boyunca eşzamanlı duyurulur. Belediye ve mücavir alan sınırları haricinde kalan alanlardaki planlar valilik veya ilgililerince hazırlanabilir; bu planlar valiliğin uygun bulması durumunda onaylanarak yürürlüğe girer ve valilikçe belirlenen yerler ile idare internet sayfalarında bir ay süreyle ilan edilir. Planların ve bunlara dair değişikliklerin askıya çıktığı yer muhtarlık panosunda ilan edilirken, değişikliğe konu bölgede görünür şekilde en az iki adet tabela konularak otuz gün boyunca bilgilendirme yapılır. Kesinleşmiş planlardaki değişiklikler de yine aynı onay, bir aylık askı ilanı ve itiraz usulüne tabidir.
Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye sınırları dâhilindeki alanlarda belediye başkanlığınca iletilen itirazlar belediye meclisi tarafından on beş gün içinde incelenerek kesin karara bağlanır. Belediye ve mücavir alan dışındaki yerlerde ise itirazlar valiliğe yöneltilir ve valilik bu itirazları ve planları on beş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar. Askı süresi içinde belediye meclisine itirazda bulunulması, plana karşı dava açmanın zorunlu bir ön koşulu sayılmamaktadır.
Dava Açma Süreleri ve Sürelerin Başlangıcı
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7/1 uyarınca özel kanununda ayrı bir süre öngörülmeyen hallerde idare mahkemelerinde genel dava açma süresi altmış gündür. İmar planı ilanına itiraz edilmiş ve bu itiraz reddedilmişse işlem öğrenilmiş sayılarak altmış günlük süre işlemeye başlar. Yapılan itiraz hakkında idarenin on beş günlük inceleme süresinde bir karar vermemesi halinde durumun zımnen ret kabul edilerek altmış gün içinde dava açılabileceği değerlendirilmektedir. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi kural olarak ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar; bununla birlikte askı süresinde itiraz edilmeyen hallerde ilanın son gününü takip eden günden itibaren de altmış gün içinde planın iptali istenebilmektedir. İlan edilen işleme süresinde dava açılmaması durumunda daha sonra açılacak davaların usulden reddi söz konusu olabilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
3194 sayılı İmar Kanunu m. 8/b uyarınca kesinleşen imar planları veya parselasyon planlarına karşı kesinleşme tarihinden itibaren her halde beş yıl içinde dava açılabilir. İşlemin resmî bir kayıtla öğrenilmiş olması halinde dava açmak için beş yıllık sürenin dolması beklenmez. 2577 sayılı Kanun m. 7/3 uyarınca, adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra işlemeye başlar.
Uygulama İşlemleriyle Birlikte Dayanak Planın İptali
2577 sayılı Kanun m. 7/4 uyarınca ilanı gereken düzenleyici işlemlerde süre ilan gününü izleyen günden başlar; ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer hem uygulanan işlem hem düzenleyici işlem veya her ikisi aleyhine birlikte dava açabilirler. Düzenleyici işlemin daha önce iptal edilmemiş bulunması, ona dayalı işlemin iptaline engel teşkil etmez. Dolayısıyla imar planına süresinde dava açılmamış olsa dahi, plana dayalı olarak parselasyon, kamulaştırma veya inşaat ruhsatı gibi bir uygulama işlemi tesis edildiğinde bu uygulama işlemiyle birlikte dayanak imar planının iptali de talep edilebilir.
Kamulaştırma davasında davalı parsel sahibi, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesine başvurarak kamulaştırma işleminin iptalini talep edebilir. Bu süreçte kamulaştırma işlemine dayanak teşkil eden imar planlarında hukuka aykırılık bulunması durumunda, söz konusu imar planlarının iptali de talep edilebilir.
İptal Talebinin Kapsamı ve Kademeli Birliktelik
İmar planı iptal davasında davacı, yalnızca kendi taşınmazının bulunduğu kısmın iptalini isteyebileceği gibi planın tamamının iptalini de dava konusu yapabilir. Bir alt ölçekli planın iptali talep edilirken dayanak üst ölçekli planlarda hukuka aykırılık belirlenmesi halinde, aynı dava bünyesinde üst ölçekli planların iptali de talep edilebilir. 3194 sayılı Kanun m. 8/d uyarınca alt kademe planların, üst kademe planların kesinleşmesinden itibaren en geç bir yıl içinde üst planlara uygun hale getirilmesi zorunludur. Bu uyum sağlanmadığı takdirde üst planı onaylayan merciler alt kademe planları en geç altı ay içinde resen uygun hale getirerek onaylar; söz konusu sürede ruhsat işlemleri yürürlükteki uygulama imar planına göre yürütülür.
İmar planına dava açmadan önce idareye itiraz etmek zorunlu mudur?
İmar planının askı süresinde belediye meclisine itiraz edilmesi, iptal davası açılması için zorunlu bir dava şartı veya ön koşul niteliğinde görülmemektedir.
Askı süresinde itiraz edilmeyen imar planına ne zamana kadar dava açılabilir?
İlanı gereken düzenleyici işlemlerde genel dava açma süresi ilan tarihini izleyen günden başlarken, askı süresinde itiraz edilmeyen hallerde ilanın son gününü takip eden günden itibaren altmış gün içinde iptal davası açılabileceği kabul edilmektedir.
Süresinde dava açılmayan imar planı uygulama işlemiyle birlikte dava edilebilir mi?
İmar planına dayanılarak parselasyon, kamulaştırma veya ruhsat gibi yeni bir işlem tesis edildiğinde, ilgililer uygulama işlemiyle birlikte dayanak imar planının da iptalini isteyebilir.
İmar planının yalnızca belirli bir parsele ilişkin kısmı için dava açılabilir mi?
İmar planı iptal davasında davacı hem yalnızca kendi parseline ilişkin bölümün hem de planın tamamının iptalini talep edebilir.
Kamulaştırma sürecinde dayanak imar planının iptali istenebilir mi?
Kamulaştırma davasında davalı parsel sahibi tarafından tebliğden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesinde kamulaştırma işleminin iptali istenirken, kamulaştırmaya dayanak teşkil eden imar planında hukuka aykırılık bulunması durumunda bu planın iptali de talep edilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy