Suçta ve Cezada Kanunilik İlkesi ve İdari Yaptırımlar
Kabahatler karşılığında tesis edilen idari yaptırımlara ilişkin uyuşmazlıklar, Anayasa'nın 38. maddesinde düzenlenen suçta ve cezada kanunilik ilkesinin güvence alanı kapsamındadır ve bu nitelikteki idari para cezalarına karşı yapılan bireysel başvurular incelenebilmektedir. Kabahat fiili dolayısıyla idari yaptırım kararı verilip kesinleşmiş olsa dahi, yaptırım henüz infaz edilmeden önce eylemin unsurlarında veya cezasında fail lehine yasal bir değişiklik meydana gelirse bu kuralın uygulanması gerekir. Kesinleşmiş olmasına karşın henüz infazı tamamlanmamış bir idari yaptırımda lehe düzenlemenin gözetilmemesi, suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlali sonucunu doğurur.
Zaman Bakımından Uygulama ve Derhal İnfaz Ayrımı
5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 5. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümleri kabahatler hakkında da geçerlidir. 5237 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 1. fıkrasına göre fiilin işlendiği tarihte kanunen suç sayılmayan bir eylemden dolayı kimseye ceza veya güvenlik tedbiri uygulanamaz; fiil sonradan yürürlüğe giren kanunla yaptırıma tabi olmaktan çıkarılmışsa hükmolunan cezanın infazı ve kanuni sonuçları kendiliğinden kalkar. Aynı maddenin 2. fıkrası uyarınca fiilin işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklılık gösteriyorsa failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz edilir. Kabahatler Kanunu'nda yer verilen idari yaptırım kararlarının yerine getirilmesinde derhal uygulama kuralı ise yalnızca infaz yöntemiyle sınırlıdır. Dolayısıyla kesinleşmiş fakat henüz infaz edilmemiş idari yaptırımlarda, eylemin unsurlarına veya ceza miktarına ilişkin lehe değişikliklerin geriye yürümesi esastır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 7Kaynağı aç
Zaman bakımından uygulamada infaz hukuku kuralları ile maddi ceza hukuku kuralları birbirinden ayrılır. 5237 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 3. fıkrası uyarınca hapis cezasının ertelenmesi, koşullu salıverilme ve tekerrürle ilgili olanlar hariç infaz rejimine ilişkin hükümler derhal uygulanır. Bu çerçevede kabahatler karşılığında uygulanan yaptırımların yerine getirilme usulü derhal yürürlüğe girerken, fiili kabahat olmaktan çıkaran veya ceza miktarını azaltan düzenlemeler lehe kanun ilkesi uyarınca geçmişe etki eder.
Kesinleşen Yaptırımlarda Yeniden Yargılama Usulü
İdari yaptırım kararının infazı tamamlanmadan önce yürürlüğe giren lehe kanun hükmünün derece mahkemesince dikkate alınmaması anayasal hak ihlali oluşturur. 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bireysel başvuru incelemesinde hak ihlali tespit edildiğinde, idari eylem veya işlem niteliğinde karar verilmeksizin ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenler belirlenir. İhlalin bir mahkeme kararından kaynaklandığı durumlarda aynı maddenin 2. fıkrası gereğince dosya, ihlali ve sonuçlarını gidermek amacıyla yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.
6216 sayılı ANAYASA MAHKEMESİNİN KURULUŞU VE YARGILAMA USULLERİ HAKKINDA KANUN m. 50Kaynağı aç
Özel Kanunlardaki İdari Yaptırımlar ve Yargı Yolu
4733 sayılı Kanun'un 8. maddesi uyarınca, bu Kanun hükümlerine göre verilen idari yaptırım kararlarına karşı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre işlemin tebliğinden itibaren onbeş gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir. İdare mahkemesinde dava açılmış olması idari yaptırım kararının yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz. 4733 sayılı Kanun'da idari yaptırımlara dair hüküm bulunmayan hallerde ise 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümleri uygulanır.
4733 sayılı TÜTÜN, TÜTÜN MAMULLERİ VE ALKOL PİYASASININ DÜZENLENMESİNE DAİR KANUN m. 8Kaynağı aç
İdari para cezası kesinleştikten sonra lehe kanun çıkarsa uygulanır mı?
İdari yaptırım kararı kesinleşmiş olsa bile ceza infaz edilmeden önce yürürlüğe giren lehe kanun hükümlerinin uygulanması zorunludur; aksi yöndeki uygulama suçta ve cezada kanunilik güvencesine aykırılık teşkil eder.
Kabahatler Kanunu'ndaki derhal uygulama kuralı lehe düzenlemeleri engeller mi?
Kabahatler Kanunu'nun 5. maddesindeki derhal uygulama kuralı yaptırımın infaz yöntemiyle sınırlı olup fiilin unsurlarına ya da cezanın türü ve miktarına ilişkin lehe yasal değişikliklerin geçmişe yürümesini engellemez.
Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı sonrasında derece mahkemesi nasıl hareket eder?
İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı tespit edildiğinde dosya yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir ve mahkeme mümkünse dosya üzerinden ihlali ortadan kaldıracak kararı verir.
Özel kanun uyarınca idari para cezasına karşı dava açılması infazı durdurur mu?
Özel düzenleme uyarınca tebliğden itibaren onbeş gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılması idari yaptırım kararının yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

