İlçe belediyesi tarafından verilen geçerli bir yapı ruhsatına sahip olan ve ruhsatına uygun şekilde inşa edilen bir yapı, büyükşehir belediyesi tarafından yıkılamaz. İmar mevzuatı uyarınca ilçe belediyesinin yetki sınırları dahilinde düzenlediği yapı ruhsatları geçerlidir; ruhsata uygun inşa edilen yapılarda denetim ve uygulama sorumluluğu ruhsatı veren ilçe belediyesine aittir. Hukuken geçerli bir ruhsatın bulunması ve projesine uygun hareket edilmesi halinde, yapının büyükşehir belediyesince yıkılması hukuka aykırılık teşkil eder.
Büyükşehir Belediyesinin İmar Denetimi ve Müdahale Şartları
İmar düzeninin temini hedefiyle yürürlüğe konulan düzenlemeler ile 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 21. maddesi uyarınca yapı ruhsatı tanzim edilir. Büyükşehir belediyesinin yapıya müdahalesi, yapının bütünüyle ruhsatsız olması veya ruhsat alınmasına rağmen sonradan projesine aykırı biçimde değiştirilmiş bulunması koşuluna bağlıdır. Bu durumlar gerçekleşmediği sürece büyükşehir belediyesinin müdahale etme yetkisi doğmaz.
İmar mevzuatında yıkım kararı öncelikle ruhsatı veren ilçe belediyesi tarafından verilir. Büyükşehir belediyesi yalnızca ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı bulunması ve ilçe belediyesinin işlem yapmaması halinde devreye girer.
Büyükşehir ve İlçe Belediyeleri Arasındaki Yasal Süreç
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca büyükşehir belediyesi, ilçe belediyelerinin imar uygulamalarını denetleme yetkisine sahiptir. Bu denetim yetkisi; konu ile ilgili her türlü bilgi ve belgeyi istemeyi, incelemeyi ve gerektiğinde bunların örneklerini almayı kapsar. İlçe belediyeleri istenen her türlü bilgi ve belgeleri en geç on beş gün içinde vermekle yükümlüdür.
5216 sayılı BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ KANUNU m. 11Kaynağı aç
Denetim sonucunda belirlenen eksiklik ve aykırılıkların giderilmesi için ilgili ilçe belediyesine üç ayı geçmemek üzere süre tanınır. Bu süre içinde eksiklik ve aykırılıklar giderilmediği takdirde büyükşehir belediyesi söz konusu eksiklik ve aykırılıkları gidermeye yetkilidir.
Büyükşehir belediyesince tespit edilen ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılar, gerekli işlemlerin yapılması için ilgili ilçe belediyesine bildirilir. Belirlenen imara aykırı uygulama ilçe belediyesi tarafından üç ay içinde giderilmez ve zamanında müdahale edilmezse, büyükşehir belediyesi devreye girerek 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. ve 42. maddelerinde düzenlenen yetkileri kullanabilir.
Ruhsata Aykırılık Halinde 3194 Sayılı Kanun Uyarınca Yıkım Prosedürü
Ruhsatsız başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı tespit edildiğinde, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi gereğince idarece o andaki inşaat durumu derhal tespit edilir, yapı mühürlenir ve inşaat durdurulur. Yapının imar mevzuatına aykırı olduğu bilgisi tapu kütüğünün beyanlar hanesine işlenmek üzere en geç yedi gün içinde ilgili idarece tapu dairesine yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiği bildirilmeden beyanlar hanesindeki bu şerh kaldırılamaz.
3194 sayılı İMAR KANUNU m. 32Kaynağı aç
İnşaatın durdurulması işlemi, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne iletilir. Yapı sahibine aykırılığı gidermesi veya ruhsat alması için tanınan bir aylık sürede aykırılık giderilmez veya ruhsat temin edilmezse ruhsat iptal edilir. Devamında belediye encümeni veya yetkili kurul kararını müteakip bina yıktırılır ve yıkım masrafı yapı sahibinden tahsil edilir.
İdari Para Cezaları ve Bakanlığın Yıkım Yetkisi
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi kapsamındaki konulardan dolayı ilgilisine iki kez ceza verilemez.
Öte yandan 3194 sayılı Kanun'un 32. maddesi uyarınca; yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde yapının ruhsata uygun hale getirilmediği tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında yıkım kararı alınmayan ya da yıkım kararı alınmasına rağmen altı ay içinde idarece yıkılmayan yapılar, masrafları döner sermaye işletmesi gelirlerinden karşılanmak üzere Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir. Bakanlıkça gerçekleştirilen bu yıkımların maliyetleri yüzde yüz fazlası ile ilgili idareden tahsil edilir; tahsil edilememesi halinde ise ilgili idareye 5779 sayılı Kanun uyarınca aktarılan paylardan kesilerek tahsil olunur.
İlçe belediyesinden ruhsatlı ve projeye uygun bir bina büyükşehir tarafından yıkılabilir mi?
Hayır, ilçe belediyesince verilen geçerli bir ruhsata sahip olan ve projeye uygun inşa edilen yapıyı büyükşehir belediyesi yıkamaz; böyle bir işlem hukuka aykırılık oluşturur.
Büyükşehir belediyesinin yıkım yetkisi hangi durumlarda doğar?
Büyükşehir belediyesi yalnızca yapının tamamen ruhsatsız olması veya ruhsat ve eklerine aykırı inşa edilmesine rağmen, bildirime rağmen ilçe belediyesince üç ay içinde aykırılığın giderilmemesi durumunda devreye girer.
İmar para cezalarında mükerrer ceza kesilebilir mi?
Hayır, 5216 sayılı Kanun'un 11. maddesi uyarınca 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi kapsamındaki fiillerden dolayı ilgilisine iki kez ceza verilemez ve büyükşehir belediyesi yalnızca bir defa idari para cezası uygulayabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy