İmar uygulamalarında kural olarak herhangi bir taşınmazdan bir defadan fazla düzenleme ortaklık payı (DOP) alınmaması esastır. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca parsel maliklerinden tek bir kesinti yapılması temel kural olmakla birlikte, yasadaki özel şartların bir arada bulunması halinde aynı taşınmazdan ikinci kez ilave kesinti yapılmasına kanunen imkan tanınmıştır.
Danıştay 6. Daire, E. 2022/941, K. 2022/7859Kaynağı aç
Düzenleme Ortaklık Payının Amacı ve Yasal Tavan Oranı
Düzenleme ortaklık payı, imar sahasındaki taşınmazların değer kazanması karşılığında bölgenin gereksinim duyduğu kamusal donatı ve ortak hizmet sahalarına ayrılan kanuni paydır. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18. maddesinin üçüncü fıkrasına göre bu paylar; yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil alan, karakol, ibadet yeri, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı eğitim tesisleri ve Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık tesisleri ile pazar yeri, semt spor alanı, toplu taşıma merkezleri, mezarlık, belediye hizmeti ve rekreasyon alanları gibi umumi gereksinimler için kesilir ve bu tesislerden başka amaçla kullanılamaz. Aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca parselasyon sürecinde alınacak pay miktarı, taşınmazların işlemden önceki yüzölçümlerinin en fazla yüzde kırk beşine kadar ulaşabilir.
İkinci Kez Düzenleme Ortaklık Payı Kesintisinin Şartları
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18. maddesinin altıncı fıkrasında yer alan istisna düzenlemesine göre, imar planı kararıyla taşınmazda yapılaşma koşulunda ve nüfusta artış olması halinde ilave pay kesilmesi gündeme gelebilir. İkinci kesintinin geçerli olabilmesi için uygulama sonucunda meydana gelen değerin önceki değerden az olmaması gerekir. Taşınmazın önceki imar uygulamalarında yapılan terk veya kesintileri dikkate alınarak ilk uygulamadaki pay oranı yüzde 45'e kadar tamamlanmak üzere ilave düzenleme ortaklık payı kesintisi yapılabilir.
İfraz ve Tevhit Yoluyla Yapılan Terklerin Durumu
Parselasyon planı yürütülmeksizin malikleri tarafından daha önce ifraz veya tevhit edilerek tescil edilmiş taşınmazlarda da tamamlama niteliğinde kesinti yapılabilir. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca, önceki ifraz veya tevhit esnasında imar planındaki kamu ve umumi hizmet alanlarına rastladığı için terk edilen ya da bağışlanan sahaların toplam alana oranı belirlenir. Yeni parselasyondaki düzenleme ortaklık payı oranı bu orandan yüksekse, aradaki farkı karşılayacak kadar ilave düzenleme ortaklık payı kesintisi yapılabilir.
Parseller Arasında Eşitlik İlkesi ve Parselasyonun İptali
Aynı parselasyon sahasında bulunan tüm taşınmaz maliklerine yönelik işlemlerde kanuni şartların ve eşitlik ilkesinin gözetilmesi zorunludur. Danıştay 6. Dairesinin E. 2022/941, K. 2022/7859 sayılı kararında, revizyon imar planıyla sahadaki bütün parsellerde yapılaşma koşulu ve değer artışı oluştuğu halde, bazı parsellerden ikinci parselasyon gerekçesiyle kesinti yapılmayıp diğer parsellerden yüksek oranda düzenleme ortaklık payı alınması eşitlik ilkesine açık aykırılık olarak kabul edilmiştir. Parselasyon alanında mevzuata uygun olmayan biçimde farklı oranlar takdir edilerek taşınmaz sahipleri arasında ayrım yaratılması, parselasyon işleminin idari yargıda iptaline sebebiyet verir.
Yapı Sebebiyle Fiili Kesinti Yapılamaması ve Bedele Dönüştürme
Taşınmaz üzerinde yapı bulunması ve bu yapının niteliği sebebiyle araziden fiilen alan azaltımı suretiyle düzenleme ortaklık payı kesilememesi halinde yasal kesinti miktarı bedele dönüştürülür. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca hesaplanan bu parasal miktar tapu kütüğüne şerh edilir. Söz konusu bedel idareye tamamen ödenmediği sürece malik tarafından taşınmaz üzerinde herhangi bir tasarruf veya tapu işlemi tesis edilemez.
Aynı taşınmazdan birden fazla kez DOP kesilebilir mi?
Kural olarak bir taşınmazdan yalnızca bir kez düzenleme ortaklık payı kesilebilir. Ancak imar planı kararıyla taşınmazda yapılaşma koşulunda ve nüfusta artış meydana gelmesi, yeni değerin eskisinden düşük olmaması ve önceki kesintiler dikkate alınarak toplam payın en fazla yüzde 45'e tamamlanması şartıyla ikinci kez ilave pay kesilmesi mümkündür.
DOP kesintisinde kanuni üst sınır nedir?
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18. maddesi gereğince düzenleme ortaklık payı kesintisi, taşınmazların düzenleme öncesindeki yüzölçümlerinin yüzde kırk beşini hiçbir surette aşamaz.
Üzerinde bina olan taşınmazdan DOP nasıl kesilir?
Taşınmaz üzerindeki yapı sebebiyle fiili kesinti yapılması mümkün değilse kesilecek pay miktarı hesaplanarak bedele dönüştürülür ve tapu kütüğüne şerh edilir; meblağ ödeninceye kadar taşınmaz üzerinde işlem yapılamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

