İhtiyari mali sorumluluk sigortasında değer kaybının ödenmeyeceğine ilişkin kaydın zarar görene karşı ileri sürülmesi, hem 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 95. maddesine hem de poliçedeki somut kloza bakılarak değerlendirilir. Madde, sigorta sözleşmesinden veya bu sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerinden doğup tazminat yükümlülüğünü kaldıran veya miktarını azaltan hâllerin zarar görene karşı ileri sürülemeyeceğini düzenler. Maddenin metni ihtiyari poliçeyi ve değer kaybı kaydını ayrıca adlandırmamaktadır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin E. 2022/8519, K. 2024/3449 sayılı kararında oy çokluğu ise incelenen poliçede değer kaybının teminat kapsamına alınmaması nedeniyle bu talebin reddi gerektiği sonucuna varmıştır. Bu karar sonucu, o poliçe klozu ve o uyuşmazlıkla sınırlıdır.
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. 95Kaynağı aç
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/8519, K. 2024/3449Kaynağı aç
İhtiyari teminatın kapsamı
Motorlu Kara Taşıtları İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarının 1. maddesine göre sigortacı, poliçede gösterilen aracın kullanılmasından doğan ve Karayolları Trafik Kanunu ile genel hükümlere göre işletene düşen hukuki sorumluluğu teminat altına alır. Bu teminat, poliçe kapsamında olmak şartıyla zorunlu mali sorumluluk sigortası hadlerinin üzerinde kalan kısım için poliçede yazılı hadlere kadar geçerlidir.
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesinin E. 2024/1337, K. 2026/790 sayılı kararında sigortacının sorumluluğu, zorunlu mali sorumluluk limiti dışında ve üstünde kalan miktardan başlayıp ihtiyari teminat limitine kadar açıklanmıştır. Karar, değer kaybının ödenmeyeceği yönündeki özel şartın zarar görene karşı ileri sürülüp sürülemeyeceği hakkında hüküm kurmamıştır.
İstinaf Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, E. 2024/1337, K. 2026/790Kaynağı aç
Somut poliçedeki teminat dışı kayıt
Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin E. 2022/8519, K. 2024/3449 sayılı kararına konu poliçenin ihtiyari mali sorumluluk klozunda, her türlü değer kaybı ve kazanç kaybı taleplerinin teminat haricinde olduğu yazılmıştır. Bu ibare o poliçeye özgüdür. Bütün ihtiyari mali sorumluluk poliçelerinde aynı kaydın bulunduğu sonucu çıkarılamaz.
Daire, oy çokluğuyla verdiği kararda değer kaybı talebinin bu klozda teminat kapsamına alınmadığını belirterek talebin kabulünü hatalı görmüş ve kararın bozulması gerektiğine hükmetmiştir. Karara iki üye karşı oy yazmıştır. Bozma, incelenen poliçe klozu ve o uyuşmazlık bakımından kurulmuştur. Başka poliçeler için genel bir geçerlilik kuralına dönüştürülemez.
Genel şartlara aykırı özel şart görüşü
Uyuşmazlık Hakem Heyeti, ihtiyari teminatın 2918 sayılı Kanun ve genel hükümlere göre işletene düşen hukuki sorumluluğu kapsadığını, değer kaybının da bu sorumluluklardan biri olduğunu kabul etmiştir. Poliçeye genel şartlara aykırı düşmeyen özel şartlar konulabileceği gerekçesiyle değer kaybının teminat dışında kaldığı savunmasına itibar etmemiştir. İtiraz Hakem Heyeti de aynı yönde sonuca ulaşmıştır.
Bu gerekçe, Yargıtay 4. Hukuk Dairesi çoğunluğunun bozduğu sonucun dayanağıdır. Özel şartın genel şartlara aykırı olduğu için değer kaybı talebini engelleyemeyeceği yaklaşımı, anılan kararda çoğunluk tarafından benimsenmiş bir sonuç değildir.
Zarar görene karşı ileri sürülemeyecek hâller
2918 sayılı Kanunun 95. maddesine göre sigorta sözleşmesinden veya bu sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerinden doğan ve tazminat yükümlülüğünün kaldırılması ya da miktarının azaltılması sonucunu doğuran hâller zarar görene karşı ileri sürülemez. Madde, ihtiyari mali sorumluluk poliçesini veya değer kaybının ödenmeyeceği şartını ayrıca adlandırmamaktadır. Metin, her değer kaybı istisnasının uygulanmış bir örneğini de sunmamaktadır.
Aynı maddenin ikinci fıkrası, ödeme yapan sigortacının başvurabileceği kişiyi ayırır. Sigortacı, sigorta sözleşmesine ve ilgili kanun hükümlerine göre tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda sigorta ettirene başvurabilir. Başvuru zarar görene yöneltilmez.
Zorunlu sigortaya ilişkin hükümle fark
2918 sayılı Kanunun 90. maddesi, zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatların Kanunda öngörülen usul ve esaslara tabi olduğunu belirtir. 9/6/2021 tarihli ve 7327 sayılı Kanunla eklenen cümle iptal edilmiştir. Hüküm zorunlu mali sorumluluk sigortasına ilişkindir ve ihtiyari poliçedeki değer kaybı özel şartını düzenlemez.
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. 90Kaynağı aç
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, kaza tarihindeki zorunlu limit aşıldıktan sonra ihtiyari sorumluluğun doğduğu gerekçesiyle zorunlu ve ihtiyari sigortacıların müteselsilen sorumlu tutulamayacağını kabul etmiştir. Sonuç, kararın kaldırılması ve dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesidir. Kesin tazminat miktarı belirlenmemiştir. Bu değerlendirme, özel şartın zarar görene etkisini çözmez.
Üçüncü kişi ve genel şartların uygulanması
Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesinin E. 2024/1191, K. 2026/749 sayılı kararı faiz başlangıcına ilişkindir. Daire, üçüncü kişi davacı ile ihtiyari mali mesuliyet sigortacısı arasında poliçe sözleşmesi bulunmadığından genel şartların davacı bakımından uygulanamayacağını kabul etmiştir. Değer kaybı talebinin sigortacıya ulaştığı tarihte temerrüdün başlayacağı sonucuna varmıştır. Kararda değer kaybının ödenmeyeceği şeklinde bir özel şart bulunmamaktadır. Genel şartlardaki her teminat istisnasının uygulanamayacağı da ayrıca kurulmamıştır.
İstinaf Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, E. 2024/1191, K. 2026/749Kaynağı aç
Zamanaşımı hükmünün ihtiyari sigortada uygulanması
2918 sayılı Kanunun 100. maddesi, zamanaşımına ilişkin 109. maddenin ihtiyari mali sorumluluk sigortasında da uygulanacağını düzenler. 109. maddenin süresi ve başlangıç tarihi bu çerçevede ayrıca yer almamaktadır. Bu nedenle süre veya başlangıç tarihi belirlenemez.
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. 100Kaynağı aç
Sigortacıya yöneltilen davada görev
6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi, Kanunda düzenlenen hususları tarafların ticari işletmesiyle ilgili olup olmadığına bakılmaksızın mutlak ticari dava sayar. Aynı Kanunun 5. maddesinin birinci fıkrası, ticari davalara asliye ticaret mahkemesinin bakacağını belirtir.
İstinaf Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, E. 2023/369, K. 2025/424Kaynağı aç
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesinin E. 2023/369, K. 2025/424 sayılı kararında sorumluluk sigortalarının Türk Ticaret Kanununun 1473 ve devamı maddelerinde düzenlendiği dikkate alınmıştır. Trafik kazasından kaynaklanan maddi tazminat davasında sigorta şirketine de husumet yöneltildiği için asliye ticaret mahkemesi görevli görülmüş ve görev itirazı yerinde bulunmamıştır. Karar, uyuşmazlığın ihtiyari mali sorumluluk sigortası olduğunu veya özel şartın geçerliliğini incelemiş değildir. Görev sonucu bu dosyaya özgüdür.
İhtiyari mali sorumluluk sigortası hangi kısmı teminat altına alır?
Sigortacı, aracın kullanılmasından doğan ve işletene düşen hukuki sorumluluğun zorunlu mali sorumluluk hadlerini aşan kısmını, poliçede yazılı hadlere kadar teminat altına alır. Teminatın doğması için sorumluluğun poliçe kapsamında olması gerekir.
Değer kaybı her ihtiyari poliçede teminat dışında mıdır?
Hayır. Her türlü değer kaybı ve kazanç kaybı taleplerinin teminat dışında olduğuna ilişkin ibare, incelenen poliçeye aittir. Başka poliçelerde aynı ibarenin bulunduğu kabul edilemez.
Tazminatı azaltan hâl zarar görene karşı ileri sürülebilir mi?
2918 sayılı Kanunun 95. maddesine göre tazminat yükümlülüğünü kaldıran veya azaltan hâller zarar görene karşı ileri sürülemez. Ödeme yapan sigortacı, bunun mümkün olduğu oranda sigorta ettirene başvurabilir.
Zorunlu ve ihtiyari sigortacılar birlikte mi sorumludur?
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, zorunlu limit aşıldıktan sonra ihtiyari sorumluluk doğduğu gerekçesiyle iki sigortacının müteselsil sorumlu tutulamayacağını kabul etmiştir. Bu sonuç, değer kaybını dışlayan özel şart hakkında verilmiş bir hüküm değildir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

