İhtiyari Arabuluculuk Nedir? Başvuru ve Süreci

İhtiyari arabuluculuk, tarafların serbest tasarruflarına tabi özel hukuk uyuşmazlıklarının, mahkeme öncesinde veya dava açıldıktan sonra uzman bir arabulucu desteğiyle iradi olarak çözüme kavuşturulmasını sağlayan bir yöntemdir. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 1 kapsamında bu yola başvurulması tarafların ihtiyari iradesine dayanır.

İhtiyari Arabuluculuğa Başvuru ve Teklif Süresi

Uyuşmazlık taraflarından biri diğer tarafa arabulucuya başvurma teklifinde bulunabilir. 6325 sayılı Kanun m. 13/2 uyarınca, aksi kararlaştırılmadıkça taraflardan birinin arabulucuya başvuru teklifine otuz gün içinde olumlu cevap verilmezse bu teklif reddedilmiş sayılır.

6325 sayılı HUKUK UYUŞMAZLIKLARINDA ARABULUCULUK KANUNU m. 13Kaynağı aç

MADDE 13 – (1) Taraflar dava açılmadan önce
veya davanın görülmesi sırasında arabulucuya başvurma konusunda anlaşabilirler.
Mahkeme de tarafları arabulucuya başvurmak konusunda aydınlatıp, teşvik
edebilir.
(2) Aksi kararlaştırılmadıkça taraflardan birinin
arabulucuya başvuru teklifine otuz gün içinde olumlu cevap verilmez ise bu
teklif reddedilmiş sayılır.
(3) (Ek: 12/10/2017-7036/21 md.) Arabuluculuk
ücretini karşılamak için adli yardıma ihtiyaç duyan taraf, arabuluculuk
bürosunun bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinin kararıyla adli yardımdan
yararlanabilir. Bu konuda 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri
Kanununun 334 ila 340 ıncı maddeleri kıyasen uygulanır.
Arabulucunun seçilmesi

Dava Sırasında Arabuluculuğa Başvuru

Uyuşmazlık mahkemeye taşınmış olsa bile tarafların arabuluculuk yoluna gitmesi mümkündür. 6325 sayılı Kanun m. 15/5 uyarınca, davanın açılmasının ardından taraflar arabulucuya ortaklaşa başvuracaklarını mahkemeye bildirdiklerinde, yargılama en fazla üç ay süreyle ertelenir. Tarafların müşterek talebi halinde bu erteleme süresi üç aya kadar daha uzatılabilir.

6325 sayılı HUKUK UYUŞMAZLIKLARINDA ARABULUCULUK KANUNU m. 15Kaynağı aç

MADDE 15 – (1) Arabulucu, seçildikten sonra
tarafları en kısa sürede ilk toplantıya davet eder.
(2) Taraflar, emredici hukuk kurallarına aykırı
olmamak kaydıyla arabuluculuk usulünü serbestçe kararlaştırabilirler.
(3) Taraflarca kararlaştırılmamışsa arabulucu;
uyuşmazlığın niteliğini, tarafların isteklerini ve uyuşmazlığın hızlı bir
şekilde çözümlenmesi için gereken usul ve esasları göz önüne alarak
arabuluculuk faaliyetini yürütür.
(4) Niteliği gereği yargısal bir yetkinin kullanımı
olarak sadece hâkim tarafından yapılabilecek işlemler arabulucu tarafından
yapılamaz.
(5) Dava açıldıktan sonra tarafların birlikte
arabulucuya başvuracaklarını beyan etmeleri hâlinde yargılama, mahkemece üç ayı
geçmemek üzere ertelenir. Bu süre, tarafların birlikte başvurusu üzerine üç aya
kadar uzatılabilir.
(6) (Değişik: 12/10/2017-7036/22 md.) Arabuluculuk müzakerelerine taraflar
bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilirler.
Uyuşmazlığın çözümüne katkı sağlayabilecek uzman kişiler de müzakerelerde hazır
bulundurulabilir.
(7) (Ek: 12/10/2017-7036/22 md.) Tarafların çözüm üretemediklerinin
ortaya çıkması hâlinde arabulucu bir çözüm önerisinde bulunabilir.
(8) (Ek: 12/10/2017-7036/22 md.) Arabuluculuk müzakerelerinde idareyi,
üst yönetici tarafından belirlenen iki üye ile hukuk birimi amiri veya onun
belirleyeceği bir avukat ya da hukuk müşavirinden oluşan komisyon temsil eder.
Komisyon, arabuluculuk müzakereleri sonunda gerekçeli bir rapor düzenler ve beş
yıl boyunca saklar.
(9) (Ek: 12/10/2017-7036/22 md.) Komisyon üyelerinin arabuluculuk
faaliyeti kapsamında yaptıkları işler ve aldıkları kararlar sebebiyle açılacak
tazminat davaları, ancak Devlet aleyhine açılabilir. Devlet ödediği tazminattan
dolayı görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle görevini kötüye kullanan
üyelere ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde rücu eder.
(10) (Ek: 12/10/2017-7036/22 md.) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin
usul ve esaslar Bakanlıkça yürürlüğe konulan yönetmelikle düzenlenir.
Arabuluculuk sürecinin başlaması ve
sürelere etkisi

Müzakere Süreci ve Arabulucunun Yetkileri

Arabuluculuk müzakerelerine taraflar bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilirler; ayrıca uyuşmazlığın çözümüne katkı sağlayabilecek uzman kişiler de müzakerelerde hazır bulundurulabilir. Arabulucu, niteliği gereği yargısal bir yetkinin kullanımı olarak sadece hâkim tarafından yapılabilecek işlemleri yapamaz. Bununla birlikte, 6325 sayılı Kanun m. 15/7 uyarınca tarafların çözüm üretemediklerinin ortaya çıkması hâlinde arabulucu bir çözüm önerisinde bulunabilir.

Arabuluculuk Sürecinde Gizlilik Yükümlülüğü ve Cezai Yaptırım

6325 sayılı Kanun m. 33 uyarınca, Kanun’un 4 üncü maddesinde yer alan yükümlülüğe aykırı davranıp bir kimsenin hukuken korunan menfaatinin zedelenmesine sebebiyet verenler hakkında altı aya kadar hapis cezası verilebilir. Bu fiiller bakımından soruşturma ve kovuşturma yapılması şikâyet şartına bağlanmıştır.

6325 sayılı HUKUK UYUŞMAZLIKLARINDA ARABULUCULUK KANUNU m. 33Kaynağı aç

MADDE 33 – (1) Bu Kanunun 4 üncü maddesindeki
yükümlülüğe aykırı hareket ederek bir kişinin hukuken korunan menfaatinin zarar
görmesine neden olan kişi altı aya kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Bu suçların soruşturulması ve kovuşturulması
şikâyete bağlıdır.
ONUNCU BÖLÜM
Son ve Geçici Hükümler
Kadrolar[13]

Ücret, Masraflar ve Adli Yardım Talebi

Arabulucu, yapmış olduğu faaliyet karşılığı ücret ve masrafları isteme hakkına sahiptir ve bunlar için avans da talep edebilir. 6325 sayılı Kanun m. 7 hükmü uyarınca, aksi kararlaştırılmadıkça arabuluculuk ücreti ve masraflar taraflarca eşit olarak karşılanır.

6325 sayılı HUKUK UYUŞMAZLIKLARINDA ARABULUCULUK KANUNU m. 7Kaynağı aç

MADDE 7 – (1) Arabulucu yapmış olduğu faaliyet
karşılığı ücret ve masrafları isteme hakkına sahiptir. Arabulucu, ücret ve
masraflar için avans da talep edebilir.
(2) Aksi kararlaştırılmadıkça arabulucunun ücreti,
faaliyetin sona erdiği tarihte yürürlükte bulunan Arabulucu Asgari Ücret
Tarifesine göre belirlenir ve ücret ile masraf taraflarca eşit olarak
karşılanır.
(3) Arabulucu, arabuluculuk
sürecine ilişkin olarak belirli kişiler için aracılık yapma veya belirli
kişileri tavsiye etmenin karşılığı olarak ücret alamaz. Bu yasağa aykırı
işlemler batıldır.
Taraflarla görüşme ve iletişim
kurulması

Arabuluculuk ücretini karşılamak için adli yardıma ihtiyaç duyan taraf, 6325 sayılı Kanun m. 13/3 gereğince arabuluculuk bürosunun bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinin kararıyla adli yardımdan yararlanabilir.

Anlaşma Belgesi, İcra Edilebilirlik Şerhi ve Dava Yasağı

Arabuluculuk faaliyeti sonunda varılan anlaşmanın kapsamı taraflarca belirlenir ve anlaşma belgesi düzenlenmesi hâlinde bu belge taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır. Taraflar, 6325 sayılı Kanun m. 18/2 uyarınca bu anlaşma belgesinin icra edilebilirliğine ilişkin şerh verilmesini talep edebilirler.

6325 sayılı HUKUK UYUŞMAZLIKLARINDA ARABULUCULUK KANUNU m. 18Kaynağı aç

MADDE 18 – (1) Arabuluculuk faaliyeti sonunda
varılan anlaşmanın kapsamı taraflarca belirlenir; anlaşma belgesi düzenlenmesi
hâlinde bu belge taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır.
(2) Taraflar arabuluculuk faaliyeti sonunda bir
anlaşmaya varırlarsa, bu anlaşma belgesinin icra edilebilirliğine ilişkin şerh
verilmesini talep edebilirler. Dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmuşsa,
anlaşmanın icra edilebilirliğine ilişkin şerh verilmesi, arabulucunun görev
yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden talep edilebilir. Davanın görülmesi
sırasında arabuluculuğa başvurulması durumunda ise anlaşmanın icra
edilebilirliğine ilişkin şerh verilmesi, davanın görüldüğü mahkemeden talep
edilebilir. Bu şerhi içeren anlaşma, ilam niteliğinde belge sayılır.
(3) İcra edilebilirlik şerhinin verilmesi, çekişmesiz
yargı işidir ve buna ilişkin inceleme dosya üzerinden yapılır. Ancak
arabuluculuğa elverişli olan aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda inceleme
duruşmalı olarak yapılır. Bu incelemenin kapsamı anlaşmanın içeriğinin
arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığı hususlarıyla sınırlıdır.
Anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesi için mahkemeye yapılacak olan
başvuru ile bunun üzerine verilecek kararlara karşı ilgili tarafından istinaf
yoluna gidilmesi hâlinde, maktu harç alınır. Taraflar anlaşma belgesini icra
edilebilirlik şerhi verdirmeden başka bir resmî işlemde kullanmak isterlerse,
damga vergisi de maktu olarak alınır.
(4) (Ek: 12/10/2017-7036/35 md.) Kanunlarda icra
edilebilirlik şerhi alınmasının zorunlu kılındığı haller hariç, taraflar ve
avukatları ile arabulucunun, ticari uyuşmazlıklar bakımından ise avukatlar ile
arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma
belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır.[6]
(5) (Ek: 12/10/2017-7036/24 md.) Arabuluculuk
faaliyeti sonunda anlaşmaya varılması hâlinde, üzerinde anlaşılan hususlar
hakkında taraflarca dava açılamaz.
BEŞİNCİ BÖLÜM[7]
Dava Şartı Olarak Arabuluculuk
Dava şartı olarak arabuluculuk

İcra edilebilirlik şerhi talebi; arabuluculuğa dava açılmadan önce başvurulmuşsa arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden, davanın görülmesi sırasında başvurulmuşsa davanın görüldüğü mahkemeden talep edilir. Mahkemece verilen icra edilebilirlik şerhini içeren anlaşma, ilam niteliğinde belge sayılır.

İcra edilebilirlik şerhinin verilmesi çekişmesiz yargı işidir ve buna ilişkin inceleme kural olarak dosya üzerinden yapılır. Ancak arabuluculuğa elverişli aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda inceleme duruşmalı yapılır. Mahkemenin inceleme kapsamı, anlaşmanın içeriğinin arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığı hususlarıyla sınırlıdır.

6325 sayılı Kanun m. 18/4 gereğince, kanunlarda icra edilebilirlik şerhi alınmasının zorunlu kılındığı haller hariç olmak üzere, taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi ya da ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi, şerh aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır.

6325 sayılı Kanun m. 18/5 uyarınca, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılması hâlinde, üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz.

İhtiyari arabuluculuk teklifine ne kadar sürede cevap verilmelidir?

Aksi kararlaştırılmadıkça, arabulucuya başvuru teklifine otuz gün içinde olumlu cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır.

Dava devam ederken arabulucuya gidilirse yargılama ne kadar ertelenir?

Davanın açılmasının ardından tarafların arabuluculuğa ortaklaşa başvuracaklarını mahkemeye iletmeleri durumunda yargılama en fazla üç ay ertelenir; tarafların birlikte talep etmesi halinde bu süreye üç aya kadar ek uzatma verilebilir.

Arabuluculuk anlaşma belgesi hangi şartlarda ilam niteliği kazanır?

Mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınması durumunda anlaşma belgesi ilam niteliğinde sayılır; ayrıca kanunda zorunlu kılındığı haller hariç olmak üzere taraflar ve avukatları ile arabulucunun, ticari uyuşmazlıklarda ise avukatlar ile arabulucunun birlikte imzaladığı belge şerh aranmaksızın ilam niteliğindedir.

Arabuluculukta anlaşılan bir hususta dava açılabilir mi?

Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılması hâlinde, üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

Medeni usul hukuku