İhtiyari arabuluculuk, tarafların bir dava açılmadan önce veya dava devam ederken, kanuni bir zorunluluk bulunmaksızın uyuşmazlığı uzlaşarak çözmek amacıyla kendi serbest iradeleriyle başvurdukları alternatif bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir.
İhtiyari Arabuluculuğa Elverişlilik ve Kapsam Sınırları
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 1/2 uyarınca ihtiyari arabuluculuk, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri iş veya işlemlerden doğan özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanır. Yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklar da bu kanuni çerçeveye dahildir.
Tarafların serbest tasarruf yetkisinin bulunmadığı uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir. Bu kapsamda boşanmanın kendisi ve velayet gibi kamu düzenini ilgilendiren ve hâkim kararı gerektiren haller, aile içi şiddet iddialarını içeren uyuşmazlıklar, idari ve vergi yargısının alanına giren konular ile ceza uyuşmazlıkları arabuluculuk yoluyla çözülemez. Ceza uyuşmazlıklarında arabuluculuk yerine uzlaştırma kurumu işletilir.
Başvuru Usulü ve Arabulucunun Belirlenmesi
İhtiyari arabuluculuk başvurusu, Arabulucular Siciline kayıtlı bir arabulucuya ya da Arabuluculuk Bürosuna yapılabilir. Dosya, UYAP Arabulucu Portal sistemi üzerinden açılır; kendisine başvurulan arabulucu da dosya açılışını portal aracılığıyla gerçekleştirir.
Uyuşmazlığın tarafları görev yapacak arabulucuyu ortak iradeleriyle belirleyebilir. Arabulucu seçimi konusunda tarafların oybirliğiyle anlaşamaması durumunda atama, Arabuluculuk Bürosu tarafından sistem üzerinden yapılır.
Toplantıya Davet ve Sürecin Başlaması
Görevlendirilen arabulucu, karşı tarafa arabuluculuk sürecini açıklayan, görüşme tarihi önerisi içeren, katılımın önemini ve gizlilik ilkesini bildiren resmi davet mektubu gönderir. Bu bildirim elektronik posta, SMS veya yazılı tebligat yollarıyla iletilebilir.
6325 sayılı Kanun m. 16/1 hükmüne göre arabuluculuk süreci, dava açılmadan önceki başvurularda tarafların ilk toplantıya davet edilmeleri ve taraflarla arabulucu arasında sürecin sürdürülmesi konusunda anlaşmaya varılarak bunun tutanakla belgelendirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Davanın açılmasından sonraki başvurularda ise mahkemenin davetinin taraflarca kabul edilmesiyle veya tarafların arabulucuya başvurma anlaşmasını mahkemeye yazılı beyan etmeleriyle ya da duruşmada bu beyanı tutanağa geçirtmeleriyle süreç başlar.
6325 sayılı HUKUK UYUŞMAZLIKLARINDA ARABULUCULUK KANUNU m. 16Kaynağı aç
6325 sayılı Kanun m. 16/2 uyarınca, arabuluculuk sürecinin başlamasından sona ermesine kadar geçen süre zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesabında dikkate alınmaz.
Anlaşma Belgesinin Niteliği ve İcra Edilebilirlik Şerhi
Arabuluculuk faaliyeti neticesinde varılan anlaşmanın kapsamı 6325 sayılı Kanun m. 18/1 çerçevesinde taraflarca serbestçe belirlenir; anlaşma belgesi düzenlenmesi halinde bu metin taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır. Aynı maddenin beşinci fıkrası uyarınca, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılması halinde üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca yeniden dava açılamaz.
6325 sayılı HUKUK UYUŞMAZLIKLARINDA ARABULUCULUK KANUNU m. 18Kaynağı aç
6325 sayılı Kanun m. 18/2 ve 18/3 hükümleri uyarınca taraflar, anlaşma belgesinin icra edilebilirliğine ilişkin şerh verilmesini talep edebilir. Bu talep, dava açılmadan önceki başvurularda arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden, davanın görülmesi sırasında arabuluculuğa gidilmişse davanın görüldüğü mahkemeden istenir ve şerhi içeren anlaşma belgesi ilam niteliğindedir. Şerhin verilmesi çekişmesiz yargı işi niteliğinde olup inceleme dosya üzerinden yapılır; ancak arabuluculuğa elverişli aile hukuku uyuşmazlıklarında inceleme duruşmalı gerçekleştirilir ve mahkemenin denetimi anlaşma içeriğinin arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığı hususlarıyla sınırlıdır.
6325 sayılı Kanun m. 18/4 gereğince, kanunlarda icra edilebilirlik şerhi alınmasının zorunlu kılındığı haller saklı kalmak üzere, taraflar ve avukatları ile arabulucunun, ticari uyuşmazlıklar bakımından ise avukatlar ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi, mahkemeden icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır.
Uyuşmazlığın Çözülememesi ve Evrakların Saklanması
Uyuşmazlığın kanunen dava şartı arabuluculuğa tabi olduğu hallerde, ihtiyari arabuluculuk müzakerelerinde anlaşma sağlanamazsa dava yoluna gidilebilmesi için dava şartı arabuluculuk usulünün büro üzerinden başvuru ve son tutanakla ayrıca tüketilmesi esas alınır.
Arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi durumunda arabulucu; kendisine yapılan bildirimi, tevdi edilen ve elinde bulunan belgeleri ile düzenlenen son tutanağı beş yıl süreyle saklamakla yükümlüdür.
İhtiyari Arabuluculukta Ücretlendirme Esasları
İhtiyari arabuluculukta ücret sözleşmesinin yazılı yapılması zorunludur ve bu sözleşme sürecin başında arabulucu ile taraflar arasında akdedilir. Taraflar aksini kararlaştırmadığı takdirde arabuluculuk ücreti eşit olarak ödenir; taraflar farklı bir paylaşım belirleyebilirse de kararlaştırılan ücret, faaliyetin sona erdiği tarihteki Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesinin altına inemez.
İhtiyari arabuluculuk süreci resmi olarak hangi tarihte başlar?
Dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuşsa süreç, ilk toplantıya davet ve sürecin devamı konusunda arabulucu ile tarafların anlaşarak bunu tutanakla belgelendirdiği tarihte; dava açıldıktan sonra başvurulmuşsa tarafların mahkeme davetini kabulü veya yazılı anlaşmalarını mahkemeye sunup duruşma tutanağına geçirdikleri tarihte başlar.
Arabuluculuk anlaşma belgesi hangi şartlarda ilam niteliği taşır?
Anlaşma belgesi yetkili mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınarak ilam niteliği kazanır; ayrıca kanunun şerhi zorunlu tuttuğu haller saklı kalmak üzere, taraflar, avukatları ve arabulucunun birlikte imzaladığı belge ile ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ve arabulucunun birlikte imzaladığı belge şerh aranmaksızın ilam niteliğindedir.
Arabuluculuk sürecinde zamanaşımı ve hak düşürücü süreler durur mu?
Evet, 6325 sayılı Kanun m. 16/2 uyarınca arabuluculuk sürecinin başlamasından sona ermesine kadar geçen süre zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesabında dikkate alınmaz.
Arabulucuya sunulan belgeler ve tutanaklar ne kadar süre saklanır?
Arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi halinde arabulucu, sürece ilişkin bildirimleri, elindeki belgeleri ve düzenlenen son tutanağı beş yıl süreyle saklamakla yükümlüdür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy