İhtarname Nedir ve Noterden Nasıl Çekilir?

İhtarname, bir kişi ya da kurumun hukuki bir talep veya uyarısını karşı tarafa yazılı biçimde iletmek için başvurduğu resmi bildirimdir. Noterden gönderildiğinde resmi belge niteliği kazanır ve ileride çıkabilecek uyuşmazlıklarda delil olarak kullanılabilir. Hukuki süreçlerde ihtarname; temerrüt tarihini belirleme, kira sözleşmesini sona erdirme veya karşı tarafı bir yükümlülüğe davet etme gibi çok farklı amaçlarla çekilmektedir.

İhtarnamenin Hukuki İşlevi

Türk Borçlar Kanunu'nun 117. maddesi uyarınca muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Borcun ifa edileceği gün taraflarca birlikte belirlenmiş veya sözleşmede saklı tutulan bir hakka dayanarak usulüne uygun bildirimle saptanmışsa, borçlu o günün geçmesiyle ayrıca ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşmektedir; bu durum TBK m. 117'nin ihtar şartına bir istisna oluşturmaktadır. Haksız fiilde borçlu fiilin işlendiği tarihte, sebepsiz zenginleşmede ise zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte temerrüde düşmüş olmakla birlikte, sebepsiz zenginleşenin iyi niyetli olduğu hâllerde temerrüt için ayrıca bildirim şarttır.

TBK m. 117, muaccel bir borcun borçlusunun alacaklının ihtarıyla temerrüde düşeceğini öngörmektedir; bu yapı nedeniyle ihtarname, alacak uyuşmazlıklarında temerrüt tarihini etkileyen bir işlev üstlenir. İhtarnamenin zamanaşımı üzerindeki etkisi ise ayrı bir sorudur: TBK m. 154, zamanaşımını kesen nedenler arasında alacaklının ihtarname göndermesini saymamaktadır. Aynı maddede zamanaşımını kesen nedenler iki grupta düzenlenmiştir: borçlunun borcu ikrar etmesi, özellikle faiz ödemesi, kısmen ifada bulunması, rehin vermesi veya kefil göstermesi; alacaklının ise dava veya def'i yoluyla mahkemeye ya da hakeme başvurması, icra takibinde bulunması ya da iflas masasına başvurması. Bu nedenler arasında ihtarname gönderme yer almamaktadır. İkincil anlatımda ihtarnamenin bazı hâllerde zamanaşımını kesebileceği koşullu olarak ileri sürülmüşse de mevzuat hükmü bu sonucu desteklememektedir; konuda kesin bir kural verilmesi güçtür.

Noterden İhtarname Çekme: Zorunlu Unsurlar

1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun 106. maddesi, noter aracılığıyla çekilen ihtarname ve ihbarnamelerde bulunması zorunlu unsurları saymaktadır. Buna göre belgede şunların yer alması gerekmektedir: ihtar ve ihbar konusu, istemde bulunan ile diğer tarafın ad, soyad ve açık adresleri, istemde bulunanın imzası, tebliğ şerhi ile noterin imza ve mühürü ve tarih (hem yazı hem rakam ile).

Türk hukukunda ihtarname göndermek için avukat tutma zorunluluğu bulunmamaktadır; her kişi kendi hazırladığı ihtar metniyle notere başvurabilir. Noterlik Kanunu m. 106, zorunlu unsurlar arasında ihtar ve ihbar konusunu da açıkça saymaktadır; bu nedenle gönderilen bildirimin konusunun belgede gösterilmesi gerekmektedir.

Gönderim Yöntemi ve Tebliğ

Noter, hazırlanan metni muhatabına iadeli taahhütlü posta yoluyla gönderir; teslim bilgisi kayıt altına alınır ve belgenin her sayfası noter mühürüyle onaylanır. Muhatabın adreste bulunamaması hâlinde tebliğ usulü, tebligat mevzuatı hükümlerine göre yürütülmekte olup bu alanda özel düzenlemeler mevcuttur.

WhatsApp, normal e-posta veya SMS gibi araçlarla karşı tarafa ulaşmak teknik olarak mümkün olsa da bu yollar resmi tebligat yerine geçmez; muhatabın mesajı gerçekten aldığının ispatı güçleşebilir ve bu bildirimlerin hukuki geçerlilikleri tartışmalıdır. Şirketler arası yazışmalarda Kayıtlı Elektronik Posta (KEP) üzerinden yapılan bildirimler hukuken geçerli delil sayılmakta; ancak bu yolun işlevsel olabilmesi için her iki tarafın da kayıtlı e-posta adresine sahip olması gerekmektedir.

Kira Uyuşmazlıklarında İhtarnamenin Yeri

Kira hukukunda ihtarname ya da yazılı bildirim, çeşitli maddelerde açıkça öngörülmüş bir hukuki adımdır. TBK m. 352/2 uyarınca kiracı, kira bedelini ödemediği için kendisine yazılı olarak iki haklı ihtarda bulunulmasına sebep olmuşsa kiraya veren, kira sözleşmesini dava yoluyla sona erdirebilir. Bir yıldan kısa süreli sözleşmelerde bu iki ihtarın kira süresi içinde yapılmış olması aranırken, bir yıl ve daha uzun süreli sözleşmelerde bir kira yılı veya bir kira yılını aşan süre içindeki iki ihtarın ardından o kira yılının bitiminden başlayarak bir ay içinde dava açılması gerekmektedir.

Kiracının kiralananı boşaltmayı yazılı olarak taahhüt ettiği tarihte boşaltmaması hâlinde kiraya veren, bu tarihten itibaren bir ay içinde icra yoluna başvurarak veya dava açarak kira sözleşmesini sona erdirebilir; bu hak TBK m. 352/1'den kaynaklanmaktadır. TBK m. 352/3'e göre ise kiracının veya birlikte yaşadığı eşinin aynı ilçe ya da belde belediye sınırları içinde oturmaya elverişli bir konutu bulunması ve kiraya verenin bunu sözleşme kurulurken bilmemesi hâlinde, sözleşme bitiminden bir ay içinde dava yoluyla sona erdirme imkânı doğmaktadır.

Konut ve çatılı işyeri kiralarında belirli süreli sözleşmelerde kiracı, süre bitiminden en az on beş gün önce bildirimde bulunmazsa sözleşme aynı koşullarla bir yıl uzamış sayılır; bu kural TBK m. 347'de düzenlenmektedir. Aynı madde uyarınca kiraya veren, sözleşme süresinin bitimine dayanarak sözleşmeyi sona erdiremez. On yıllık uzama süresi sonunda ise kiraya veren, her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce bildirimde bulunmak koşuluyla herhangi bir sebep göstermeksizin sözleşmeye son verebilir. Belirsiz süreli kira sözleşmelerinde kiracı her zaman fesih bildiriminde bulunabilirken kiraya veren için bu hak kiranın başlangıcından on yıl geçtikten sonra doğmaktadır.

Kiralananı sonradan edinen yeni malikin, onu kendisi, eşi, altsoyu, üstsoyu veya bakmakla yükümlü olduğu kişiler için konut ya da işyeri gereksinimi nedeniyle kullanma zorunluluğu varsa TBK m. 351 uyarınca izlemesi gereken bir süreç mevcuttur. Yeni malik, edinme tarihinden itibaren bir ay içinde durumu kiracıya yazılı olarak bildirmek koşuluyla kira sözleşmesini altı ay sonra açacağı bir davayla sona erdirebilir. Bunun yanı sıra yeni malik bu hakkını, sözleşme süresinin bitiminden başlayarak bir ay içinde açacağı dava yoluyla da kullanabilir. TBK m. 351'deki yazılı bildirimin mutlaka noter ihtarnamesi biçiminde yapılmasını zorunlu kılan bir hüküm bu maddede yer almamaktadır.

Sık Sorulan Sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy