İddet Ne Demek? İddet Nedir? Hukukta İddet Süresi

İddet, evliliğin sona ermesinin ardından kadının yeniden evlenebilmesi için kanun gereği geçirmesi gereken bekleme süresini ifade eder. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 132. maddesi bu süreyi 300 gün olarak belirlemiştir. Evliliğin sona ermesinden başlayarak 300 gün geçmedikçe kadın yeniden evlenemez; kadın doğurduğu takdirde ise süre o tarihte sona erer.

4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 132Kaynağı aç

Madde
132- Evlilik sona ermişse, kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz
gün geçmedikçe evlenemez.
Doğurmakla
süre biter.
Kadının
önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya evliliği sona eren
eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri hâllerinde mahkeme bu süreyi
kaldırır.
III.
Akıl hastalığı

İddet Süresinin Başlangıç Anı

300 günlük sürenin işlemeye başlayacağı an, evliliğin hangi nedenle sona erdiğine göre farklılık gösterir. Boşanma hâlinde süre, boşanma kararının kesinleşmesiyle başlar; kesinleşme gerçekleşmeden süre işlemeye başlamaz. Eşin ölümü hâlinde ise süre ölüm tarihinden itibaren işler.

Gaiplik hâlinde durum ayrı bir usule tabidir. Türk Medeni Kanunu'nun 131. maddesi uyarınca gaipliğe karar verilmesi evliliği kendiliğinden sona erdirmez; eşin mahkemeden evliliğin feshini istemesi zorunludur. Fesih kararı verilmeden kadın yeniden evlenemez. TMK m. 131, evliliğin feshinin gaiplik başvurusuyla birlikte ya da ayrı bir dava olarak davacının yerleşim yeri mahkemesinde istenebileceğini de düzenlemektedir. Fesih kararının ardından 300 günlük bekleme süresinin uygulanıp uygulanmayacağı meselesi hakkında kesin bir değerlendirme yapmak uygun değildir.

4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 131Kaynağı aç

Madde
131- Gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar
verilmedikçe yeniden evlenemez.
Kaybolanın
eşi evliliğin feshini, gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrıca açacağı bir
dava ile isteyebilir.
Ayrı
bir dava ile evliliğin feshi, davacının yerleşim yeri mahkemesinden istenir.
2.
Kadın için bekleme süresi

İddet Süresinin Uzunluğu

TMK m. 132, iddet süresini 300 gün olarak belirlemiştir. Kadının doğurması hâlinde süre, doğum tarihinde kendiliğinden sona erer. Mahkemenin bu süreyi kaldırabileceği hâller aynı maddede açıkça düzenlenmiştir.

İddet Süresinin Mahkemece Kaldırılması

TMK m. 132, iki hâlde mahkemenin iddet süresini kaldırabileceğini öngörmektedir: kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması ya da evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri. Bu koşullardan birinin varlığı hâlinde mahkemeden kaldırma kararı istenebilir.

Usul açısından bu talep, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 382. maddesi kapsamında çekişmesiz yargı işi sayılmaktadır. Çekişmesiz yargıda taraf yoktur; talebi başvurucu sunar. Görevli mahkemenin aile mahkemesi, yetkili mahkemenin ise kadının yerleşim yeri mahkemesi olduğu belirtilmektedir; ancak bu usul kuralları HMK m. 382 kapsamında düzenlenmiş olmayıp ilgili hükümlerin tamamıyla desteklenmesi gerekir.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 382Kaynağı aç

MADDE 382- (1) Çekişmesiz yargı, hukukun, mahkemelerce,
aşağıdaki üç ölçütten birine veya birkaçına
göre bu yargıya giren işlere uygulanmasıdır:
a) İlgililer arasında uyuşmazlık
olmayan hâller.
b) İlgililerin, ileri sürülebileceği
herhangi bir hakkının bulunmadığı hâller.
c) Hâkimin resen harekete
geçtiği hâller.
(2) Aşağıdaki işler çekişmesiz
yargı işlerinden sayılır:
a) Kişiler
hukukundaki çekişmesiz yargı işleri:
1) Ergin kılınma.
2) Ad ve soyadın değiştirilmesi.
3) Ölüm karinesi sebebiyle
(ilgili yerin mülkî amirinin emriyle) nüfus kütüğüne ölü kaydı düşülen kişinin sağ
olduğunun tespiti.
4) Gaiplik kararı.
5) Kişisel durum sicilindeki
kaydın düzeltilmesi.
b) Aile hukukundaki çekişmesiz
yargı işleri:
1) Henüz evlenme yaşında olmayanların
evlenmesine izin verme.
2) Gaiplik nedeniyle evliliğin
feshi.
3) Evlendirme memurunun, evlenme
başvurusunu ret kararına karşı yapılan itiraz.
4) Yeniden evlenmede bekleme
süresinin hâkim tarafından kaldırılması.
5) Terk eden eşin ortak konuta
davet edilmesi.
6) Eşlerden
birinin, evlilik birliğini tek başına temsil etmek konusunda yetkili kılınması.
7) Aile konutu ile ilgili
işlemler için diğer eşin rızasının sağlanamadığı hâllerde hâkimin müdahalesinin
istenmesi.
8) Mevcut mal rejiminin eşlerden
birinin veya alacaklıların talebiyle mal ayrılığına dönüştürülmesi ve sebeplerin
ortadan kalkması hâlinde mal ayrılığından eski rejime geri dönülmesi.
9) Paylaşmalı mal ayrılığında
boşanma veya evliliğin iptali hâlinde, aile konutu ve ev eşyasını hangi eşin kullanmaya
devam edeceği hakkında karar verilmesi.
10) Sağ
kalan eşe aile konutu üzerinde ve ev eşyası üzerinde mülkiyet veya intifa hakkı
tanınması.
11) Mal ortaklığında eşlerden
birinin mirası reddine izin verilmesi.
12) Ana babaya çocuğun mallarından
bir kısmını çocuğun bakım ve eğitimi için sarf etme izninin verilmesi.
13) Velayetin kaldırılması,
velayetin eşlerden birinden alınarak diğerine verilmesi ve kaldırılan velayetin
geri verilmesi.
14) Hâkimin çocuğun mallarının
yönetimine müdahale etmesi ve çocuğun mallarının yönetiminin kayyıma devri.
15) Evlilik sona erince velayet
kendisinde kalan eşin, hâkime çocuğun malları hakkında defter sunması.
16) Aile yurdunun kurulmasına
izin verilmesi, kuruluşun tebliğ ve ilanı, kapatılması hâlinde tapu sicilindeki
şerhin silinmesine izin verilmesi, taşınmazın bizzat malik veya ailesi tarafından
kullanılması şartına geçici olarak istisna tanınması.
17) 14/1/1998 tarihli ve 4320
sayılı Ailenin Korunmasına Dair Kanuna göre aile mahkemesi hâkimi tarafından karar
verilecek tedbirler.
18) Çocuk hâkimi tarafından,
çocuğun anası, babası, vasisi, bakım ve gözetiminden sorumlu kimse, Sosyal Hizmetler
ve Çocuk Esirgeme Kurumu ve Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya resen çocuklar
hakkında koruyucu ve destekleyici tedbir kararı alınması.
19) Vesayet işleri.
c) Miras
hukukundaki çekişmesiz yargı işleri:
1) Sulh hâkimi tarafından resmî vasiyetname düzenlenmesi; el
yazısı ile vasiyetnamenin sulh hâkimi tarafından saklanması; sözlü vasiyetname tutanağının
sulh veya asliye mahkemesine tevdiî.
2) Vasiyeti
yerine getirme görevlisine görevinin bildirilmesi.
3) Vasiyeti
yerine getirme görevlisinin tereke malları üzerinde tasarruf etmesine izin verilmesi.
4) Gaibin
mirasçılarına, gaibe düşen miras payının teslim edilmesi.
5) Tereke
mallarının korunması ve hak sahiplerine ulaşmasını sağlamak için önlem alınması.
6) Mirasçılık
belgesi verilmesi.
7) Terekenin
yazımı işleminin sona erdiğinin mirasçılara bildirilmesi, mirasın reddi beyanının
tespiti ve tescili; mirasın reddinin, mirası reddeden kişiden sonra gelen mirasçılara
bildirilmesi; mirasın reddi süresinin uzatılması.
8) Terekenin
resmî defterinin tutulması.
9) Sulh
hâkiminin özellikleri olan eşyanın mirasçılardan birine tahsis edilmesi veya satılmasına
karar vermesi.
ç) Eşya
hukukundaki çekişmesiz yargı işleri:
1) Taşınmaz üzerinde taraf
oluşturulmasına ve hak ihlaline sebebiyet vermeyecek düzeltmelerin yapılması.
2) Taşınmaz rehninde alacaklı
için kayyım tayini.
d) Borçlar hukukundaki çekişmesiz yargı işleri:
1) Yetkisi sona eren temsilcinin
temsil belgesini mahkemeye teslimi.
2) Borçluya ifa veya teminat
göstermesi için süre verilmesi.
3) Tevdi mahalli belirlenmesi
veya tevdi edilemeyecek eşyanın satılması.
4) Alacaklısı ihtilaflı olan
borcun mahkemeye tevdiî.
5) Ayıplı hayvanın bilirkişi
tarafından muayenesi.
6) Mesafeli satımlarda ayıbın
tespiti veya ayıplı malın satılmasına izin verilmesi.
7) İşçiye kârdan hisse verilmesini
öngören iş sözleşmesinde, mahkemenin işverenin hesaplarını inceleyecek bir kişi
tayin etmesi.
8) Eser sözleşmesinde eserin
ayıplı olup olmadığının bilirkişiye tespit ettirilmesi.
9) Satılmak için komisyoncuya
gönderilen eşyanın hasarının tespiti.
10) Komisyoncu elindeki malın
açık artırma ile satışına izin verilmesi.
e) Ticaret hukukundaki çekişmesiz
yargı işleri:
1) Ticari defterlerin zıyaı
hâlinde belge verilmesi.
2) Acentenin müvekkili hesabına
teslim aldığı malın Borçlar Kanununa göre satılması.
3) Kollektif şirketin tasfiyesinde
tasfiye memuru tayini.
4) Komanditer ortağın talebiyle
şirket hesaplarını incelemek için eksper tayini.
5) Anonim şirkette ayni sermaye
konulması, tescilden itibaren iki yıl içinde sermayenin onda birini aşan tutarda
işletme devralınması ve sermaye azaltılmasında bilirkişi raporu alınması ve mahkemenin
izni.
6) Kıymetli evrakın iptali.
7) Eşya taşımada eşyanın hasar
ve eksiğinin tespit edilmesi; teslim edilememesi hâlinde Borçlar Kanunu hükümlerine
göre satılmasına karar verilmesi; gönderilen eşyanın mahkeme marifetiyle muayenesi.
8) Gemi ipoteğinde, malikin
bulunamadığı hâllerde kayyım tayini.
9) Deniz raporu tanzimi.
10) Kırkambar sözleşmesinde
geminin hareket gününün mahkeme tarafından tayini.
11) Navlun sözleşmesinde,
boşaltma limanında malların hâl ve vaziyetinin, ölçü, sayı ve tartısının ekspere
tespit ettirilmesi.
12) Müşterek avaryalarda dispeççi
tayini ve dispecin mahkemece tasdiki.
13) Denizcilik rizikolarına
karşı sigortalarda zararın ve kapsamının belirlenmesi için bilirkişi tayini.
14) Kooperatiflerde ayni sermayeye
değer biçilmesi için bilirkişi tayini.
f) İcra
ve iflas hukukundaki çekişmesiz yargı işleri:
1) İpotekli alacakta alacaklının
gaipliği veya alacağı almaktan kaçınması hâlinde, borç tutarının icra dairesine
tevdi edilmesi üzerine icra mahkemesi tarafından ipoteğin fekkine karar verilmesi.
2) Doğrudan doğruya iflas.
3) İflasın kaldırılması.
4) İflasın kapanmasına karar
verilmesi.
5) Reddolunmuş mirasın tasfiyesinin,
mirasçılardan birinin mirası kabul talebi üzerine mahkeme tarafından durdurulması.
6) Konkordato mühleti verilmesi
ve komiserin atanması.
7) Konkordatonun tasdiki.
8) Sermaye şirketleri ve kooperatiflerin
uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırılmasında projenin ilanı ve ara dönem denetçisinin
atanması.
9) Fevkalade hâllerde, kusuru
olmaksızın borçlarını yerine getiremeyen borçluya mühlet verilmesi.
g) Çeşitli
kanunlardaki çekişmesiz yargı işleri:
1) Nüfus kütüklerinin sayfa
birleşim yerlerinin asliye hukuk mahkemesince mühürlenmesi.
2) Noterlerin göreve başlarken
mahkemede yemin ettirilmeleri.
3) Noter evrak ve defterlerinden
alınarak başka yere gönderilecek örneklerin mahkeme tarafından tasdiki.
4) Kamu görevlilerinin mahkeme
huzurunda kanunen yemin etme zorunluluğunun öngörüldüğü diğer durumlar.
Görevli
mahkeme

Kaldırma talebinde yalnızca başvurucunun beyanı yeterli değildir; gebelik riskinin bulunmadığını gösterir tıbbi belge aranmaktadır. Hangi belgenin yeterli sayılacağı her somut durumda mahkeme tarafından değerlendirilir.

İddet Süresinin Kendiliğinden Sona Ermesi

Kadının doğurması hâlinde 300 günlük sürenin o tarihte sona ereceği TMK m. 132'de açıkça düzenlenmiştir. Bunun yanı sıra kadının gebe kalma riskinin başka bir nedenle ortadan kalkması hâlinde de sürenin sona erebileceği ileri sürülmektedir; bu görüş kanun metninde açık bir dayanağa sahip değildir ve ihtiyatla değerlendirilmelidir.

İddet Süresi ve Soybağı

İddet süresinin temel işlevlerinden biri, evliliğin sona ermesinin ardından doğacak olası bir çocuğun soybağının belirsiz kalmasını önlemektir. Babalık karinesine itiraz etmek isteyen koca, anne veya çocuk, TMK m. 286 uyarınca soybağının reddi davası açabilir. Bu dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı yöneltilir. Söz konusu madde 7 Kasım 2024 tarihli ve 7531 sayılı Kanun'un 9. maddesiyle değiştirilmiş olup güncel metnin esas alınması gerekir.

4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 286Kaynağı aç

Madde
286 – (Değişik:7/11/2024-7531/9 md.)
Koca,
ana veya çocuk soybağının reddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir.
Bu dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır.
II.
İspat
1.
Evlilik içinde ana rahmine düşme

Sık Sorulan Sorular

İddet süresi ne kadar sürer?

Türk Medeni Kanunu'nun 132. maddesi iddet süresini 300 gün olarak belirlemiştir. Bu süre evliliğin sona ermesinden itibaren işler; kadın bu süre dolmadan doğum yaparsa süre o tarihte biter.

İddet süresi boşanmada ne zaman başlar?

Boşanma hâlinde iddet süresi, boşanma kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar; kesinleşme gerçekleşmeden süre başlamaz.

Eşin ölümünde iddet süresi nasıl işler?

Eşin vefatı hâlinde iddet süresi ölüm tarihinden itibaren başlar.

İddet süresi mahkemece kaldırılabilir mi?

TMK m. 132 iki hâlde mahkemenin bu süreyi kaldırabileceğini düzenlemektedir: kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması ya da evliliği sona eren eşlerin yeniden birbirleriyle evlenmek istemeleri. Bu talep HMK m. 382 uyarınca çekişmesiz yargı yoluyla iletilir.

Gaiplik hâlinde iddet süresi nasıl uygulanır?

Gaiplik, evliliği kendiliğinden sona erdirmez. TMK m. 131 uyarınca eşin mahkemeden evliliğin feshini talep etmesi gerekir; fesih kararı verilmeden yeniden evlenmek mümkün değildir. Fesih kararının ardından 300 günlük bekleme süresinin uygulanıp uygulanmayacağı konusunda kesin bir değerlendirme yapmak uygun değildir.

İddet süresi içinde doğan çocuğun soybağı nasıl belirlenir?

Babalık karinesine itiraz etmek isteyen koca, anne veya çocuk TMK m. 286 çerçevesinde soybağının reddi davası açabilir. Bu dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı yöneltilir.

İddet süresine uyulmadan yapılan evlilik geçerli midir?

İddet süresine uyulmaksızın yapılan evliliğin hukuki sonucu TMK m. 132'de açıkça düzenlenmemiştir. Evlenme engellerine ve bunlara aykırılığın hukuki sonuçlarına ilişkin hükümlerin bütünlüklü incelenmesi gerektiğinden bu konuda kesin bir değerlendirme yapmak uygun değildir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

Aile hukuku