Anlaşmalı boşanma, her iki eşin boşanmayı ve boşanmanın hukuki sonuçlarını birlikte kabul ettiği, bu nedenle çekişmeli yargılamaya kıyasla daha sade bir usul izlenen boşanma türüdür. Türk Medeni Kanunu m. 166/3 bu yola başvurabilmek için birkaç temel koşul öngörmektedir: evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması ya da açılan davayı diğer eşin kabul etmesi ve hâkimin taraflar arasındaki düzenlemeyi uygun bulması.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 166Kaynağı aç
Anlaşmalı Boşanmanın Yasal Koşulları
Türk Medeni Kanunu m. 166/3'ün aradığı ilk koşul, evliliğin en az bir yıl sürmüş olmasıdır. Resmi nikah tarihinden itibaren bu süre dolmadan anlaşmalı boşanma yoluna başvurulamaz; eşlerin bu durumda çekişmeli boşanma davası açması gerekir. İkinci koşul ortak iradedir: eşler ya birlikte dava açmalı ya da bir eşin açtığı davayı karşı eş kabul etmelidir.
Üçüncü ve en kritik koşul, boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemenin hâkim tarafından uygun bulunmasıdır. Taraflar protokolde mutabık kaldıkları hükümleri yazılı olarak beyan eder; hâkim bu düzenlemeyi onaylamadan boşanmaya hükmedemez. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözetmek amacıyla protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; bu değişiklikler taraflarca da kabul edilirse boşanma kararı verilir.
Anlaşmalı boşanmada Türk Medeni Kanunu m. 166/3, tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı yönündeki genel usul kuralının bu hâlde uygulanmayacağını öngörmektedir.
Duruşmada Tarafların Bizzat Hazır Bulunması Zorunluluğu
Hâkim, tarafların iradelerini özgürce açıkladıklarına kanaat getirebilmek için her iki eşi duruşmada bizzat dinlemek zorundadır. Bu zorunluluk, taraflar avukatla temsil edilseler dahi ortadan kalkmaz; her iki eşin duruşmada fiziksel olarak hazır bulunması gerekir. Eşlerden birinin duruşmaya katılmaması hâlinde mahkeme davayı anlaşmalı boşanma olarak sonuçlandıramaz; dava ya çekişmeli boşanmaya dönüşür ya da usulden reddedilir.
Dava Nasıl Açılır
Anlaşmalı boşanma davası, dava dilekçesi ve taraflarca hazırlanan boşanma protokolünün aile mahkemesine sunulmasıyla başlar. Protokolde boşanmanın hukuki sonuçlarına ilişkin eşlerin mutabık kaldığı düzenlemeler yer alır. Mahkeme tarafları duruşmaya davet eder; hâkim iradelerini bizzat dinleyip protokolü inceledikten sonra uygun bulduğu takdirde boşanma kararı verir.
Hâkimin Protokolü Değiştirme Yetkisi
Tarafların hazırladığı protokol hâkim açısından bağlayıcı değildir. Türk Medeni Kanunu m. 166/3 uyarınca hâkim, tarafların ve varsa çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak düzenlemede gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Ancak değişikliklerin her iki tarafça kabul edilmesi boşanma kararı verilebilmesinin ön koşuludur.
Anlaşmalı Boşanma Mümkün Değilse: Çekişmeli Boşanma Yolu
Evliliğin henüz bir yılını doldurmamış olması veya tarafların uzlaşamaması gibi durumlarda çekişmeli boşanma davası açılabilir. Türk Medeni Kanunu m. 166/2'ye göre evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı iddia edilen çekişmeli davalarda, davacının kusuru davalıya kıyasla daha ağırsa davalı eşin davaya itiraz hakkı bulunmaktadır. Bununla birlikte bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliği taşıyor ve evlilik birliğinin devamında davalı ile çocuklar açısından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa, davacının kusuru daha ağır olsa bile boşanmaya hükmedilebilir.
Herhangi bir boşanma sebebine dayalı açılmış bir dava reddedilir ve ret kararı kesinleşirse, kesinleşme tarihinden itibaren bir yıl geçmesine karşın ortak hayat yeniden kurulamazsa eşlerden birinin talebi üzerine boşanmaya karar verilebilir. Bu düzenleme Türk Medeni Kanunu m. 166/4 kapsamındadır ve söz konusu fıkra 14 Kasım 2024 tarihinde değiştirilmiştir.
Feragat ve Kabulün Hukuki Sonuçları
Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 311/1 uyarınca feragat ve kabul, kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur. İrade bozukluğu hâllerinde feragat veya kabulün iptali istenebilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 311Kaynağı aç
Sık Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanma için en az kaç yıl evli olmak gerekir?
Türk Medeni Kanunu m. 166/3 uyarınca anlaşmalı boşanma yoluna başvurabilmek için resmi nikah tarihinden itibaren en az bir yılın geçmiş olması zorunludur. Bu süre dolmadan anlaşmalı boşanma davası açılamaz.
Anlaşmalı boşanmada avukat varsa eşlerin duruşmaya gelmesi şart mı?
Evet. Hâkim her iki eşin iradesini bizzat değerlendirmek zorunda olduğundan, tarafların avukatla temsil edilip edilmemesinden bağımsız olarak duruşmada fiziksel olarak hazır bulunmaları zorunludur. Eşlerden birinin gelmemesi durumunda dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanamaz.
Hâkim boşanma protokolünü değiştirebilir mi?
Evet. Türk Medeni Kanunu m. 166/3 uyarınca hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözetmek amacıyla protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Ancak bu değişiklikler her iki tarafça kabul edilmeden boşanmaya hükmedilemez.
Eşlerin anlaşması hâkimi bağlar mı?
Türk Medeni Kanunu m. 166/3, tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı yönündeki genel usul kuralının anlaşmalı boşanma hâlinde uygulanmayacağını öngörmektedir.
Boşanma davası reddedilirse ne olur?
Herhangi bir boşanma sebebine dayalı açılan davanın ret kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl geçmesine karşın ortak hayat yeniden kurulamazsa, eşlerden birinin talebi üzerine boşanmaya karar verilebilir. Bu yol Türk Medeni Kanunu m. 166/4 kapsamında düzenlenmiş olup söz konusu fıkra 14 Kasım 2024 tarihinde değiştirilmiştir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy