Memur Uyuşmazlıklarında İdari Davalar ve Yargılama Usulü

Kamu Görevlilerinin Açtığı İdari Davalar ve Genel Usul Esasları

Kamu görevlilerinin atama, disiplin, özlük hakları ve emeklilik gibi idari işlemlerine karşı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu kapsamında iptal ve tam yargı davaları açılabilmektedir. İdari yargıda dava konusu edilecek işlemlerin kesin ve icrai nitelikte bulunması gerekmektedir. İdari yargı mercilerinde dava açılmış olması, dava konusu edilen işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz.

Memur davalarında genel kural olarak yetkili yargı yeri idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde idari yargıda genel dava açma süresi Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış gündür ve bu süre hak düşürücü niteliktedir. İdari uyuşmazlıklarda dava açma süresi kural olarak yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren başlar. Adresleri tespit edilemeyenlere kanunlarına göre ilan yoluyla bildirim yapılan durumlarda süre, özel düzenlemede aksi belirtilmedikçe son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün geçtikten sonra işlemeye başlar. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde ise dava süresi ilan gününü takip eden günden itibaren işlemeye başlar; bu işlemler uygulandığında düzenleyici işlem, uygulama işlemi ya da her ikisi aleyhine birlikte dava açılabilir.

Disiplin Cezalarına Karşı Yargı Yolu ve Usul Güvenceleri

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında uygulanan uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma cezalarının tamamına karşı idari yargı yoluna başvurulabilir. Askeri personelin aldığı disiplin cezalarına karşı da idare mahkemelerinde iptal davası açılması mümkündür. Disiplin davası açılmadan önce soruşturma zamanaşımı sürelerinin dolup dolmadığının değerlendirilmesi usul bakımından önem taşır.

Disiplin cezasının tesisi öncesinde memura savunmasını hazırlaması için en az yedi günlük süre verilmemesi veya isnat edilen iddiaların açıkça bildirilmemesi şekil yönünden hukuka aykırılık oluşturur. Bununla birlikte savunma alınırken delillerin memura gösterilmesi ve avukat yardımından yararlanma imkânının sağlanması gerekir. Disiplin kurulunda soruşturmacının yer alması ya da kurulun üye tam sayısının sağlanamamış olması işlemi şekil yönünden hukuka aykırı hale getirir. Memurun geçmiş hizmetleri ve olumlu sicili gözetilmeden verilen en üst sınırdan cezalar ise ölçülülük ilkesine aykırılık teşkil eder.

Atama, Nakil, Muvafakat ve Görevden Uzaklaştırma İşlemleri

Hizmet gereği veya ihtiyaç gibi genel ifadelerle yapılan sebepsiz atama ve nakil işlemleri, kamu yararı ilkesine aykırılık gerekçesiyle iptal edilebilir. Atama işlemlerinin yargısal denetiminde özellikle aile birliğinin korunması ile sağlık mazereti öncelikli olarak değerlendirilen hususlar arasında yer alır. Atama işlemlerinde dava açma süresi tebligat ile başlar ve meyil müddetinin bulunması dava açılmasına engel teşkil etmez.

Kurumlar arası geçiş yapmak isteyen memurların mevcut kurumlarından muvafakat almaları gerekir. İdarenin muvafakat başvurusunu yanıtlarken geçerli bir kamu yararı gerekçesi sunması icap eder; yalnızca soyut personel ihtiyacı gerekçesine dayanılması, özellikle personelin kariyer planlamasına engel teşkil ettiği durumlarda yargı mercilerince hukuka aykırı bulunabilmektedir.

Görevden uzaklaştırma işlemi bir disiplin cezası olmayıp ihtiyati tedbir niteliği taşır. 657 sayılı Kanun hükümleri uyarınca görevden uzaklaştırma tedbirinin idarece belirli aralıklarla gözden geçirilmesi ve soruşturmanın selameti açısından zorunlu görüldüğü hallerde sürdürülmesi gerekir.

Mülakatlar ve Güvenlik Soruşturması Süreçleri

Görevde yükselme ve unvan değişikliği değerlendirmelerinde mülakatların sesli ve görüntülü kaydedilmemesi ya da puanlama gerekçelerinin somut verilere dayandırılmaması idari işlemin iptali sonucunu doğurabilmektedir.

7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu kapsamındaki değerlendirmelerde haklarında somut, güncel ve hukuki veri bulunmayan kişilerin görevine son verilmesi veya atamasının yapılmaması hukuka aykırılık oluşturabilmekte; duyuma dayalı veya aile bireylerinden kaynaklanan verilerin tek başına işlem tesisi için yeterli görülmemesi gerektiği kabul edilmektedir.

Mali Hak Talepleri, Başvuru Usulü ve Mobbing Davaları

İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması amacıyla 2577 sayılı Kanun'un 10. maddesi kapsamında idari makamlara başvurabilir. Başvuru yapılan makamca otuz gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde konusuna göre idare mahkemelerinde dava açılabilir.

İdarece otuz gün içinde verilen cevap kesin değilse ilgili, bu cevabı istemin reddi sayarak dava açabileceği gibi kesin cevabı da bekleyebilir. Kesin cevabın beklendiği süreçte dava açma süresi işlemez; ancak bu bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez. İdareye başvuru sonrasında dava açılmaması veya davanın süreden reddedilmesi hallerinde, otuz günlük sürenin bitmesinden sonra idari makamlarca cevap verilirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılması mümkündür.

Kamu idaresinde psikolojik taciz (mobbing), idarenin hizmet kusuru olarak kabul edilen eylemler arasındadır. Memura sistematik olarak görev verilmemesi, yeteneklerinin altında işlere yönlendirilmesi veya çalışma ortamında dışlanması durumları tam yargı davasına konu edilebilmekte; münferit nitelikteki tartışmalar yerine süreklilik arz eden baskı mekanizmaları tazminat sorumluluğuna dayanak gösterilmektedir.

Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından tesis edilen ret kararlarına karşı idari yargıda dava açılabilmektedir.

Yürütmenin Durdurulması ve Mahkeme Kararlarının İcrası

2577 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca, idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe gösterilerek yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir. Kararlarda işlemin hangi gerekçelerle açıkça hukuka aykırı olduğu ve telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğu belirtilir. Ancak kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği ile geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin işlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerden sayılmaz; bu nedenle savunma alınmaksızın yürütmenin durdurulması kararı verilemez. Dava dilekçesi ve eklerinden istemin yerinde olmadığı anlaşılırsa, davalı idarenin savunması alınmadan da istem reddedilebilir. Yürütmenin durdurulması istemi hakkında aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez talepte bulunulamaz.

Yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlara karşı, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir. İtiraz mercileri dosyanın kendilerine intikalinden itibaren yedi gün içinde karar vermekle yükümlüdür ve verilen itiraz kararları kesindir.

Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına dair kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmek veya eylemde bulunmak mecburiyetindedir; bu süre kararın idareye bildirilmesinden itibaren otuz günü geçemez. Mahkeme kararlarının gereği yerine getirilmediğinde idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir. Kararların süresi içinde kamu görevlilerince uygulanmaması durumunda tazminat sorumluluğu doğrudan kamu görevlisine değil, ancak ilgili idareye karşı ileri sürülebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy