İdari İşleme Karşı Dava, İtiraz ve Kanun Yolları

Özel kanununda başka bir süre gösterilmeyen uyuşmazlıklarda Danıştay ve idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Dava açılmadan önce, bu süre içinde işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması istenebilir; başvuru, işlemeye başlamış süreyi durdurur. Davayı açmak ise dava konusu işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz.

Dava açma süresi ve başlangıcı

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesinin birinci fıkrası, özel kanunda ayrı süre bulunan halleri genel sürenin dışında bırakır. Böyle bir özel süre varsa altmış ve otuz günlük genel süreler uygulanmaz.

İdari uyuşmazlıklarda sürenin bağlanabileceği tarihlerden biri, yazılı bildirimin yapıldığı tarihtir. Maddede belirtilen tarihlerden itibaren süre, o tarihi takip eden günden işlemeye başlar. Hangi başlangıcın uygulanacağı, fıkrada ayrıca sayılan hale göre belirlenir.

İlan edilmesi gereken düzenleyici işlemlerde süre, ilan tarihinin ertesi gününden işlemeye başlar. İşlem uygulanırsa ilgili kişi düzenleyici işleme, uygulanan işleme ya da ikisine birden karşı dava açabilir. Düzenleyici işlem iptal edilmemiş olsa bile, ona dayanılarak tesis edilen işlemin iptali engellenmez.

Dava açmadan önceki başvuru

İlgili kişi, dava açma süresi sona ermeden önce işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini veya yerine yeni bir işlem yapılmasını isteyebilir. Başvuru üst makama, üst makam bulunmuyorsa işlemi tesis eden makama yapılır ve başlamış olan dava süresini durdurur.

Başvuruya otuz gün içinde cevap verilmemesi, istemin reddedilmiş sayılması sonucunu doğurur. İstem açıkça reddedilirse veya bu şekilde reddedilmiş sayılırsa dava süresi yeniden işlemeye başlar. Başvuru tarihine kadar işlemiş süre de hesaba katılır.

Yürütmenin durdurulması

Danıştayda veya idare mahkemesinde davanın açılmış olması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz. İşlemin uygulanmasının ayrıca durdurulması için mahkemenin bu yönde karar vermesi gerekir.

Mahkeme, işlemin uygulanmasının telafisi güç veya imkânsız zarar doğurması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte varsa yürütmenin durdurulmasına karar verebilir. Kural olarak bu karar, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra ve gerekçesi gösterilerek verilir. Uygulanmasıyla etkisi tükenecek işlemlerde ise savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere savunma beklenmeden de durdurma kararı verilebilir. Atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği ile geçici veya sürekli görevlendirme işlemleri bu son gruba girmez.

Kararda, işlemin hangi nedenle açıkça hukuka aykırı görüldüğü ve uygulanırsa doğacak telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğu belirtilir. Yalnızca ilgili kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükmünün iptali için Anayasa Mahkemesine gidilmiş olması, yürütmenin durdurulması kararı için yeterli gerekçe sayılmaz.

Dava dilekçesi ve ekleri, durdurma isteminin yerinde olmadığını gösteriyorsa mahkeme istemi davalının savunmasını almadan reddedebilir. Bu hüküm reddi zorunlu kılmaz.

Yürütmenin durdurulması istenen davalarda, Kanunun 16. maddesinde öngörülen süreler kısaltılabilir. Tebliğin memur eliyle yapılmasına da karar verilebilir.

Durdurma kararları kural olarak teminat karşılığında verilir; ancak durum gerektiriyorsa teminat aranmayabilir. Teminat konusunda taraflar arasında çıkan uyuşmazlığı, durdurma kararını veren daire, mahkeme veya hâkim çözer. İdareden ve adli yardımdan yararlanan kişilerden teminat alınmaz.

Durdurma istemi hakkında verilen karara, tebliği izleyen günden başlayarak yedi gün içinde ve yalnız bir kez itiraz edilebilir. İtiraz mercii, dosyanın gelişinden itibaren yedi gün içinde karar verir. Bu karar kesindir. Hangi merciin bakacağı, kararı veren makama göre değişir.

Yürütmenin durdurulmasına karar verilen dosyalar öncelikle incelenip karara bağlanır. Durdurmaya ilişkin karar on beş gün içinde yazılır ve imzalanır.

Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulamaz.

İstinaf incelemesi

İdare ve vergi mahkemesi kararlarına, başka kanunda farklı bir kanun yolu öngörülmüş olsa bile, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf başvurusu yapılabilir. Başvuru, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine yapılır.

Vergi davasında, tam yargı davasında veya idari işleme karşı açılan iptal davasında uyuşmazlığın konusu otuz bir bin Türk lirasını aşmıyorsa ilgili mahkeme kararı kesindir. Bu kararlara istinaf yolu kapalıdır.

İstinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir. Kanun yolu dilekçesindeki hitap ve istemle bağlı kalınmaksızın dosya bölge idare mahkemesine gönderilir.

Bölge idare mahkemesi ilk derece kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunu reddeder. Karardaki maddi yanlışlık düzeltilebiliyorsa gerekli düzeltmeyi yaparak aynı kararı verebilir.

İlk derece kararı hukuka uygun bulunmazsa istinaf kabul edilir, karar kaldırılır ve bölge idare mahkemesi esas hakkında yeniden karar verir. İnceleme sırasında ihtiyaç duyulursa kararı veren mahkeme ya da başka bir yerdeki idare veya vergi mahkemesi istinabe olunabilir. İstinabe olunan mahkeme gerekli işlemleri öncelikle ve ivedilikle yapar.

İlk inceleme üzerine verilen karara karşı istinafın haklı bulunması, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme tarafından bakılması ya da reddedilmiş veya yasaklanmış hâkimin bakmış olması halinde dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Bölge idare mahkemesinin bu fıkra uyarınca verdiği kararlar kesindir.

Bölge idare mahkemesinin 48. maddenin yedinci fıkrası uyarınca verdiği kararlara, tebliğ tarihini izleyen günden itibaren yedi gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir. 46. maddeye göre temyize açık olmayan bölge idare mahkemesi kararları ise kesindir.

Temyize açık olmayan kesin bölge idare mahkemesi kararları, dosyasıyla birlikte kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilir. Bu mahkeme kararları yedi gün içinde tebliğe çıkarır.

İstinafa konu kararı veren veya o karara katılan hâkim, aynı davanın bölge idare mahkemesindeki istinaf incelemesinde görev alamaz.

İvedi yargılama usulüne tabi davalarda istinaf yoluna başvurulamaz.

Temyiz incelemesi

Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile 46. maddede sayılan davalara ilişkin bölge idare mahkemesi kararları, başka kanunda aksine hüküm olsa bile, tebliğden itibaren otuz gün içinde Danıştayda temyiz edilebilir. Temyiz, maddede sayılan karar ve dava türleriyle sınırlıdır.

Düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal davaları temyize açıktır. Belli bir meslekten, kamu görevinden veya öğrencilik statüsünden çıkarılma sonucunu doğuran işlemlere karşı açılan iptal davaları da bu kapsamdadır. Belli bir ticari faaliyetin süresiz veya otuz gün ya da daha uzun süre engellenmesine yol açan işlemlere karşı açılan iptal davaları ile ülke çapında uygulanan öğrenim, meslek veya sanat icrası ya da kamu hizmetine giriş amacıyla yapılan sınavlara ilişkin davalar da temyiz edilebilir.

Konusu dokuz yüz yirmi bin Türk lirasını aşan vergi, tam yargı ve idari işlem davaları temyiz edilebilir. Konusu iki yüz yetmiş bin Türk lirasını aşıp dokuz yüz yirmi bin Türk lirasını aşmayan ve istinafta kaldırma kararı üzerine yeniden karar verilen aynı tür davalar da temyiz edilebilir.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy