İdari Gözetimde Kötü Muamele ve Tam Yargı Davası

Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2021/72 E.  ,  2021/86 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONUNCU DAİRE Esas No : 2021/72 Karar No : 2021/86 DAVACI : … VEKİLİ : Av. … DAVALI : … Valiliği / … DAVANIN_ÖZETİ : Rusya Federasyonu vatandaşı olan davacının, 09/05/2016 tarihinden 10/05/2017 tarihine kadar haksız ve hukuka aykırı olarak idari gözetim altında tutulduğu ve bu sürede kötü muameleye maruz kaldığı ileri sürülerek uğranıldığı iddia edilen zarara karşılık, 18.243,00 TL maddi, 115.605,00 TL manevi tazminatın idari gözetimin başlama tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmektedir. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : … DÜŞÜNCESİ : 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15/1-(a) maddesine göre davanın görev yönünden reddedilerek, dosyanın Erzurum İdare Mahkemesine gönderilmesi gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Hüküm veren Danıştay Onuncu Dairesince 2577 sayılı İdarı Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca hazırlanan Tetkik Hakiminin raporu ve sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra gereği görüşüldü : 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin, bu Kanunla verilen görevleri yerine getirmek üzere kurulmuş genel görevli mahkemeler olduğu; 5. maddesinde, idare mahkemelerinin, vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk derecede Danıştayda çözümlenecek olanlar dışındaki davaları çözümlemekle görevli olduğu kurala bağlanmış; 6. maddesinde vergi mahkemelerinin görevleri sayılmış; 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 24. maddesinin 1. fıkrasında ise, ilk derece mahkemesi olarak Danıştayda görülecek davalara yer verilmiştir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, dava dilekçeleri üzerine yapılan ilk inceleme sonunda, "(…) idari yargının görevli olduğu konularda görevli veya yetkili olmayan mahkemeye açılan davanın görev veya yetki yönünden reddedilerek dava dosyasının görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesine" karar verileceği hükme bağlanmış; 36. maddesinde; ''İdari sözleşmelerden doğanlar dışında kalan tam yargı davalarında yetkili mahkeme, sırasıyla: a) Zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili, b) Zarar, bayındırlık ve ulaştırma gibi bir hizmetten veya idarenin herhangi bir eyleminden doğmuş ise, hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer, c) Diğer hallerde davacının ikametgahının bulunduğu yer, İdari mahkemesidir.'' hükmüne yer verilmiştir. Dava dosyasının incelenmesinden; Rusya Federasyonu vatandaşı olan davacının ülkemize yasal olmayan yollardan giriş yapmaya çalışırken birinci derece askeri yasak bölgede yakalandığı, Hatay Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işlemiyle davacı hakkında sınır dışı ve idari gözetim kararı verildiği, davacının işlemleri yapılmak üzere Hatay Geri Gönderme Merkezine teslim edildiği, sonrasında Hatay Geri Gönderme Merkezine sevk edildiği, 10/05/2017 tarihinde de bu merkezden salıverildiği, sınır dışı etme kararına karşı açılan davada … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla davanın reddine kesin olarak karar verildiği, söz konusu karara karşı davacı tarafından Anayasa Mahkemesine başvurulduğu, anılan Mahkemenin … başvuru numaralı ve 02/06/2020 tarihli kararıyla "kötü muamele yasağının ihlal edildiği"ne karar verilerek ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla yeniden yargılama yapılmak üzere dosyanın … İdare Mahkemesine gönderildiği, yeniden yapılan yargılama sonrasında anılan Mahkemenin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla sınır dışı etme işleminin iptaline kesin olarak karar verildiği, davacı tarafından lehine sonuçlanan yargılamalar neticesinde, 09/05/2016 tarihinden 10/05/2017 tarihine kadar haksız ve hukuka aykırı olarak idari gözetim altında tutulduğu, özellikle … Geri Gönderme Merkezinde kötü muameleye tabi tutulduğu ileri sürülerek uğranıldığı iddia edilen zarara karşılık, 18.243,00 TL maddi, 115.605,00 TL manevi tazminatın idari gözetimin başlama tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle Hatay Valiliğine karşı … İdare Mahkemesinde bakılmakta olan davanın açıldığı, anılan Mahkemenin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, uyuşmazlığın Danıştayın görev alanında olduğu gerekçesiyle dava görev yönünden reddedilerek dosyanın Dairemize gönderildiği anlaşılmakta ise de, uyuşmazlığın yukarıda aktarılan mevzuat hükümleri gereğince ilk derece mahkemesi olarak Danıştayda görülecek davalardan olmadığından idare mahkemesince incelenmesi gerekmektedir. Diğer yandan, davacı hakkında alınan ilk idari gözetim kararı Hatay Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünce tesis edilmişse de davacının Erzurum iline sevk edilmesinin ardından Erzurum Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğü tarafından değerlendirme yapılarak idari gözetim süresinin devam ettirildiği ve davacının idari gözetim altında tutulduğu, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 57. maddesi hükümlerine göre Erzurum Valiliğinin ilk verilen idari gözetim kararıyla bağlı olmadığı gibi devamında zaruret görülmeyen durumlarda idari gözetimin derhal sonlandırılabileceği anlaşılmaktadır. Bu durumda, doğduğu ileri sürülen zararların, davacının idari gözetim altında bulunması gerektiği değerlendirmesiyle geri gönderme merkezinde tutulması sonucunu doğuran işlemlerden kaynaklandığı, bu süreç Hatay Valiliğince tesis edilen işlemle başlamakta ise de, idari gözetim sürecinin Erzurum Valiliği işlemleriyle devam ettiği ve davacı tarafından idari gözetim altında tutulduğu süreler için maddi ve manevi tazminat istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmış olup; idari gözetim süreci farklı valiliklerce yapılan değerlendirmeler ve alınan kararlarla devam etse de bu sürecin yapılacak yargılama bakımından birbirinden ayrı olarak değerlendirilemeyeceği dikkate alındığında, idari işlemden kaynaklanan tam yargı davası niteliğindeki uyuşmazlığın görüm ve çözüm yerinin, ileri sürülen zararı son olarak doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili idare mahkemesi olan Erzurum İdare Mahkemesi olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle, 2577 sayılı Kanun'un 15. maddesi uyarınca davanın görev yönünden reddine, dava dosyasının Erzurum İdare Mahkemesine gönderilmesine, 20/01/2021 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.

Madde 36 – İdari sözleşmelerden doğanlar dışında kalan tam yargı davalarında yetkili mahkeme, sırasıyla: a) Zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili, b) Zarar, bayındırlık ve ulaştırma gibi bir hizmetten veya idarenin herhangi bir eyleminden doğmuş ise, hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer, c) Diğer hallerde davacının ikametgahının bulunduğu yer. İdari mahkemesidir. Vergi uyuşmazlıklarında yetki:[28]

MADDE 57 – (1) 54 üncü madde kapsamındaki yabancılar, kolluk tarafından yakalanmaları hâlinde, haklarında karar verilmek üzere derhâl valiliğe bildirilir. Bu kişilerden, sınır dışı etme kararı alınması gerektiği değerlendirilenler hakkında, sınır dışı etme kararı valilik tarafından alınır. Değerlendirme ve karar süresi kırk sekiz saati geçemez. (2) (Değişik:6/12/2019-7196/77 md.) Hakkında sınır dışı etme kararı alınanlardan; kaçma ve kaybolma riski bulunan, Türkiye’ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal eden, sahte ya da asılsız belge kullanan, kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın Türkiye’den çıkmaları için tanınan sürede çıkmayan, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar hakkında valilik tarafından idari gözetim kararı alınır ya da 57/A maddesi uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilir. Hakkında idari gözetim kararı alınan yabancılar, yakalamayı yapan kolluk birimince geri gönderme merkezlerine kırk sekiz saat içinde götürülür. (3) Geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi altı ayı geçemez. Ancak bu süre, sınır dışı etme işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamaması hâlinde, en fazla altı ay daha uzatılabilir. (4) (Değişik:6/12/2019-7196/77 md.) İdari gözetimin devamında zaruret olup olmadığı, valilik tarafından her ay düzenli olarak değerlendirilir. Gerek görüldüğünde, otuz günlük süre beklenmez. İdari gözetimin devamında zaruret görülmeyen yabancılar için idari gözetim derhâl sonlandırılır. Bu yabancılara, 57/A maddesi uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilir. (5) İdari gözetim kararı, idari gözetim süresinin uzatılması ve her ay düzenli olarak yapılan değerlendirmelerin sonuçları, gerekçesiyle birlikte yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Aynı zamanda, idari gözetim altına alınan kişi bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa, kendisi veya yasal temsilcisi kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir. (6) İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru idari gözetimi durdurmaz. Dilekçenin idareye verilmesi hâlinde, dilekçe yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılır. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır. Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir. İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden sulh ceza hâkimine başvurabilir. (7) İdari gözetim işlemine karşı yargı yoluna başvuranlardan, avukatlık ücretlerini karşılama imkânı bulunmayanlara, talepleri hâlinde 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır. (8) (Ek:6/12/2019-7196/77 md.) İdari gözetim altına alınan yabancıların uyruklarının tespit edilmesi amacıyla elektronik ve iletişim cihazları incelenebilir. İnceleme sonucunda elde edilen veriler bu amaç dışında kullanılmaz. İdari gözetime alternatif yükümlülükler